Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizden çok güzel sorular çözeceğiz. Hazır mısınız? Hem bilgilerimizi tazeleyeceğiz hem de yeni şeyler öğreneceğiz. Haydi başlayalım!
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde pekiştirme yoktur?
- Ali, kardeşine sımsıcak sarıldı.
- Anadolu’nun sapsarı ovaları uzanıyordu.
- O her zaman tertemiz giyinirdi.
- Zeynep gece gündüz demeden çalıştı.
Çözüm:
Sevgili çocuklar, bu soruda bizden pekiştirme kelimesi olmayan cümleyi bulmamız isteniyor. Pekiştirme neydi? Bir kelimenin anlamını daha güçlü hale getirmek için yaptığımız bir şeydi. Genellikle kelimenin ilk hecesini alıp “m, p, r, s” harflerinden birini ekleyerek yapıyorduk, ya da kelimeyi tekrar ediyorduk.
Adım 1: Şimdi şıklardaki kelimelere tek tek bakalım:
- A şıkkı: “sımsıcak” kelimesi, “sıcak” kelimesinin pekiştirilmiş halidir. (Sı-m-sıcak) Burada pekiştirme var.
- B şıkkı: “sapsarı” kelimesi, “sarı” kelimesinin pekiştirilmiş halidir. (Sa-p-sarı) Burada da pekiştirme var.
- C şıkkı: “tertemiz” kelimesi, “temiz” kelimesinin pekiştirilmiş halidir. (Ter-temiz) Evet, burada da pekiştirme var.
- D şıkkı: “gece gündüz” kelime grubu, bir ikilemedir. Yani iki farklı kelime bir araya gelerek yeni bir anlam oluşturmuş. “Gece gündüz çalışmak” demek, hiç durmadan, sürekli çalışmak demektir. Bu bir pekiştirme değil, bir anlatım şeklidir.
Adım 2: Gördüğümüz gibi, ilk üç şıkta kelimelerin anlamını güçlendirmek için pekiştirme yapılmış. Ama D şıkkında böyle bir durum yok. “Gece gündüz” kelimeleri “m, p, r, s” kuralıyla pekiştirilmemiş, sadece bir araya gelerek bir ikileme oluşturmuş.
Sonuç:
Doğru cevap D şıkkıdır.
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ünlem işareti (!) yanlış kullanılmıştır?
- Sonunda onu görebildiğime sevindim!
- Hayır! Bundan sonra asla böyle olmayacak!
- Koşun, sular iyice yükselmeye başladı!
- Derhâl bu işi bitir!
Çözüm:
Canım öğrencilerim, ünlem işareti (!) bizde heyecan, sevinç, korku, şaşkınlık gibi güçlü duyguları ifade eden cümlelerin sonuna konur. Bazen de seslenme, emir veya uyarı cümlelerinin sonuna gelir. Şimdi şıklara bakalım, hangisinde yanlış kullanılmış bulalım.
Adım 1: Cümleleri ve ünlem işaretinin kullanımını inceleyelim:
- A şıkkı: “Sonunda onu görebildiğime sevindim!” cümlesinde “sevinç” duygusu var. Ünlem işareti burada doğru kullanılmış.
- B şıkkı: “Hayır! Bundan sonra asla böyle olmayacak!” cümlesinde “Hayır” bir karşı çıkma, reddetme ifadesidir ve güçlü bir duygu içerir. Ünlem işareti burada da doğru kullanılmış.
- C şıkkı: “Koşun, sular iyice yükselmeye başladı!” cümlesinde hem “koşun” diyerek bir emir ve uyarı var, hem de suların yükselmesiyle ilgili bir telaş, bir aciliyet durumu belirtiliyor. Ünlem işareti burada da doğru kullanılmış.
- D şıkkı: “Derhâl bu işi bitir!” cümlesi bir emir cümlesidir. Emir cümlelerinin sonuna genellikle nokta konur. Eğer emir çok sert, çok acil veya öfkeli bir şekilde söyleniyorsa ünlem işareti kullanılabilir. Ama bu cümlede böyle bir duygu veya aciliyet belirten özel bir durum yok. Diğer şıklardaki gibi net bir duygu veya uyarı olmadığı için, sadece düz bir emir cümlesi olarak kabul edersek, ünlem işareti burada gereksiz kullanılmış veya yanlış bir vurgu yapılmış olabilir. Basit bir emir cümlesi olduğu için nokta kullanılması daha uygun olurdu.
Adım 2: Diğer şıklardaki ünlem işaretleri gayet yerinde ve doğru kullanılmışken, D şıkkındaki emir cümlesi için ünlem işareti kullanımı, cümlenin tonuna göre yanlış kabul edilebilir. Yani, eğer çok sert bir emir değilse, nokta kullanmak daha doğru olurdu.
Sonuç:
Doğru cevap D şıkkıdır.
6. Aşağıdaki görselleri inceleyiniz. Geleneksel Türk müzik aletlerini işaretleyiniz.
Çözüm:
Çocuklar, bu soruda karşımızda müzik aletleri var. Bize sorulan şey ise hangilerinin bizim “geleneksel Türk müzik aletleri” olduğunu bulmak. Yani eskiden beri bizim kültürümüzde olan, müziğimizde kullanılan çalgılar. Hadi tek tek inceleyelim ve işaretleyelim:
Adım 1: Görsellerdeki müzik aletlerini tanıyalım:
- Birinci alet
(Gitar resmi): Bu bir gitar. Gitar, daha çok Batı müziğinde kullanılan modern bir çalgıdır. Geleneksel Türk müziği aleti değildir. - İkinci alet
(Davul resmi): Bu bir davul. Davul, düğünlerde, şenliklerde, halk oyunlarımızda çokça kullanılan geleneksel bir Türk çalgısıdır. - Üçüncü alet
(Zurna resmi): Bu bir zurna. Zurna, davul ile birlikte çalınan, sesini uzaklara duyuran, çok eski ve geleneksel bir Türk nefesli çalgısıdır. - Dördüncü alet
(Keman resmi): Bu bir keman. Keman da tıpkı gitar gibi Batı müziğine ait bir çalgıdır. Türk müziğinde kullanılsa da, kökeni itibarıyla geleneksel Türk çalgısı sayılmaz. Geleneksel olarak keman ailesinden “kemençe” vardır, ama bu resimdeki kemandır. - Beşinci alet
(Piyano resmi): Bu bir piyano. Piyano da Batı müziğine ait, tuşlu bir çalgıdır. Geleneksel Türk müziği aleti değildir. - Altıncı alet
(Ud resmi): Bu bir ud. Ud, telli bir çalgıdır ve Türk Sanat Müziği’nin vazgeçilmez, çok önemli geleneksel çalgılarından biridir. - Yedinci alet
(Bateri/Davul Seti resmi): Bu bir bateri veya davul setidir. Modern müzikte kullanılır, geleneksel Türk müziği aleti değildir. - Sekizinci alet
(Bağlama/Saz resmi): Bu bir bağlama, diğer adıyla saz. Bağlama, Türk Halk Müziği’nin en önemli, en bilinen ve en geleneksel çalgılarından biridir.
Adım 2: Tespitlerimize göre geleneksel Türk müzik aletlerini işaretleyelim:
- Davul
- Zurna
- Ud
- Bağlama (Saz)
Sonuç:
İşaretlenmesi gereken geleneksel Türk müzik aletleri şunlardır:
(Görseldeki davul, zurna, ud ve bağlama/sazın altındaki boş daireler işaretlenmelidir.)
7. Cümleleri, aşağıdaki kelimelere uygun ekleri getirerek tamamlayınız.
Kelimeler: türkü, fıkra, Hıdırellez, zurna, bayrak
- Nasrettin Hoca ______________ bizi hem güldürür hem de düşündürür.
- Her yıl 6 Mayıs’ta ______________ kutlarız.
- ______________ kültürümüzün önemli değerlerindendir.
- ______________ , geleneksel müzik aletlerimizdendir.
- Bağımsızlık sembollerimizden biri de ______________.
Çözüm:
Harikasınız çocuklar! Şimdi de boşluk doldurma ve ek getirme alıştırması yapacağız. Verilen kelimeleri cümlelere uygun şekilde yerleştireceğiz ve gerekli ekleri ekleyeceğiz. Hadi bakalım!
Adım 1: Her cümleyi dikkatlice okuyalım ve hangi kelimenin uygun olduğunu bulalım:
- Birinci cümle: “Nasrettin Hoca ______________ bizi hem güldürür hem de düşündürür.”
Nasrettin Hoca, komik ve düşündürücü hikayeleriyle bilinir. Bu hikayelere fıkra denir. Cümleye uygun ekle birlikte “fıkraları” kelimesi gelir.
Cümle: Nasrettin Hoca fıkraları bizi hem güldürür hem de düşündürür. - İkinci cümle: “Her yıl 6 Mayıs’ta ______________ kutlarız.”
6 Mayıs tarihi, baharın gelişini kutladığımız bir bayramın adıdır. Bu bayramın adı Hıdırellez‘dir. Kutladığımızı belirtmek için “Hıdırellez’i” deriz.
Cümle: Her yıl 6 Mayıs’ta Hıdırellez’i kutlarız. - Üçüncü cümle: “______________ kültürümüzün önemli değerlerindendir.”
Kültürümüzün önemli değerlerinden biri halk şarkılarımızdır. Bunlara türkü deriz. Çoğul olarak ve “den” ekiyle birlikte “türküler” veya “türkülerimiz” uygun olurdu ama burada sadece “türküler” daha genel bir ifade olur.
Cümle: Türküler kültürümüzün önemli değerlerindendir. - Dördüncü cümle: “______________ , geleneksel müzik aletlerimizdendir.”
Yukarıdaki 6. soruda da görmüştük. Geleneksel müzik aletlerimizden biri zurna‘dır. Bu cümlede kelimeye ek getirmeye gerek yok, virgül yeterli.
Cümle: Zurna, geleneksel müzik aletlerimizdendir. - Beşinci cümle: “Bağımsızlık sembollerimizden biri de ______________.”
Bir ülkenin bağımsızlık sembolü nedir? Elbette bayrak‘tır. Cümleyi tamamlamak için “-tır” ekini kullanırız.
Cümle: Bağımsızlık sembollerimizden biri de bayraktır.
Adım 2: Kelimeleri ve ekleri doğru bir şekilde yerleştirerek cümleleri tamamlayalım:
- Nasrettin Hoca fıkraları bizi hem güldürür hem de düşündürür.
- Her yıl 6 Mayıs’ta Hıdırellez’i kutlarız.
- Türküler kültürümüzün önemli değerlerindendir.
- Zurna, geleneksel müzik aletlerimizdendir.
- Bağımsızlık sembollerimizden biri de bayraktır.
Sonuç:
Tüm cümleleri doğru kelimeler ve eklerle tamamladık. Harikasınız!