Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle beraber Türkçe dersimizden zarflar (belirteçler) konusunu pekiştireceğiz. Çok güzel iki tane etkinliğimiz var. İlk bölümde cümlelerdeki zarfları bulup altını çizeceğiz, ikinci bölümde ise boş bırakılan yerleri uygun zarflarla dolduracağız. Hazırsan başlayalım!
A) Aşağıdaki cümlelerde zarf (belirteç) göreviyle kullanılmış sözcük ve söz öbeklerini örnekteki gibi belirleyerek bunların altını çiziniz.
Sevgili öğrencim, biliyorsun ki zarflar fiilleri, fiilimsileri, sıfatları veya başka zarfları anlamca tamamlayan kelimelerdir. Fiile “nasıl, ne zaman, nereye, ne kadar, niçin” gibi sorular sorduğumuzda aldığımız cevaplar genellikle zarf olur. Şimdi cümlelerimize tek tek bakalım:
1. Bilinçli insanlar sağlıklı beslenir.
Adım 1: Cümledeki fiili bulalım. Fiilimiz “beslenir”.
Adım 2: Fiile “nasıl” sorusunu soralım. “Nasıl beslenir?”
Adım 3: Cevabımız “sağlıklı”. O zaman “sağlıklı” kelimesi burada zarf görevinde kullanılmıştır.
Sonuç: Bilinçli insanlar sağlıklı beslenir.
2. Okulun spor salonunda bugün basketbol oynayacağız.
Adım 1: Cümledeki fiili bulalım. Fiilimiz “oynayacağız”.
Adım 2: Fiile “ne zaman” sorusunu soralım. “Ne zaman oynayacağız?”
Adım 3: Cevabımız “bugün”. Bu kelime de zaman zarfı.
Sonuç: Okulun spor salonunda bugün basketbol oynayacağız.
3. Doktor, sırada bekleyen hastalarını içeri davet etti.
Adım 1: Cümledeki fiili bulalım. Fiilimiz “davet etti”.
Adım 2: Fiile “nereye” sorusunu soralım. “Nereye davet etti?”
Adım 3: Cevabımız “içeri”. Bu kelime de yer-yön zarfıdır. Unutma, yer-yön zarfları ek almaz!
Sonuç: Doktor, sırada bekleyen hastalarını içeri davet etti.
4. Voleybol antrenmanına ne zaman gideceğiz?
Adım 1: Cümledeki fiili bulalım. Fiilimiz “gideceğiz”.
Adım 2: Fiile “ne zaman” sorusunu soralım. “Ne zaman gideceğiz?”
Adım 3: Cevabımız “ne zaman”. Bu da bir soru zarfı.
Sonuç: Voleybol antrenmanına ne zaman gideceğiz?
5. Dişlerini düzenli fırçalayan insanların dişleri sağlıklıdır.
Adım 1: Bu cümlede fiilimsi var: “fırçalayan” (sıfat-fiil). Fiilimsiye “nasıl” sorusunu soralım. “Nasıl fırçalayan?”
Adım 2: Cevabımız “düzenli”. Bu kelime de durum zarfıdır.
Sonuç: Dişlerini düzenli fırçalayan insanların dişleri sağlıklıdır.
6. Vücudun ihtiyacı olan vitaminler sık hastalanmamızı önler.
Adım 1: Bu cümlede “hastalanmamızı” kelimesi bir fiilimsi (isim-fiil). “Ne kadar/ne sıklıkla” sorusunu sorabiliriz. “Ne kadar hastalanmamızı?”
Adım 2: Cevabımız “sık”. Bu da miktar zarfı veya durum zarfı olarak düşünülebilir.
Sonuç: Vücudun ihtiyacı olan vitaminler sık hastalanmamızı önler.
7. Bazı geleneksel çocuk oyunlarının nasıl oynandığını biliyorum.
Adım 1: Bu cümlede “oynandığını” kelimesi bir fiilimsi (sıfat-fiil). “Nasıl” sorusunu soralım. “Nasıl oynandığını?”
Adım 2: Cevabımız “nasıl”. Burada bir soru sormuyor, bir eylemin yapılma şeklini belirtiyor, bu yüzden durum zarfı görevinde.
Sonuç: Bazı geleneksel çocuk oyunlarının nasıl oynandığını biliyorum.
8. Günlerce çalışan sporcular hak ettikleri başarıya ulaştılar.
Adım 1: Bu cümlede “çalışan” kelimesi bir fiilimsi (sıfat-fiil). “Ne kadar süre” sorusunu soralım. “Ne kadar süre çalışan?”
Adım 2: Cevabımız “günlerce”. Bu da zaman zarfı görevinde.
Sonuç: Günlerce çalışan sporcular hak ettikleri başarıya ulaştılar.
9. Ara sıra bisiklete binmek, spor yapmanın iyi bir yoludur.
Adım 1: Bu cümlede “binmek” kelimesi bir fiilimsi (isim-fiil). “Ne sıklıkla” sorusunu soralım. “Ne sıklıkla binmek?”
Adım 2: Cevabımız “ara sıra”. Bu da zaman zarfı görevinde.
Sonuç: Ara sıra bisiklete binmek, spor yapmanın iyi bir yoludur.
10. Spor kültürüne sahip insanlar rakiplerine karşı centilmence davranırlar.
Adım 1: Cümledeki fiili bulalım. Fiilimiz “davranırlar”.
Adım 2: Fiile “nasıl” sorusunu soralım. “Nasıl davranırlar?”
Adım 3: Cevabımız “centilmence”. Bu da durum zarfı.
Sonuç: Spor kültürüne sahip insanlar rakiplerine karşı centilmence davranırlar.
11. İlk yardım tekniklerini bir an önce öğrenmelisiniz.
Adım 1: Cümledeki fiili bulalım. Fiilimiz “öğrenmelisiniz”.
Adım 2: Fiile “ne zaman” veya “ne çabuklukla” sorusunu soralım. “Ne zaman öğrenmelisiniz?”
Adım 3: Cevabımız “bir an önce”. Bu da zaman zarfı görevinde.
Sonuç: İlk yardım tekniklerini bir an önce öğrenmelisiniz.
12. Geç yatmak ve uykusuzluk, ruh sağlığına zarar verir.
Adım 1: Bu cümlede “yatmak” kelimesi bir fiilimsi (isim-fiil). “Ne zaman” sorusunu soralım. “Ne zaman yatmak?”
Adım 2: Cevabımız “geç”. Bu da zaman zarfı görevinde.
Sonuç: Geç yatmak ve uykusuzluk, ruh sağlığına zarar verir.
B) Aşağıdaki cümlelerde boş bırakılan bölümleri cümlenin anlamına uygun zarflarla tamamlayınız.
Şimdi de cümlelerdeki boşlukları, cümlenin anlamını en iyi tamamlayacak zarflarla dolduralım. Tıpkı bir yapbozun eksik parçasını bulmak gibi düşünebilirsin. Cümleyi okuyup ne tür bir bilgiye ihtiyacımız olduğunu anlamalıyız: zaman mı, durum mu, miktar mı, yer-yön mü?
Okul takımlarının maç programı ………………………………. belli olacak.
Burada programın ne zaman belli olacağını anlatan bir zaman zarfına ihtiyacımız var.
Çözüm: Okul takımlarının maç programı yakında belli olacak.
(Ya da “yarın”, “bugün”, “gelecek hafta” gibi başka zaman zarfları da olabilir.)
Bir ilacı ………………………………. kullanacağımızı öğrenmeden kullanmaya başlamamalıyız.
İlacın nasıl kullanılacağını belirten bir durum zarfı gerekiyor.
Çözüm: Bir ilacı nasıl kullanacağımızı öğrenmeden kullanmaya başlamamalıyız.
(Ya da “doğru”, “düzgün” gibi kelimeler de olabilir.)
Rakiplerine ………………………………. davranmayan sporcular, gerçek sporcu değildir.
Sporcuların rakiplerine karşı nasıl davranması gerektiğini anlatan bir durum zarfı.
Çözüm: Rakiplerine centilmence davranmayan sporcular, gerçek sporcu değildir.
(Yukarıdaki A bölümünde de bu kelime geçmişti, hatırladın mı? “Saygılı” veya “adil” de uygun olur.)
Her türlü besini ………………………………. tüketerek sağlıklı kalabiliriz.
Besinleri nasıl tüketmemiz gerektiğini anlatan bir durum zarfı.
Çözüm: Her türlü besini dengeli tüketerek sağlıklı kalabiliriz.
(Ya da “düzenli”, “ölçülü” gibi kelimeler de uygun.)
Diş sağlığımız açısından dişlerimizi ………………………………. fırçalamamız önemlidir.
Dişlerimizi nasıl fırçalamamız gerektiğini belirten bir durum zarfı.
Çözüm: Diş sağlığımız açısından dişlerimizi düzenli fırçalamamız önemlidir.
(Ya da “doğru”, “günde iki kez” gibi ifadeler de olabilir.)
………………………………. arkadaşlarımla parkta buluşup oyun oynayacağız.
Ne zaman buluşup oyun oynayacağımızı anlatan bir zaman zarfı.
Çözüm: Yarın arkadaşlarımla parkta buluşup oyun oynayacağız.
(Ya da “bugün”, “akşam”, “haftaya” gibi.)
Spor yaptıktan sonra ………………………………. dinlenmeniz gerekir.
Ne kadar veya nasıl dinlenmemiz gerektiğini belirten bir zarf.
Çözüm: Spor yaptıktan sonra yeterince dinlenmeniz gerekir.
(Ya da “mutlaka”, “iyice” gibi.)
Hastalıklardan korunmak için ellerimizi ………………………………. yıkamalıyız.
Ellerimizi ne sıklıkla veya nasıl yıkamamız gerektiğini belirten bir zarf.
Çözüm: Hastalıklardan korunmak için ellerimizi sık sık yıkamalıyız.
(Ya da “titizlikle”, “düzenli olarak” gibi.)
………………………………. arkadaşlarımla bisiklete binmeyi tercih ediyorum.
Ne sıklıkla tercih ettiğimizi anlatan bir zarf.
Çözüm: Genellikle arkadaşlarımla bisiklete binmeyi tercih ediyorum.
(Ya da “sık sık”, “her zaman” gibi.)
………………………………. hareket etmiyorsanız hareketsizliğe bağlı sorunlar yaşayabilirsiniz.
Ne kadar hareket etmiyorsak sorun yaşayacağımızı anlatan bir miktar zarfı.
Çözüm: Yeterince hareket etmiyorsanız hareketsizliğe bağlı sorunlar yaşayabilirsiniz.
(Ya da “hiç”, “düzenli” gibi.)
Aferin sana! Gördüğün gibi zarflar cümlelere anlam katmada çok önemli bir role sahip. Hangi soruyu sorduğumuzu ve fiili, fiilimsiyi nasıl etkilediğini anladığımızda zarfları bulmak ve kullanmak çok kolaylaşıyor.