Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizdeki çok önemli iki soruya birlikte bakacağız. Birinci sorumuz konuşma becerilerimizle ilgili, ikincisi ise yazı yazma süreçlerimizle ilgili. Hadi gelin, bu soruları hem anlayalım hem de nasıl cevaplayacağımızı öğrenelim.
9. Aşağıdaki tabloda yer alan konuşma etkinliği ölçütlerini okuyarak size uygun olanı işaretleyiniz. Hayır cevaplarınız için öğretmeninizden yardım alarak kurallarla ilgili çalışmalar yapınız.
Sevgili çocuklar, bu tablo aslında bizim ne kadar iyi konuştuğumuzu, konuşurken nelere dikkat ettiğimizi gösteren bir ayna gibi. Her bir maddeyi okuyup kendimizi değerlendireceğiz. Eğer o maddeyi hep yapıyorsak “Evet”, bazen yapıyorsak “Bazen”, hiç yapmıyorsak “Hayır” diye işaretleyeceğiz. Eğer bir maddeye “Hayır” dersek, o konuda kendimizi geliştirmek için öğretmenimizle birlikte çalışacağız demektir. Şimdi gelin, her bir madde ne demek, ona bakalım:
İkili veya daha çoklu konuşmalarda göz teması kurarım.
Biriyle konuşurken gözlerinin içine bakmak, ona değer verdiğimizi ve onu dinlediğimizi gösterir. Göz teması kurmak, karşımızdaki kişiyle daha iyi anlaşmamızı sağlar. Eğer bunu yapmıyorsan, konuşurken gözlerini kaçırıyorsan, bu maddeye “Hayır” diyebilirsin. Ama unutma, göz teması kurmak, iletişimin ilk ve en önemli adımlarından biridir!
İşitilebilir bir sesle konuşurum.
Konuşurken sesimizin ne çok yüksek ne de çok alçak olması gerekir. Herkesin bizi rahatça duyabileceği bir ses tonu kullanmalıyız. Eğer fısıltıyla konuşuyorsan veya çok bağırıyorsan, bu maddeye dikkat etmelisin. Amacımız, sesimizin herkes tarafından rahatça duyulması ve anlaşılmasıdır.
Tartışmalarda veya karşılıklı konuşmalarda uygun hitap ifadelerini ve nezaket sözcüklerini kullanırım.
İnsanlarla konuşurken saygılı ve kibar olmak çok önemlidir. “Lütfen”, “teşekkür ederim”, “rica ederim”, “affedersiniz” gibi nezaket sözcüklerini kullanmak, karşımızdaki kişiye değer verdiğimizi gösterir. Ayrıca, öğretmenimizle, ailemizle veya arkadaşlarımızla konuşurken onlara uygun şekilde hitap etmeliyiz. Örneğin, öğretmenimize “hocam” demek, büyüklerimize “siz” diye hitap etmek gibi. Eğer bunları hep yapıyorsan “Evet”, bazen unutuyorsan “Bazen”, hiç yapmıyorsan “Hayır” diyebilirsin.
Tonlama ve vurgulamaya dikkat ederim.
Konuşurken bazı kelimeleri daha yüksek sesle söylemek, bazı yerlerde sesimizi alçaltmak veya bir kelimeyi daha belirgin söylemek, konuşmamızı daha etkili hale getirir. Buna tonlama ve vurgulama deriz. Örneğin, “Ben eve geldim.” ile “Ben eve geldim.” arasındaki farkı düşün. Birinde nerede olduğunu, diğerinde ise eylemi vurguluyoruz. Bu, söylediklerimizin anlamını daha iyi ifade etmemizi sağlar.
Akıcı ve anlaşılır bir dil kullanırım.
Konuşurken takılmadan, duraksamadan ve herkesin kolayca anlayabileceği kelimelerle konuşmak demektir. Karışık cümleler kurmak veya çok hızlı konuşmak, karşımızdaki kişinin bizi anlamasını zorlaştırabilir. Amacımız, mesajımızı net ve doğru bir şekilde iletmektir.
Konuşmanın akışı içinde sorular sorar ve bana sorulan sorulara cevap veririm.
İyi bir konuşma, tek taraflı değildir. Hem biz merak ettiklerimizi sorarız hem de bize sorulan soruları dikkatlice dinleyip cevaplarız. Bu, karşılıklı bir etkileşimdir ve konuşmanın daha canlı olmasını sağlar. Eğer sadece dinliyor veya sadece konuşuyorsan, bu maddeye dikkat etmelisin.
Konuşmada veya tartışmada ifade edilen fikirleri toplarlar, bunlardan ne anladığımı ve kendi düşüncelerimi ifade ederim.
Bir konu hakkında konuşurken veya tartışırken, söylenenleri dikkatle dinleyip özetleyebilmek ve sonra kendi fikirlerimizi, bu söylenenlere katıldığımızı veya katılmadığımızı açıklayabilmek önemlidir. Bu, konuyu gerçekten anladığımızı ve düşüncelerimizin olduğunu gösterir.
Bazı konuşmalar için hazırlık yaparım.
Özellikle bir sunum yapacaksak, bir konuyu arkadaşlarına anlatacaksak veya önemli bir toplantıda konuşacaksak, önceden hazırlık yapmak çok faydalıdır. Ne söyleyeceğimizi düşünmek, notlar almak veya önemli bilgileri araştırmak, konuşmamızın daha düzenli ve etkili olmasını sağlar.
Konuşmamda bilgileri daha net bir şekilde aktarabilmek için grafikler, görseller veya çoklu medya araçlarını kullanırım.
Bazen sadece konuşarak her şeyi anlatamayız. Özellikle karmaşık bilgileri aktarırken, bir resim, bir grafik veya kısa bir video kullanmak, anlatmak istediklerimizi daha anlaşılır hale getirebilir. Mesela, bir hayvanı anlatırken onun resmini göstermek gibi. Bu tür araçlar, konuşmamızı daha ilgi çekici yapar.
Konuşmamı konuya, ortama ve konuşmayı yapacağım kişi veya gruba göre ayarlarım.
Konuşma şeklimiz, kiminle konuştuğumuza ve nerede konuştuğumuza göre değişir. Arkadaşlarınla okul bahçesinde konuştuğun gibi, öğretmenlerinle veya müdürünle konuşmazsın, değil mi? Ya da bir doğum günü partisinde konuştuğun gibi, bir fen dersinde konuşmazsın. Konuşmamızı duruma göre ayarlamak, doğru ve etkili iletişim kurmanın anahtarıdır.
Şimdi bu maddeleri tek tek oku ve kendine göre dürüstçe işaretle. Unutma, “Hayır” dediğin yerlerde öğretmeninden yardım isteyebilirsin!
10. Bir yazma aşamasında yaptığınız çalışmaları aşağıdaki süreçlere göre yazınız.
Sevgili öğrencilerim, yazı yazmak sadece kalemi alıp kağıda bir şeyler karalamak değildir. Tıpkı bir yemek yapmak gibi, yazı yazmanın da belli aşamaları vardır. Bu aşamaları sırasıyla takip edersek, ortaya çok daha güzel ve anlamlı yazılar çıkar. Şimdi gelin, bu aşamalarda neler yapıyoruz, birlikte inceleyelim:
Hazırlık:
Bu aşama, yazı yazmaya başlamadan önceki düşünme ve planlama kısmıdır. Tıpkı bir binanın temelini atmadan önce projesini çizmek gibi düşünebiliriz.
Önce ne hakkında yazacağımıza karar veririz. Konumuzu belirleriz.
Sonra, yazımızda hangi bilgileri kullanacağımızı düşünürüz. Belki biraz araştırma yaparız, kitaplara bakarız, internetten bilgi toplarız.
Yazımızın ana fikrini ve hangi mesajı vermek istediğimizi belirleriz.
Yazımızın planını yaparız. Giriş bölümünde ne anlatacağız, gelişme bölümünde hangi bilgileri vereceğiz, sonuç bölümünde ne yazacağız? Bunları zihnimizde ya da küçük notlar alarak belirleriz.
Kısacası, bu aşamada yazımızın taslağını ve iskeletini oluştururuz.
Metnin yazım süreci:
Hazırlık aşamasında yaptığımız planı ve topladığımız bilgileri kullanarak yazmaya başladığımız kısımdır burası.
Cümlelerimizi kurarız, paragraflarımızı oluştururuz.
Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerini belirlediğimiz plana göre sırayla yazarız.
Bu aşamada kelime seçimine, cümlelerin anlaşılır olmasına ve konudan sapmamaya dikkat ederiz.
Düşüncelerimizi bir bir kağıda dökeriz. İlk taslağı oluştururuz.
Metnin düzenlenmesi:
Yazımızı bitirdikten sonra hemen “Tamamdır!” demeyiz. Şimdi sıra, yazdıklarımızı daha iyi hale getirmeye gelir.
Önce yazdıklarımızı baştan sona dikkatlice okuruz. Sanki başkasının yazısını okur gibi.
Yazım yanlışlarını (mesela “herkez” yerine “herkes”), noktalama işaretlerinin (virgül, nokta, soru işareti gibi) doğru kullanılıp kullanılmadığını kontrol ederiz.
Anlatım bozuklukları var mı, cümleler anlaşılır mı diye bakarız. Belki bazı cümleleri daha güzel hale getirebiliriz.
Gereksiz tekrarlardan kaçınırız. Aynı kelimeyi çok sık kullanmışsak, yerine başka kelimeler bulmaya çalışırız.
Paragrafların birbirine iyi bağlanıp bağlanmadığını, konunun akıcı bir şekilde ilerleyip ilerlemediğini kontrol ederiz.
Bu aşamada yazımızı daha anlaşılır, daha doğru ve daha akıcı hale getiririz.
Metnin paylaşılması:
Artık yazımız hazır! Tüm düzeltmeleri yaptık, harika bir metin ortaya çıktı.
Bu aşamada yazdığımız metni başkalarıyla paylaşırız. Bu, öğretmenimize teslim etmek, arkadaşlarımıza okutmak, bir panoda sergilemek veya bir dergide yayınlamak olabilir.
Yazımızı paylaşarak başkalarının da bizim düşüncelerimizden ve yazdıklarımızdan haberdar olmasını sağlarız.
Böylece emeğimizin karşılığını alırız ve belki de yazdıklarımız başkalarına ilham verir!