Merhaba sevgili öğrencim, 7. sınıf Türkçe dersimizden gelen bu soruları birlikte adım adım çözelim mi? Hiç merak etme, anlamadığın bir yer olursa tekrar anlatırım. Şimdi sorulara tek tek bakalım ve doğru cevapları bulalım!
4. Metindeki bilgilerle cevaplanabilecek iki soru yazınız. Sorularınızı “niçin” soru sözcüğüyle hazırlayınız.
Sevgili öğrencim, bu soruyu cevaplayabilmem için bana metni de göndermen gerekiyordu. Çünkü “niçin” diye sorabilmek için metinde bir olayın veya durumun sebebini açıklayan bir bilgi olması lazım. Ama sen metni göndermediğin için bu soruyu tam olarak çözemiyorum.
Yine de sana bir örnek vereyim, metin olsaydı nasıl bir “niçin” sorusu sorabilirdik:
- Eğer metinde, “Kuşlar her yıl sıcak ülkelere göç eder.” gibi bir bilgi olsaydı, “Kuşlar niçin her yıl sıcak ülkelere göç eder?” diye bir soru yazabilirdik.
- Veya “Su tasarrufu yapmak çok önemlidir.” gibi bir cümle olsaydı, “Su tasarrufu yapmak niçin çok önemlidir?” diye sorabilirdik.
Yani, metinde bir olayın nedenini anlatan bir yer bulup, o nedeni soran bir “niçin” sorusu yazmalısın. Metni gördüğünde bu şekilde iki tane soru hazırlayabilirsin.
5. Metnin ana düşüncesini yazınız.
Bu soruyu da yine metni görmeden cevaplamam mümkün değil canım öğrencim. Çünkü ana düşünce, bir metinde yazarın okuyucuya vermek istediği temel mesajdır. Metni okumadan bu mesajı anlayamayız. Ama sana ana düşünceyi nasıl bulacağını anlatabilirim:
Bir metnin ana düşüncesini bulmak için, öncelikle metni dikkatlice okumalısın. Sonra kendine şu soruları sormalısın:
- Bu metin bana ne anlatıyor?
- Yazar bu metni niçin yazmış?
- Bu metinden çıkarabileceğim en önemli ders veya mesaj nedir?
Bu soruların cevabı seni ana düşünceye götürecektir. Ana düşünce genellikle kısa ve öz bir cümledir. Metni okuduğunda bu yöntemle kolayca bulabilirsin.
6. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil, bir fiili birleşik çekimli yapma göreviyle kullanılmıştır?
Sevgili öğrencim, ek fiilin iki görevi vardır, hatırlayalım mı? Ya isimlere gelip onları yüklem yapar ya da basit çekimli fiillere gelip onları birleşik çekimli yapar. Bizden fiili birleşik çekimli yapanı bulmamızı istiyor.
Şimdi seçeneklere tek tek bakalım:
a) Baharda ve yazın yemyeşil olan dağlarımız, kışın bembeyazdır.
Adım 1: Bu cümlede “bembeyazdır” kelimesi yüklem. “Bembeyaz” bir isimdir. Ek fiil (-dır) isme gelerek onu yüklem yapmış. Yani burada ek fiil isim görevinde kullanılmış.
b) Türkiye’nin doğusu, batıdaki bölgelerimize göre daha yüksektir.
Adım 1: Bu cümlede “yüksektir” kelimesi yüklem. “Yüksek” de bir isimdir. Ek fiil (-tir) isme gelerek onu yüklem yapmış. Yine isim görevinde.
c) Saat icat edilmeden önce insanlar zamanı Güneş’le ölçüyordu.
Adım 1: Bu cümlede “ölçüyordu” kelimesi yüklem.
Adım 2: “Ölçmek” bir fiil. “Ölçüyor” dediğimizde şimdiki zaman kipiyle çekimlenmiş, yani basit çekimli bir fiil.
Adım 3: Sonundaki “-du” eki ise ek fiilin hikâyesi. Bu ek, basit çekimli olan “ölçüyor” fiiline gelerek onu “ölçüyordu” şeklinde birleşik çekimli yapmış. İşte aradığımız görev bu!
d) Uluslararası Uzay İstasyonu, 1998’den beri Dünya’nın yörüngesindedir.
Adım 1: Bu cümlede “yörüngesindedir” kelimesi yüklem. “Yörüngesinde” bir isimdir. Ek fiil (-dir) isme gelerek onu yüklem yapmış. Bu da isim görevinde.
Sonuç:
Doğru cevap C seçeneğidir. Çünkü “ölçüyordu” kelimesindeki ek fiil, basit çekimli bir fiili (ölçüyor) birleşik çekimli yapma göreviyle kullanılmıştır.
7. (I) Tüylü dostlarımız kedilerle uzun zamandır birlikte yaşıyoruz. (II) Sokakta bir kediye selam vermek, mahallemizin manavına selam vermek kadar normal bir davranış sayılabilir. (III) Kediler insanların işitemediği frekanstaki sesleri işitebilir. (IV) Bu nedenle kediler, kurduğumuz sosyal yapının doğal üyeleridir. Bu metinde numaralanmış cümlelerden hangisi metnin anlam bütünlüğünü bozmaktadır?
Sevgili öğrencim, bir metinde anlam bütünlüğünü bozan cümle, genellikle diğer cümlelerin anlattığı konudan farklı bir şeye değinen cümledir. Yani, konunun dışına çıkan cümleyi bulmalıyız.
Şimdi cümleleri tek tek inceleyelim:
- (I) “Tüylü dostlarımız kedilerle uzun zamandır birlikte yaşıyoruz.”
Bu cümle, kedilerle insanlar arasındaki ilişkiye genel bir giriş yapıyor. Kedilerin hayatımızdaki yerinden bahsediyor.
- (II) “Sokakta bir kediye selam vermek, mahallemizin manavına selam vermek kadar normal bir davranış sayılabilir.”
Bu cümle de yine kedilerin sosyal hayattaki yerini, onlara ne kadar alışkın olduğumuzu, onlarla aramızdaki bağı pekiştiriyor.
- (III) “Kediler insanların işitemediği frekanstaki sesleri işitebilir.”
Bu cümle, kedilerin fiziksel bir özelliğinden bahsediyor. Diğer cümleler kedilerin insanlarla olan ilişkisi, sosyal yaşamdaki yeri üzerineyken, bu cümle kedilerin duyma yeteneği gibi farklı bir konuya değiniyor.
- (IV) “Bu nedenle kediler, kurduğumuz sosyal yapının doğal üyeleridir.”
Bu cümle, ilk iki cümlenin devamı niteliğinde. Kedilerin bizim sosyal hayatımızın bir parçası olduğunu, yani onlarla olan ilişkimizi vurguluyor.
Gördüğün gibi I, II ve IV numaralı cümleler kedilerin insanlarla olan ilişkisi ve sosyal yaşamdaki yerleri hakkında konuşurken, III numaralı cümle kedilerin işitme yeteneği gibi bambaşka bir özelliğine odaklanıyor. Bu yüzden anlam bütünlüğünü bozan cümle III numaralı cümle oluyor.
Sonuç:
Doğru cevap C seçeneğidir.
8. I. Mevsimlerin güzel renkleri, sanatçılara esin kaynağıdır.
II. Güneş sistemindeki gezegenlerin yıl boyunca kat ettikleri mesafeler birbirinden farklıdır.
III. İklim değişikliğinin deniz yaşamı üzerinde çok farklı etkileri gözlemleniyor.
IV. Mantarların topraktaki kirleticileri uzaklaştırmada çok etkili oldukları belgelendi.
Numaralanmış cümlelerden hangilerinde ek fiil kullanılmıştır?
Tekrar ek fiil sorusuyla karşılaştık! Unutma, ek fiil ya isimleri yüklem yapar ya da fiilleri birleşik zamanlı yapar.
Şimdi cümleleri tek tek inceleyelim:
- I. “Mevsimlerin güzel renkleri, sanatçılara esin kaynağıdır.”
Adım 1: Bu cümlede yüklem “esin kaynağıdır”. “Esin kaynağı” bir isim tamlamasıdır.
Adım 2: Sonundaki “-dır” eki, bu isim tamlamasına gelerek onu yüklem yapmıştır. Yani burada ek fiil kullanılmıştır. - II. “Güneş sistemindeki gezegenlerin yıl boyunca kat ettikleri mesafeler birbirinden farklıdır.”
Adım 1: Bu cümlede yüklem “farklıdır”. “Farklı” kelimesi bir isimdir.
Adım 2: Sonundaki “-dır” eki, bu isme gelerek onu yüklem yapmıştır. Yani burada da ek fiil kullanılmıştır. - III. “İklim değişikliğinin deniz yaşamı üzerinde çok farklı etkileri gözlemleniyor.”
Adım 1: Bu cümlede yüklem “gözlemleniyor”. “Gözlemlemek” bir fiildir.
Adım 2: “Gözlemleniyor” kelimesinde sadece “yor” (şimdiki zaman) kipi var. Başka bir kip veya ek fiil eki yok. Bu basit çekimli bir fiildir. Yani burada ek fiil kullanılmamıştır. - IV. “Mantarların topraktaki kirleticileri uzaklaştırmada çok etkili oldukları belgelendi.”
Adım 1: Bu cümlede yüklem “belgelendi”. “Belgelemek” bir fiildir.
Adım 2: “Belgelendi” kelimesinde sadece “di” (görülen geçmiş zaman) kipi var. Başka bir kip veya ek fiil eki yok. Bu da basit çekimli bir fiildir. Yani burada ek fiil kullanılmamıştır.
Buna göre ek fiil kullanılan cümleler I ve II numaralı cümlelerdir.
Sonuç:
Doğru cevap A seçeneğidir.
9. Akşam güneş battıktan yaklaşık yarım saat sonra parlak yıldızlar belirmeye başlar. İşte bu sırada yıldızların arasında hareket eden noktacıkları çıplak gözle bile görürüz. Bunların çoğu, yeryüzüne yakın yörüngelerde dolanan ve Dünya’dan çeşitli amaçlarla gönderdiğimiz yapay uydulardır. Güneş’in ışınları birkaç yüz kilometre üzerimizde dolanan bu uydulara çarparak yansır. Bu sayede biz de gökyüzüne baktığımızda onları, hareket eden küçük ışık noktacıkları olarak görürüz. Bazen bir yanılsama sonucu, uçakları yapay uydularla karıştırabiliriz. Ancak uçakların yanıp sönen ışıkları onları tanımlamamızı kolaylaştırır.
Bu metin için en uygun başlık aşağıdakilerden hangisidir?
Sevgili öğrencim, bir metne en uygun başlığı bulmak için metnin genel olarak neyden bahsettiğini, ana konusunun ne olduğunu anlamamız gerekir. Başlık, metnin tamamını en iyi şekilde özetlemeli.
Şimdi metni bir daha gözden geçirelim:
Metin, akşam gökyüzünde gördüğümüz parlak noktacıklardan bahsediyor. Bu noktacıkların çoğunun aslında Dünya’dan gönderilen “yapay uydular” olduğunu söylüyor. Güneş ışınlarının bu uydulara çarpıp yansımasıyla onları gördüğümüzü, hatta bazen uçaklarla karıştırabileceğimizi ama farklarını da anlatıyor.
Yani metnin ana konusu “yapay uydular” ve onların gökyüzünde nasıl göründüğü.
Şimdi seçeneklere bakalım:
a) Yörüngedeki Yapay Uydular
Adım 1: Bu başlık, metnin ana konusunu tam olarak karşılıyor. Metin, yeryüzüne yakın yörüngelerde dolanan yapay uyduları ve onları nasıl gördüğümüzü anlatıyor.
b) Uçakların Uydulardan Farkı
Adım 1: Metinde uçaklarla uyduların karıştırılabileceği ve farkları kısaca geçiyor ama bu, metnin tamamının konusu değil, sadece küçük bir detayı.
c) Yapay Uyduların Görevleri
Adım 1: Metinde “çeşitli amaçlarla gönderdiğimiz yapay uydulardır” deniyor ama bu amaçlar (görevler) detaylıca açıklanmıyor. Metin daha çok uyduların görünüşü ve ne oldukları üzerine kurulu.
d) Gün Boyunca Gökyüzü
Adım 1: Metin sadece “akşam güneş battıktan” sonra görülenlerden bahsediyor, “gün boyunca” gökyüzünde olan her şeyi kapsamıyor.
Sonuç:
En uygun başlık, metnin ana konusunu en iyi özetleyen A seçeneğindeki “Yörüngedeki Yapay Uydular”dır.
Umarım açıklamalarımı beğenmişsindir sevgili öğrencim. Takıldığın başka bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin! Başarılar dilerim!