Merhaba sevgili öğrencim! 7. sınıf Türkçe dersimize hoş geldin. Görseldeki soruları tek tek inceleyelim ve doğru cevaplarını, nedenleriyle birlikte öğrenelim. Hazırsan başlayalım!
C. Aşağıdaki cümlelerin noktalı yerlerini uygun sözcüklerle tamamlayınız.
1. Düşünceyi geliştirme yolları, ……………….., ……………….., ……………….., ……………….. ve ……………….. benzetme olmak üzere altı başlıkta incelenir.
Çözüm:
Düşünceyi geliştirme yolları, bir metinde anlatılanları daha anlaşılır, etkili ve inandırıcı kılmak için kullanılan yöntemlerdir. Bunlar toplamda altı tanedir ve “benzetme” zaten verilmiş. Diğer beş tanesini hatırlayalım:
- Tanımlama: Bir kavramın ne olduğunu açıklamaktır.
- Karşılaştırma: İki ya da daha fazla varlık, olay veya kavram arasındaki benzerlik ve farklılıkları ortaya koymaktır.
- Örnekleme: Anlatılan düşünceyi somutlaştırmak, anlaşılır kılmak için örnekler vermektir.
- Tanık Gösterme: Bir düşünceyi desteklemek için o konuda uzman veya tanınmış bir kişinin sözlerini aktarmaktır.
- Sayısal Verilerden Yararlanma: İstatistiksel bilgiler, anket sonuçları gibi sayısal değerleri kullanarak düşünceyi kanıtlama yoludur.
Şimdi cümleyi tamamlayalım:
Düşünceyi geliştirme yolları, tanımlama, karşılaştırma, örnekleme, tanık gösterme ve sayısal verilerden yararlanma benzetme olmak üzere altı başlıkta incelenir.
2. Fiiller anlam özelliklerine göre ……………….., ……………….. ve ……………….. bildiren fiiller olarak üçe ayrılır.
Çözüm:
Fiillerin anlam özellikleri, yaptıkları işe göre nasıl adlandırıldıkları ile ilgilidir. Fiilleri anlamlarına göre üç ana gruba ayırırız:
- İş (Kılış) Fiilleri: Bir nesneyi etkileyen, “neyi, kimi?” sorularına cevap verebilen fiillerdir. Mesela “kitabı okumak” (neyi okumak?).
- Oluş Fiilleri: Zamanla kendiliğinden olan, bir durumdan başka bir duruma geçişi gösteren fiillerdir. Mesela “ağacın yeşermesi“, “çocuğun büyümesi“.
- Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu durumu anlatan, bir nesneye ihtiyaç duymayan fiillerdir. Mesela “uyumak“, “oturmak“, “beklemek“.
Şimdi cümleyi tamamlayalım:
Fiiller anlam özelliklerine göre iş (kılış), oluş ve durum bildiren fiiller olarak üçe ayrılır.
3. Yaşar Doğu, ……………….. alanında ün yapmış tarihî şahsiyetlerden biridir.
Çözüm:
Yaşar Doğu, Türk spor tarihinde çok önemli bir yere sahip, dünya ve olimpiyat şampiyonu olmuş efsanevi bir sporcumuzdur. Onun meşhur olduğu alan güreştir.
Şimdi cümleyi tamamlayalım:
Yaşar Doğu, güreş alanında ün yapmış tarihî şahsiyetlerden biridir.
4. Fatih Sultan Mehmet ……………….. ün yapmış bir padişahtır.
Çözüm:
Fatih Sultan Mehmet, Osmanlı İmparatorluğu’nun en önemli padişahlarından biridir. O, 1453 yılında İstanbul’u fethederek hem Osmanlı hem de dünya tarihinde büyük bir çığır açmıştır. Bu başarısından dolayı “Fatih” unvanını almıştır.
Şimdi cümleyi tamamlayalım:
Fatih Sultan Mehmet İstanbul’u fetheden ün yapmış bir padişahtır.
5. Nevruz, kültürel değerlerimiz içinde yer alan ……………….. coşkuyla kutlandığı bir bayramdır.
Çözüm:
Nevruz, özellikle Orta Asya’dan Balkanlar’a kadar geniş bir coğrafyada kutlanan, baharın gelişini ve doğanın uyanışını müjdeleyen köklü bir bayramdır. Yeni bir başlangıcı, umudu ve bereketi simgeler.
Şimdi cümleyi tamamlayalım:
Nevruz, kültürel değerlerimiz içinde yer alan bahar bayramı coşkuyla kutlandığı bir bayramdır.
***
Ç. Aşağıdaki soruların doğru cevabını bulup işaretleyiniz.
1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinin yüklemini oluşturan fiil farklı kipte çekimlenmiştir?
a) Kulübe duvarının dibine uzandı.
b) İlkbahar bir ümit tufanı olmuş.
c) Martılar, seni kurtarmaya geliyorlar, diyor.
d) Sen gemiden bizi seyret.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bu soruda fiillerin çekimlendiği kiplere bakmamız gerekiyor. Türkçede fiil kipleri iki ana gruba ayrılır: haber kipleri (zaman bildirenler) ve dilek kipleri (istek, emir, şart, gereklilik bildirenler).
- a) “uzandı“: Buradaki “-dı” eki, fiilin görülen geçmiş zaman kipiyle çekimlendiğini gösterir. Görülen geçmiş zaman bir haber kipidir.
- b) “olmuş“: Buradaki “-mış” eki, fiilin duyulan geçmiş zaman kipiyle çekimlendiğini gösterir. Duyulan geçmiş zaman da bir haber kipidir.
- c) “geliyorlar” ve “diyor“: Buradaki “-yor” eki, fiillerin şimdiki zaman kipiyle çekimlendiğini gösterir. Şimdiki zaman da bir haber kipidir.
- d) “seyret”: Bu fiil herhangi bir zaman eki almamış, doğrudan bir işin yapılmasını emrediyor. Bu da emir kipiyle çekimlenmiş demektir. Emir kipi ise bir dilek kipidir.
Gördüğün gibi, A, B ve C seçeneklerindeki fiiller haber kipleriyle çekimlenmişken, D seçeneğindeki fiil bir dilek kipi olan emir kipiyle çekimlenmiştir. Bu yüzden farklı olan D seçeneğidir.
Sonuç:D
2. “Yaşar Doğu, rakibine olanca gazabı ile atıldı, çift sürer gibi sürdü yerde.” cümlesinde hangi düşünceyi geliştirme yolundan yararlanılmıştır?
a) Tanımlama
b) Karşılaştırma
c) Benzetme
d) Örnekleme
Çözüm:
Hadi cümleyi dikkatlice inceleyelim: “çift sürer gibi sürdü yerde.” Burada Yaşar Doğu’nun rakibini yere sermesi, “çift sürmeye” benzetilmiş. Yani bir durum, başka bir durumla kıyaslanarak daha etkili bir şekilde anlatılmış.
- Tanımlama: Bir şeyin ne olduğunu açıklamak demektir. Cümlemizde böyle bir açıklama yok.
- Karşılaştırma: İki farklı şeyin benzer ya da farklı yönlerini ortaya koymaktır. Burada bir şey başka bir şeye benzetiliyor, karşılaştırılmıyor.
- Benzetme: Bir varlığı, kavramı veya durumu, başka bir varlık, kavram veya durumun özellikleriyle anlatmaktır. Genellikle “gibi”, “sanki”, “adeta” gibi edatlar kullanılır. Bizim cümlemizde de “gibi” edatıyla benzetme yapılmış.
- Örnekleme: Bir düşünceyi somutlaştırmak için örnekler vermektir. Cümlemizde bir örnek verilmiyor.
Bu durumda, “çift sürer gibi” ifadesiyle yapılan şey açıkça bir benzetmedir.
Sonuç:C
3. “Elçiler de Konstantin’in de çaresiz sustular.” cümlesindeki fiilin anlam özelliği hangi seçenekte doğru verilmiştir?
a) İş bildiriyor.
b) Durum bildiriyor.
c) Oluş bildiriyor.
d) Hareket bildiriyor.
Çözüm:
Fiillerin anlam özelliklerini bir kez daha hatırlayalım mı?
- İş (Kılış) Fiilleri: Öznenin kendi isteğiyle yaptığı, bir nesneye etki eden fiillerdir. “Neyi, kimi?” sorularına cevap verirler. (Örnek: “Kitabı okudu.” Neyi okudu? Kitabı.)
- Oluş Fiilleri: Öznenin iradesi dışında, zamanla kendiliğinden gerçekleşen, bir durumdan başka bir duruma geçişi anlatan fiillerdir. (Örnek: “Saçları ağardı.” Kendiliğinden olan bir değişim.)
- Durum Fiilleri: Öznenin içinde bulunduğu bir hali, bir durumu anlatan fiillerdir. Nesne almazlar ve öznenin iradesiyle gerçekleşebilirler. (Örnek: “Çocuk uyudu.” Uyuma durumu.)
Şimdi cümlemizdeki “sustular” fiiline bakalım. “Susmak” eylemi, elçilerin ve Konstantin’in o anki halini, yani sessiz kalma durumunu anlatıyor. Bu fiil bir nesne almıyor (neyi sustular? kimi sustular? olmuyor) ve zamanla kendiliğinden olan bir değişim de değil (kendi iradeleriyle susmuşlar). Dolayısıyla “susmak” fiili bir durum fiilidir.
Sonuç:B
4. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde amaç-sonuç bildirilmektedir?
a) Fatih, boğaza hisar yaptırmak için Bizans imparatorundan yer istedi.
b) İmparator, Fatih bir sığır derisi toprağa razı olursa vereceğini bildirdi.
c) İmparator, izin verdiğinden fazla toprak işgal ettiği için Fatih’e itiraz etti.
d) Fatih, izin verdiği kadar toprak işgal ettiği için itirazı kabul etmedi.
Çözüm:
Amaç-sonuç ve neden-sonuç cümlelerini sık sık karıştırırız, değil mi? Amaç-sonuç ilişkisinde, bir eylemin hangi amaçla yapıldığı, henüz gerçekleşmemiş bir hedef belirtilir. Neden-sonuç ilişkisinde ise bir eylemin neden gerçekleştiği, yani sebebi açıklanır ve genellikle sebep olayı gerçekleşmiştir.
- a) “Fatih, boğaza hisar yaptırmak için Bizans imparatorundan yer istedi.” cümlesinde, Fatih’in yer istemesinin amacı nedir? “Hisar yaptırmak”. Hisar yaptırma eylemi henüz gerçekleşmemiştir, bir hedeftir. Dolayısıyla bu bir amaç-sonuç cümlesidir.
- b) “İmparator, Fatih bir sığır derisi toprağa razı olursa vereceğini bildirdi.” cümlesindeki “olursa” ifadesi, bir şart (koşul) bildiriyor. Toprak vermenin şartı, razı olmasıdır. Bu bir şart-sonuç cümlesidir.
- c) “İmparator, izin verdiğinden fazla toprak işgal ettiği için Fatih’e itiraz etti.” cümlesinde, imparatorun itiraz etmesinin nedeni (sebebi) nedir? “İzin verdiğinden fazla toprak işgal etmesi”. Toprak işgali gerçekleşmiş bir olaydır. Bu bir neden-sonuç cümlesidir.
- d) “Fatih, izin verdiği kadar toprak işgal ettiği için itirazı kabul etmedi.” cümlesinde de, Fatih’in itirazı kabul etmemesinin nedeni (sebebi) nedir? “İzin verdiği kadar toprak işgal etmesi”. Bu da bir neden-sonuç cümlesidir.
Bu durumda, amacın belirtildiği tek seçenek A’dır.
Sonuç:A
***
SONRAKİ DERSE HAZIRLIK
Şimdi de bir sonraki derse hazırlık için verilen konulara bakalım:
- “Demokrasi” kelimesinin anlam özellikleri üzerine bir araştırma yapınız.
- 15 Temmuz 2016’da ülkemizde neler yaşandı? Büyüklerinize sorarak bilgi edininiz.
Bu konular üzerine güzel bir araştırma yapmanı ve bilgi edinmeni sabırsızlıkla bekliyorum!
Umarım bu açıklamalar, soruları daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Başarılar dilerim!