Merhaba canım öğrencim!
Bugün seninle Türkçe dersimizdeki o güzel soruları çözeceğiz. Özellikle “de” ve “ki” eklerinin nasıl yazılması gerektiğiyle ilgili çok önemli bir konuyu tekrar edeceğiz. Hazır mısın?
b. Aşağıdaki cümlelerde yanlış yazılan “de” ve “ki”’leri tespit ediniz. Cümleleri doğru olacak şekilde altlarındaki yazma alanlarına yazınız.
Şimdi seninle bu cümleleri tek tek inceleyelim ve nerede hata yapılmış, nasıl düzeltmemiz gerekiyor, birlikte bulalım.
Adım 1: İlk cümleye bakalım.
Ahmet’in ki pek güzel olmamış.
Buradaki “ki” ekine dikkat edelim. “Ahmet’in ki” derken, aslında “Ahmet’in olan şey” demek istiyoruz, değil mi? Mesela “Ahmet’in kalemi” gibi. Bu “ki” eki, bir şeyin kime ait olduğunu gösteren bir ek olduğu için kelimeye bitişik yazılmalıydı. Tıpkı “Benimki”, “Seninki” derken olduğu gibi.
Doğrusu:
Ahmet’inki pek güzel olmamış.
Adım 2: Sıradaki cümleyi inceleyelim.
İrem’lede seninlede bu iş olmayacak.
Bu cümlede iki tane “de” eki var. Gel birlikte düşünelim: Bu “de” eklerini cümleden çıkardığımızda cümlenin anlamı bozuluyor mu, yoksa sadece bir vurgu mu eksiliyor?
Eğer “de” eklerini çıkarırsak cümle “İrem’le seninle bu iş olmayacak” olur. Anlamı biraz değişse de, cümle hala anlaşılıyor. Bu durumda “de” ekleri, “İrem’le birlikte“, “seninle birlikte” anlamı katan, ayrı yazılması gereken bağlaç olan “de”lerdir.
Doğrusu:
İrem’le de seninle de bu iş olmayacak.
Adım 3: Üçüncü cümleye geçelim.
Bu iş öyle bir işki başarmak çok zor.
Buradaki “ki” ekine bakalım. “Öyle bir iş ki” derken aslında bir açıklama yapıyoruz, değil mi? “Bu iş, nasıl bir iş? Başarması çok zor olan bir iş!” gibi. İki cümleyi birbirine bağlayan bu “ki” eki, bağlaç olduğu için kelimeden ayrı yazılmalıydı. Hatırlarsan “Duydum ki geliyormuşsun” örneğini. Oradaki “ki” de ayrı yazılıyordu.
Doğrusu:
Bu iş öyle bir iş ki başarmak çok zor.
Adım 4: Son cümlemize geldik.
Kitabın biz de kalmış.
Şimdi bu “de” ekini test edelim. Cümleden çıkarıp okuyalım: “Kitabın biz kalmış.” Ne oldu? Cümlenin anlamı bozuldu, değil mi? “Biz” kelimesi tek başına burada anlamsız kaldı. Bu “de” eki, “bizim yanımızda”, “bizim elimizde” anlamı katan, bir şeyin nerede olduğunu belirten hal ekidir. Hal ekleri her zaman kelimeye bitişik yazılır.
Doğrusu:
Kitabın bizde kalmış.
Aferin sana! Gördün mü, kuralları bildiğimiz zaman ne kadar kolay oluyor. Şimdi diğer etkinliklere bir göz atalım ama onları senin sınıfta yapman gerekiyor.
5. Etkinlik
Sınıfa getirdiğiniz karikatürleri arkadaşlarınıza göstererek bunlarda verilen mesajlar hakkında arkadaşlarınızla tartışınız. Karikatürlerden en beğendiklerinizi sınıf panosunda sergileyiniz. Bunları beğenmenizin nedenleri üzerinde düşüncelerinizi açıklayınız.
Bu etkinlikte, getirdiğin karikatürleri arkadaşlarınla paylaşacak, onların ne anlattığını konuşacaksın. En sevdiklerini panoya asıp neden sevdiğini anlatacaksın. Bu, hem eğlenceli hem de düşüncelerini paylaşmak için harika bir fırsat!
6. Etkinlik
Serim, bir hikâyenin girişidir. Okurun metne merak duyması bu bölümde sağlanır. Düğüm, olayların geliştiği ve ayrıntılandırıldığı bölümdür. Bu bölümde okurun merakı en üst seviyeye çıkar. Çözüm ise adından anlaşılacağı gibi olayların sonlandığı, okurun merakının giderildiği bölümdür. Hikâye türü metinlerde serim ve çözüm bölümleri genellikle kısa, düğüm ise uzundur.
“Tilki ve Leylek” masalını hatırlayınız. Bu masalda tilkinin leyleği yemeğe çağırdığı bölüm, serim bölümüdür. Leylekle dost olan tilkinin sevincinden uyuyamadığının anlatıldığı paragraf, çözüm bölümüdür. Aradaki anlatımlar ise düğüm bölümünü oluşturmaktadır.
Defterinize hayali unsurlara da yer vererek dürüstlüğün önemini anlatan bir hikâye yazınız. Yazınızda serim, düğüm ve çözüm bölümlerine dikkat ediniz. Hikâyenizi yazarken “de” ve “ki”’lerin yazımına dikkat ediniz. Hikâyenizi bitirdikten sonra gözden geçirerek yazım ve noktalama yanlışlarınız varsa bunları düzeltiniz. Hikâyenizi arkadaşlarınıza okuyunuz.
Bu etkinlikte ise harika bir hikaye yazacaksın! Hikaye yazarken “serim”, “düğüm” ve “çözüm” bölümlerine dikkat etmeyi unutma. “Dürüstlük” konulu, hayal gücünü kullanarak yazacağın bu hikayede, az önce öğrendiğimiz “de” ve “ki” kurallarını da doğru kullanmaya çalışmalısın. Yazdıktan sonra bir de arkadaşlarına okursun, çok güzel olur!
Sonraki Derse Hazırlık
Sınıfınıza sevdiğiniz 3 kişiye ait fotoğraf getiriniz.
Gelecek ders için de sevdiğin 3 kişinin fotoğrafını getirmeyi unutma. Belki o fotoğraflar hakkında da güzel hikayeler anlatırsın.
Bugünkü dersimiz bu kadar. Bir sonraki derste görüşmek üzere, kendine iyi bak!