4. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Koza Yayınları Sayfa 105

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizde çok güzel sorularımız var. Bu soruları adım adım, tıpkı bir dedektif gibi inceleyip doğru cevapları bulacağız. Unutmayın, her sorunun bir ipucu vardır ve biz de o ipuçlarını takip edeceğiz. Hazırsanız başlayalım!

3. Aşağıdakilerden hangisi metinde geçen bir dostluk türü değildir?

Çözüm:

Sevgili çocuklar, bu soruyu çözebilmek için aslında metni okumamız gerekiyor. Ama metin elimizde olmasa da, dostluk türleri hakkında genel bilgimizle ve şıklara bakarak bir tahmin yürütebiliriz. Hadi şıkları tek tek inceleyelim:

• A. Maceralı dostluk: Bu, birlikte heyecanlı şeyler yapan, yeni yerler keşfeden arkadaşlıklar olabilir. Kulağa bir dostluk türü gibi geliyor, değil mi?
• B. Zorunlu dostluk: Bazen aynı okulda, aynı sınıfta olduğumuz için ya da komşu olduğumuz için birileriyle arkadaşlık etmek zorunda kalabiliriz. Bu da bir dostluk durumu olarak metinde geçebilir.
• C. Vakitsiz dostluk: “Vakitsiz” kelimesi, zamanı uygun olmayan, ansızın olan gibi anlamlara gelir. Bir dostluğun “vakitsiz” olması pek mümkün değildir. Dostluklar zamana bağlı değildir, kendiliğinden gelişir veya biter. Bu yüzden bu şık kulağa diğerleri gibi bir dostluk türü gibi gelmiyor.
• D. Bakımsız dostluk: Bir dostluğa yeterince özen göstermezsek, onu ihmal edersek “bakımsız” kalır. Bu da bir dostluğun içinde bulunduğu durumu anlatan bir ifade olabilir.

Şıklara baktığımızda, “Vakitsiz dostluk” diğerlerinden farklı duruyor. Bir dostluğun maceralı, zorunlu veya bakımsız olması gibi durumlar olabilir ama “vakitsiz” olması pek de bir dostluk türü olarak adlandırılamaz. Bu yüzden, metinde geçme ihtimali en düşük olan şık C’dir.

Sonuç:

C. Vakitsiz dostluk

4. Yazar, metinde en çok sözünü ettiği hangi dostluk türünü eleştiriyor?

Çözüm:

Yine metni okumamız gereken bir soruyla karşı karşıyayız. Ama mantık yürüterek cevabı bulmaya çalışalım. Yazarlar genellikle dostlukla ilgili metinlerde, dostlukların önemini vurgular ve dostluğa zarar veren durumları eleştirirler. Hadi şıklara bakalım:

• A. Yüz yüze dostluğu: Yüz yüze yapılan, samimi dostluklar genelde eleştirilmez, aksine değerli bulunur.
• B. Bakımsız dostluğu: Bir dostluğa özen göstermemek, onu ihmal etmek, onunla ilgilenmemek dostluğun bitmesine neden olur. İşte bu durum, yazarların en çok eleştirdiği konulardan biridir. Çünkü dostluklar tıpkı bir çiçek gibi ilgiye ve bakıma ihtiyaç duyar.
• C. Sessiz dostluğu: Bazen en yakın arkadaşlarımızla sessiz kalmak bile keyifli olabilir. Her zaman konuşmak zorunda değilizdir. Bu yüzden “sessiz dostluk” her zaman eleştirilecek bir durum değildir.
• D. Uzak dostluğu: Fiziksel olarak uzakta olan dostluklar zorlayıcı olabilir ama eğer iletişim devam ediyorsa, bu dostluklar da değerlidir. Uzak olmak tek başına eleştirilecek bir durum değildir, asıl sorun iletişimsizliktir.

Bu şıklar arasında, bir yazarın dostlukla ilgili bir metinde en çok eleştireceği durum, dostluğun ihmal edilmesi yani “bakımsız dostluk” olacaktır. Çünkü gerçek dostluk, karşılıklı ilgi ve özen ister.

Sonuç:

B. Bakımsız dostluğu

5. Metinde geçen gerçek, terim ve mecaz anlamlı kelimelere üçer örnek yazınız.

Çözüm:

Metnimiz olmasa da, bir dostluk metninde karşılaşabileceğimiz kelimeleri düşünerek bu soruyu cevaplayalım. Kelimelerin anlamlarını hatırlayarak örnekler bulacağız:

• Gerçek anlamlı kelimeler: Bir kelimenin aklımıza gelen ilk, temel anlamıdır. Sözlükteki ilk anlamı diyebiliriz.
  • Adım 1: Bir dostluk metninde günlük hayatta kullandığımız basit kelimeler geçer. Örneğin, “ev”, “okul”, “gitmek” gibi.
  • Adım 2: Dostlukla ilgili olabilecek, gerçek anlamda kullanılan kelimeler seçelim.

  Örnekler:

  1. Arkadaş: “Arkadaşım ile parka gittik.” (Gerçekten bir kişi)
  2. Kitap: “Ona doğum gününde bir kitap hediye ettim.” (Gerçekten okuduğumuz nesne)
  3. Konuşmak: “Telefonla uzun süre konuştuk.” (Gerçekten sesli iletişim kurmak)
• Terim anlamlı kelimeler: Bir bilim, sanat, spor dalı veya mesleğe özgü, özel bir anlamı olan kelimelerdir. Dostluk metinlerinde çok sık karşımıza çıkmasa da, sosyal ilişkilerle ilgili bazı kavramları terim olarak düşünebiliriz.
  • Adım 1: Dostluk ve sosyal ilişkilerle ilgili özel bir anlam taşıyan kelimeleri düşünelim.
  • Adım 2: Bu kelimelerin genel dildeki anlamından daha özel bir bağlamda kullanıldığını unutmayalım.

  Örnekler:

  1. İletişim: “Dostluklarda iletişim çok önemlidir.” (Sosyal bilimlerde kullanılan bir kavram)
  2. Empati: “Arkadaşının yerine kendini koymak, yani empati kurmak çok değerli.” (Psikoloji ve sosyal ilişkilerde kullanılan bir kavram)
  3. Sorumluluk: “Dostlukta karşılıklı sorumluluk almak gerekir.” (Sosyal ve ahlaki bir kavram)
• Mecaz anlamlı kelimeler: Bir kelimenin gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak kazandığı yeni anlamdır. Genellikle benzetme yoluyla oluşur.
  • Adım 1: Dostlukla ilgili metinlerde kullanılan, gerçek anlamıyla düşünülünce tuhaf gelecek ama aslında başka bir şeyi anlatan kelime veya ifadeleri hatırlayalım.
  • Adım 2: Bu kelimelerin anlatıma güç kattığını unutmayalım.

  Örnekler:

  1. Kalbi kırılmak: “Arkadaşımın sözleri kalbimi kırdı.” (Kalp gerçekten kırılmaz, üzülmek anlamında)
  2. Sırt çevirmek: “Zor zamanında ona sırt çevirmedi.” (Gerçekten sırtını dönmek değil, yardım etmemek, yüzüstü bırakmak anlamında)
  3. Yüreği ısınmak: “Yeni arkadaşıyla tanışınca hemen yüreği ısındı.” (Kalp gerçekten ısınmaz, birine karşı sempati duymak, sevmek anlamında)

6. Aşağıda verilen kelimelerin eş anlamlılarını metinde bulunuz. Bunları birer cümlede kullanınız.

Çözüm:

Eş anlamlı kelimeler, yazılışları farklı olsa da aynı anlama gelen kelimelerdir. Metnimiz olmasa da, bu kelimelerin genel olarak bilinen eş anlamlılarını yazıp cümle içinde kullanalım.

• Kelime: uzak
  • Eş anlamlısı: ırak
  • Cümlem: “Dedemler bize çok ırak bir şehirde yaşıyorlar.”
• Kelime: zorunlu
  • Eş anlamlısı: mecburi
  • Cümlem: “Bu ödevi yapmak mecburi, yoksa notumuz düşer.”
• Kelime: hızlı
  • Eş anlamlısı: çabuk / süratli
  • Cümlem: “Sınavda soruları çok çabuk çözdüm.”
• Kelime: zaman
  • Eş anlamlısı: vakit
  • Cümlem: “Misafirliğe gitmek için vakit geldi.”

7. Metinden alınan “Pazar ağır bir gündür, pazartesi hızlı bir gün.” cümlesindeki altı çizili kelimelerin zıt anlamlılarını yazınız ve bunları birer cümlede kullanınız.

Çözüm:

Zıt anlamlı kelimeler, birbirinin tamamen karşıtı olan kelimelerdir. Şimdi altı çizili kelimelerin zıt anlamlılarını bulup cümleler kuralım:

1. Altı çizili kelime: ağır
   • Anlamı: Burada “ağır”, bir günün yavaş geçmesi, sıkıcı olması, işlerin çok olması gibi anlamlarda kullanılmış.
   • Zıt anlamlısı: hafif
   • Cümlem: “Bugün işlerimiz o kadar hafifti ki, hemen bitirdik.”
2. Altı çizili kelime: hızlı
   • Anlamı: Burada “hızlı”, bir günün çabuk geçmesi, tempolu olması gibi anlamlarda kullanılmış.
   • Zıt anlamlısı: yavaş
   • Cümlem: “Sağlıklı olmak için yavaş ve düzenli adımlarla koşmalısın.”