Sevgili öğrencilerim, bugünkü Türkçe dersimizde çok eğlenceli bir etkinlikle noktalama işaretlerinden ünlem işaretini daha yakından tanıyacağız. Hazırsanız başlayalım!
Aşağıdaki resmi inceleyiniz. Resmin, Nasrettin Hoca’nın hangi fıkrasına ait olduğunu tahmin edip söyleyiniz.
Şimdi bu güzel resmi birlikte inceleyelim. Resimde Nasrettin Hoca ve bir komşusu var. Hoca’nın elinde iki tane kazan görüyoruz. Komşusu da şaşkın bir şekilde ona bakıyor. Bir de hemen altında ikisi arasında geçen konuşmayı okuyalım:
“Nasrettin Hoca: Komşu, senin kazan doğurdu.”
“Komşu: Neee! Doğurdu mu?”
Bu konuşma ve resim bize çok tanıdık geldi, değil mi? Nasrettin Hoca’nın bu fıkrasının adını tahmin etmek hiç de zor değil aslında. Hoca’nın kazanın doğurduğunu söylemesi, komşusunun da şaşkınlıkla “Neee! Doğurdu mu?” demesi, bize fıkranın adını hemen fısıldıyor.
Sonuç:
Bu resim ve konuşma, Nasrettin Hoca’nın meşhur “Kazan Doğurdu” fıkrasına aittir.
Nasrettin Hoca ile komşusu arasında geçen konuşmada ünlem işaretinin kullanıldığı “Neee! Doğurdu mu?” cümlesine dikkat ediniz. Bu cümlenin hangi duyguyu anlattığını söyleyiniz.
Sevgili çocuklar, şimdi de ünlem işaretinin kullanıldığı o cümleye odaklanalım: “Neee! Doğurdu mu?”
Adım 1:
Önce bu cümlenin hangi kelimelerden oluştuğuna bakalım: “Neee!” ve “Doğurdu mu?”. Burada özellikle “Neee!” kelimesi ve cümlenin sonundaki ünlem işareti bizim için çok önemli. Komşunun bu kelimeyi söylerkenki tonlamasını bir düşünün. Sanki çok şaşırmış, hatta biraz da inanamamış gibi değil mi?
Adım 2:
Ders kitabımızda da okuduğumuz gibi, ünlem işareti sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümlelerin sonuna konur. Komşunun kazanın doğurduğunu duyduğunda verdiği tepki, tam da bu duygulardan birini yansıtıyor. Bir şeyin doğurması, özellikle de bir kazanın, hiç beklenen bir durum değildir. Bu yüzden komşu bu habere çok şaşırmıştır.
Sonuç:
“Neee! Doğurdu mu?” cümlesi, komşunun şaşma duygusunu anlatmaktadır.
Aşağıya ünlem işaretinin kullanıldığı beş cümle yazınız.
Şimdi de öğrendiklerimizi pekiştirmek için ünlem işaretinin kullanıldığı beş farklı cümle yazalım. Unutmayın, ünlem işareti bize bir duygu yoğunluğunu, bir seslenmeyi ya da bir uyarıyı anlatır. Haydi bakalım, siz de benimle birlikte cümleleri düşünün:
1. Cümle: Bugün hava ne kadar da güzel! (Burada bir sevinç ve hayranlık duygusu var.)
2. Cümle: Eyvah, anahtarımı evde unuttum! (Bu cümlede bir endişe ve telaş duygusu hissediyoruz.)
3. Cümle: Dikkat et, merdivenler kaygan! (Bu bir uyarı cümlesi, tehlikeye karşı dikkat çekiyor.)
4. Cümle: Yaşasın, sınavdan yüz aldım! (Büyük bir sevinç ve coşku ifadesi.)
5. Cümle: Çocuklar, sessiz olun! (Bu da bir seslenme ve uyarı karışımı bir ifade.)
Gördüğünüz gibi, ünlem işareti sayesinde cümlelerimize farklı duygular katabiliyoruz. Harikasınız!