Merhaba sevgili 7. sınıf öğrencim! Türkçe dersinde karşına çıkan bu soruları seninle birlikte adım adım çözeceğiz. Hiç merak etme, her şeyi en anlaşılır şekilde açıklayacağım. Hazırsan başlayalım!
1. “İnsanı insan yapan yine insandır.” cümlesinin yüklemi ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?
- A) Geniş zaman kipiyle çekimlenmiş.
- B) Şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş.
- C) Ek fiilin geniş zamanı ile çekimlenmiş.
- D) Ek fiilin bilinen geçmiş zamanı ile çekimlenmiş.
Sevgili öğrencim, bu soruyu çözmek için öncelikle cümlenin yüklemini bulmamız gerekiyor. Sonra da bu yüklemin nasıl çekimlendiğine bakacağız.
Adım 1: Cümlenin yüklemini bulalım. Bu cümlede yargıyı bildiren, yani işi, oluşu veya durumu anlatan sözcük “insandır”.
Adım 2: “insandır” sözcüğünü inceleyelim. “İnsan” kelimesi bir isimdir, yani bir varlığı, kavramı karşılar. Normalde fiiller (eylemler) çekimlenerek yüklem olur. Ama bazen isimler de yüklem olabilir. İşte bu noktada ek fiil devreye girer. Ek fiil, isim soylu sözcüklere gelerek onları yüklem yapar.
Adım 3: “insandır” sözcüğündeki “-dır” ekini inceleyelim. Bu ek, ek fiilin geniş zaman ekidir. “Ben öğrenciyim.”, “Sen öğrencisin.”, “O öğrencidir.” örneklerinde olduğu gibi, isimleri yüklem yapan ve genellikle her zaman geçerli olan bir durumu bildiren ek fiil çekimidir. Mesela “Hava güzeldir.” cümlesindeki “güzeldir” de aynı şekilde ek fiilin geniş zamanıyla çekimlenmiş bir sıfatı yüklem yapmıştır.
Bu durumda yüklem, ek fiilin geniş zamanı ile çekimlenmiştir.
Sonuç:
- A) Geniş zaman kipiyle çekimlenmiş. (Bu, fiiller için kullanılır, örneğin “gelir”.)
- B) Şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş. (Bu, fiiller için kullanılır, örneğin “geliyor”.)
- C) Ek fiilin geniş zamanı ile çekimlenmiş. (Doğru cevap bu!)
- D) Ek fiilin bilinen geçmiş zamanı ile çekimlenmiş. (Bilinen geçmiş zaman “-di” ekidir, örneğin “öğrenciydi”.)
Doğru cevap C seçeneğidir.
2. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde durum zarfı kullanılmamıştır?
- A) Ustacığım eline sağlık güzel olmuş.
- B) Osman Efendi yüzüme gülerek baktı.
- C) Okuldan eve koşa koşa gittim.
- D) Haftada bir gazete alıyordu.
Canım öğrencim, bu soruda bizden durum zarfı kullanılmayan cümleyi bulmamız isteniyor. Durum zarfları, bir eylemin (fiilin) veya fiilimsinin nasıl yapıldığını, hangi durumda olduğunu bildiren sözcüklerdir. Eyleme ya da fiilimsiye “nasıl?” sorusunu sorarak buluruz. Haydi şimdi seçeneklere tek tek bakalım:
Adım 1: A seçeneğini inceleyelim.
- A) Ustacığım eline sağlık güzel olmuş.
Burada “olmuş” eylemine “nasıl olmuş?” diye sorduğumuzda cevabı “güzel” oluyor. Yani “güzel” sözcüğü durum zarfıdır.
Adım 2: B seçeneğini inceleyelim.
- B) Osman Efendi yüzüme gülerek baktı.
“Baktı” eylemine “nasıl baktı?” diye sorduğumuzda cevabı “gülerek” oluyor. “Gülerek” sözcüğü bir zarf-fiil olduğu için durum zarfı görevindedir.
Adım 3: C seçeneğini inceleyelim.
- C) Okuldan eve koşa koşa gittim.
“Gittim” eylemine “nasıl gittim?” diye sorduğumuzda cevabı “koşa koşa” oluyor. “Koşa koşa” ikilemesi de durum zarfı görevindedir.
Adım 4: D seçeneğini inceleyelim.
- D) Haftada bir gazete alıyordu.
Burada “alıyordu” eylemine “nasıl alıyordu?” diye sorduğumuzda bir cevap bulamıyoruz. Peki, “Haftada bir” neyin cevabı? “Ne zaman alıyordu?” sorusunun cevabı. O zaman “haftada bir” sözü bir zaman zarfıdır, durum zarfı değildir.
Sonuç:
Durum zarfı kullanılmayan cümle D seçeneğidir.
Doğru cevap D seçeneğidir.
3. Bir gün annem ( ) ( ) Oğlum ( ) dedi ( )
( ) Hemen git ayakkabılarını boyat ( )
Seni misafirliğe götüreceğim ( ) ( )
Yukarıdaki cümlelerde yay ayraçla gösterilen yerlere aşağıdakilerden hangisi getirilemez?
- A) Nokta
- B) Virgül
- C) Tırnak işareti
- D) Soru işareti
Canım öğrencim, bu soruda noktalama işaretlerinin doğru kullanımını bilmemiz gerekiyor. Yay ayraçlarla gösterilen yerlere hangi işaretlerin gelebileceğine tek tek bakalım:
Adım 1: İlk boşluktan başlayalım.
- Bir gün annem (,) (“) Oğlum (,) dedi (.”)
“Annem” kelimesinden sonra virgül koyabiliriz, çünkü bu, bir başkasının sözünü aktarmadan önce gelebilir veya özneden sonra gelebilir.
Adım 2: İkinci ve üçüncü boşluklar.
- Bir gün annem (,) (“) Oğlum (,) dedi (.”)
Birinin sözünü doğrudan aktardığımız için “Oğlum” sözü tırnak içine alınmalıdır. “Oğlum” bir hitap sözcüğü olduğu için ondan sonra virgül gelir.
Adım 3: Dördüncü boşluk.
- Bir gün annem (,) (“) Oğlum (,) dedi (.)
“dedi” yüklemiyle ilk cümle tamamlanmış oluyor, bu yüzden sonuna nokta koyarız.
Adım 4: Beşinci boşluk.
- (“) Hemen git ayakkabılarını boyat (,)
Aktarılan söz devam ettiği için tekrar tırnak işaretiyle başlarız.
Adım 5: Altıncı boşluk.
- Hemen git ayakkabılarını boyat (,)
Burada sıralı iki cümle var: “Hemen git ayakkabılarını boyat” ve “Seni misafirliğe götüreceğim”. Bu tür sıralı cümleleri ayırmak için virgül kullanırız.
Adım 6: Yedinci ve sekizinci boşluklar.
- Seni misafirliğe götüreceğim (.) (“)
Cümle bittiği için nokta koyarız. Aktarılan söz de bittiği için tırnak işaretini kapatırız.
Peki, hangi noktalama işaretlerini kullandık?
- Virgül (,)
- Tırnak işareti (“)
- Nokta (.)
Seçeneklere baktığımızda A) Nokta, B) Virgül, C) Tırnak işareti kullanılabiliyor. Ama D) Soru işareti hiçbir yere gelmiyor, çünkü cümlede soru anlamı taşıyan bir ifade yok.
Sonuç:
Soru işareti getirilemez.
Doğru cevap D seçeneğidir.
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde deyime yer verilmemiştir?
- A) Vatandaşlık görevini yerine getirmek için çok kapı çaldı.
- B) Özgürlük düşüncesi her insanda oluşturulmalıdır.
- C) Okuma hakkını kullanmak için gecesini gündüzüne kattı.
- D) Günlük gazetelere şöyle bir göz attı.
Merhaba canım öğrencim, bu soruda bizden deyim kullanılmayan cümleyi bulmamız isteniyor. Deyimler, genellikle birden fazla kelimeden oluşan, gerçek anlamından uzaklaşarak farklı bir anlam kazanan, kalıplaşmış söz gruplarıdır. Yani kelimelerin tek başına taşıdığı anlamdan bambaşka bir anlam ifade ederler.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
Adım 1: A seçeneğini inceleyelim.
- A) Vatandaşlık görevini yerine getirmek için çok kapı çaldı.
Burada “kapı çalmak” bir deyimdir. Gerçek anlamda bir kapıyı vurmak değil, bir yerlere başvurmak, yardım veya destek istemek anlamında kullanılmıştır.
Adım 2: B seçeneğini inceleyelim.
- B) Özgürlük düşüncesi her insanda oluşturulmalıdır.
Bu cümlede kalıplaşmış, mecaz anlamlı bir söz grubu bulunmuyor. “Oluşturulmalıdır” kelimesi normal, gerçek anlamında kullanılmış bir fiildir. Hiçbir deyim göremiyoruz.
Adım 3: C seçeneğini inceleyelim.
- C) Okuma hakkını kullanmak için gecesini gündüzüne kattı.
“Gecesini gündüzüne katmak” da bir deyimdir. Çok çalışmak, hiç uyumadan veya çok az uyuyarak iş yapmak anlamında kullanılır.
Adım 4: D seçeneğini inceleyelim.
- D) Günlük gazetelere şöyle bir göz attı.
“Göz atmak” da bir deyimdir. Dikkatlice incelemeden, hızlıca, üstünkörü bakmak anlamında kullanılmıştır.
Sonuç:
Deyim kullanılmayan cümle B seçeneğidir.
Doğru cevap B seçeneğidir.
5. “Bugün okulun bahçesinde toplanan öğrenciler, yarının çok güzel olacağını söylediler.” cümlesinde kaç tane zarf türünde sözcük kullanılmıştır?
- A) 1
- B) 2
- C) 3
- D) 4
Canım öğrencim, bu soruda cümlenin içindeki zarfları bulmamız gerekiyor. Zarf, fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya başka zarfları anlamca tamamlayan, niteleyen veya belirten sözcüklerdir. Genellikle “nasıl?”, “ne zaman?”, “ne kadar?”, “nereye?” gibi sorulara cevap verirler.
Şimdi cümleyi kelime kelime inceleyelim:
“Bugün okulun bahçesinde toplanan öğrenciler, yarının çokgüzel olacağını söylediler.”
Adım 1: İlk zarfımızı bulalım.
- “Bugün“: “Ne zaman söylediler?” sorusuna cevap veriyor. “Bugün” sözcüğü bir zaman zarfıdır. (1. zarf)
Adım 2: Cümleye devam edelim.
- “okulun bahçesinde”: Bu söz grubu yer tamlayıcısıdır, zarf değildir.
- “toplanan”: Bu bir sıfat-fiildir (fiilimsi), zarf değildir.
- “öğrenciler”: Bu bir isimdir, zarf değildir.
- “yarının”: Bu da bir isimdir (tamlayan eki almış), zarf değildir.
Adım 3: Diğer zarfları bulalım.
- “çok“: “Ne kadar güzel?” sorusuna cevap veriyor. “Çok” sözcüğü, kendisinden sonra gelen “güzel” sıfatını derecelendirdiği için bir miktar zarfıdır. (2. zarf)
- “güzel“: “Nasıl olacağını?” sorusuna cevap veriyor. “Güzel” sözcüğü, “olacağını” fiilimsisini nitelediği için bir durum zarfıdır. (3. zarf)
- “olacağını”: Bu da bir fiilimsidir (sıfat-fiil), zarf değildir.
- “söylediler”: Bu bir fiildir, zarf değildir.
Sonuç:
Cümlede toplam 3 tane zarf türünde sözcük kullanılmıştır: “Bugün” (zaman zarfı), “çok” (miktar zarfı), “güzel” (durum zarfı).
Doğru cevap C seçeneğidir.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemi ek fiil ekiyle çekimlenmemiştir?
- A) Kitap en iyi arkadaşımmış.
- B) Bu evin yeri çok güzelmiş.
- C) Ahmet bugün çok yorgunmuş.
- D) Dün arkadaşım seni sinemada görmüş.
Sevgili öğrencim, bu soruda ek fiil konusunu hatırlamamız gerekiyor. Ek fiil, Türkçede iki temel görevi olan önemli bir yapıdır:
- İsim soylu sözcükleri (isim, sıfat vb.) yüklem yapar. Örneğin: “öğrenci-ydi“, “güzel-dir“, “hasta-ymış“.
- Basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapar. Örneğin: “gel-iyor-du” (şimdiki zamanın hikayesi), “oku-yacak-tı” (gelecek zamanın hikayesi).
Bizden ek fiil ekiyle çekimlenmeyen yüklemi bulmamız isteniyor. Yani yüklemi doğrudan bir fiil olan ve sadece tek bir zaman eki almış olan cümleyi arayacağız.
Şimdi seçeneklere tek tek bakalım:
Adım 1: A seçeneğini inceleyelim.
- A) Kitap en iyi arkadaşımmış.
Yüklem “arkadaşımmış” sözcüğüdür. “Arkadaşım” bir isimdir. “-mış” eki, ek fiilin öğrenilen geçmiş zamanıdır. Yani bir ismi yüklem yapmıştır. Burada ek fiil kullanılmıştır.
Adım 2: B seçeneğini inceleyelim.
- B) Bu evin yeri çok güzelmiş.
Yüklem “güzelmiş” sözcüğüdür. “Güzel” bir sıfattır. “-miş” eki, ek fiilin öğrenilen geçmiş zamanıdır. Yani bir sıfatı yüklem yapmıştır. Burada ek fiil kullanılmıştır.
Adım 3: C seçeneğini inceleyelim.
- C) Ahmet bugün çok yorgunmuş.
Yüklem “yorgunmuş” söz