Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle fiillerin zamanlarını tekrar edeceğimiz, çok eğlenceli ve öğretici bir etkinliğe başlıyoruz. Bir Türkçe öğretmeni olarak size verilen cümlelerdeki fiillerin hangi zamanda yapıldığını bulup, onları doğru kutulara yerleştireceğiz. Hazırsanız, adım adım ilerleyelim!
A) Bir Türkçe öğretmeni; Ayla, Burcu, Cemil ve Davut adlı öğrencilerine aşağıdaki cümleleri vermiştir. Cümleleri inceleyiniz.
Öğrencilerden, numaralanmış cümlelerdeki altı çizili fiilleri incelemeleri ve yapılış zamanlarına göre gruplandırmalarını istemiştir. Öğrencilerin her biri bir kutu çizmiş ve gruplandırması gereken fiili bularak o fiilin cümle numarasını kutu içine örnekteki gibi yazmıştır. Öğrencilerin yaptıkları gruplandırmalarla ilgili bilinenler şunlardır:
- Cemil, çizdiği kutu içine geçmiş zamanda yapılmış, tamamlanmış fiillerin bulunduğu cümle numaralarını yazmıştır.
- Davut, çizdiği kutuya gelecek zamanda yapılması planlanan fiillerin bulunduğu cümle numaralarını yazmamıştır.
- Ayla, çizdiği kutuya üç tane cümle numarası yazmıştır.
B) Bu bilgilere göre aşağıdaki kutulara gerekli cümle numaralarını ve kutuların altına hangi öğrenci tarafından doldurulduğunu örnekteki gibi yazınız.
Sevgili çocuklar, bu tür sorularda önce verilen cümleleri çok dikkatli okumalı ve altı çizili fiillerin hangi zamanda çekimlendiğini doğru tespit etmeliyiz. Daha sonra da öğrencilerin her biri hakkında verilen ipuçlarını kullanarak hangi kutunun hangi öğrenciye ait olduğunu bulacağız.
Adım 1: Cümlelerdeki Altı Çizili Fiillerin Zamanlarını Bulalım
Hadi her cümleyi tek tek inceleyip, altı çizili fiilin hangi zamanda yapıldığını belirleyelim:
1. Bilim insanları, hayatımızı kolaylaştıran pek çok buluş yaptı.
Yaptı fiili, işin geçmişte kalıp bittiğini gösteriyor. Yani bu bir Geçmiş Zaman fiili.
2. Şu anda geri dönüşümle ilgili bir projemizi tartışıyoruz.
Tartışıyoruz fiili, eylemin şu an devam ettiğini anlatıyor. Bu da Şimdiki Zaman.
3. Bilimsel buluşların bazıları Türk bilim insanları tarafından gerçekleştirilmiş.
Gerçekleştirilmiş fiili, geçmişte yapılmış bir eylemi, sonradan öğrenme veya sonucunun hala devam etmesi anlamıyla belirtiyor. Bu da Geçmiş Zaman.
4. Okulumuzdaki projelerden birine siz de katılacaksınız.
Katılacaksınız fiili, eylemin henüz olmadığını, gelecekte olacağını gösteriyor. Bu bir Gelecek Zaman fiili.
5. 7/A sınıfı öğrencileri laboratuvarda öğretmenleriyle deney yapıyorlar.
Yapıyorlar fiili, eylemin şu an devam ettiğini anlatıyor. Yani Şimdiki Zaman.
6. Bazı teknolojik buluşlar yeni fikirlerin ortaya çıkmasını sağlar.
Sağlar fiili, her zaman olan, genel geçer bir durumu ifade ediyor. Bu bir Geniş Zaman fiili.
7. Bilimsel çalışmalar insanlığı geliştirir.
Geliştirir fiili de yine her zaman geçerli olan bir durumu anlatıyor. Bu da Geniş Zaman.
8. Doğadaki denge, bilim insanlarına ilham verir.
Verir fiili de aynı şekilde, her zaman olan bir gerçeği belirtiyor. Yani Geniş Zaman.
9. Soruyu çok farklı bir yoldan çözmüşsün.
Çözmüşsün fiili, eylemin geçmişte yapılıp bittiğini gösteriyor. Bu da Geçmiş Zaman.
10. Gelecekte çok daha farklı bir dünyada yaşayacağız.
Yaşayacağız fiili, eylemin gelecekte gerçekleşeceğini belirtiyor. Bu da Gelecek Zaman.
Adım 2: Cümle Numaralarını Gruplara Ayıralım
Şimdi bulduğumuz zamanlara göre cümle numaralarını gruplandıralım:
Geçmiş Zamanda Yapılmış, Tamamlanmış Fiillerin Bulunduğu Cümleler:
1 (yaptı), 3 (gerçekleştirilmiş), 9 (çözmüşsün)
Gelecek Zamanda Yapılması Planlanan Fiillerin Bulunduğu Cümleler:
4 (katılacaksınız), 10 (yaşayacağız)
İçinde Bulunulan Zamanda, Şimdi Yapılmakta Olan Fiillerin Bulunduğu Cümleler (Şimdiki Zaman):
2 (tartışıyoruz), 5 (yapıyorlar)
Her Zaman Yapılan, Geniş Bir Zamanda Gerçekleşen Fiillerin Bulunduğu Cümleler (Geniş Zaman):
6 (sağlar), 7 (geliştirir), 8 (verir)
Adım 3: Hangi Kutunun Hangi Öğrenciye Ait Olduğunu Bulalım
Şimdi öğrencilerin gruplandırmalarıyla ilgili ipuçlarını kullanalım:
Cemil, çizdiği kutu içine geçmiş zamanda yapılmış, tamamlanmış fiillerin bulunduğu cümle numaralarını yazmıştır.
Bu bilgiye göre, “Geçmiş Zamanda Yapılmış, Tamamlanmış Fiillerin Bulunduğu Cümleler” kutusu Cemil’e ait. Bu kutuya 1, 3, 9 numaralı cümleler gelecek.
Ayla, çizdiği kutuya üç tane cümle numarası yazmıştır.
Bizim gruplandırmalarımıza baktığımızda, üç cümle numarası olan iki grup var: Geçmiş Zaman (1, 3, 9) ve Geniş Zaman (6, 7, 8). Cemil zaten Geçmiş Zaman grubunu aldı. O zaman Ayla’nın kutusu “Her Zaman Yapılan, Geniş Bir Zamanda Gerçekleşen Fiillerin Bulunduğu Cümleler” olmalı. Bu kutuya 6, 7, 8 numaralı cümleler gelecek.
Davut, çizdiği kutuya gelecek zamanda yapılması planlanan fiillerin bulunduğu cümle numaralarını yazmamıştır.
Davut bu kutuyu doldurmamış olsa da, bu kutu onun sorumluluğundaymış. Yani “Gelecek Zamanda Yapılması Planlanan Fiillerin Bulunduğu Cümleler” kutusu Davut’a ait. Biz bu kutuya 4, 10 numaralı cümleleri yazacağız.
Geriye sadece bir öğrenci (Burcu) ve bir kutu (“İçinde Bulunulan Zamanda, Şimdi Yapılmakta Olan Fiillerin Bulunduğu Cümleler”) kaldı. Demek ki bu kutu da Burcu’ya ait. Burcu’nun kutusuna 2, 5 numaralı cümleler gelecek.
Adım 4: Kutuları Dolduralım
Şimdi bu bilgileri kullanarak kutuları örnekteki gibi dolduralım:
Geçmiş Zamanda Yapılmış, Tamamlanmış Fiillerin Bulunduğu Cümleler
1, 3, 9
Cemil
Gelecek Zamanda Yapılması Planlanan Fiillerin Bulunduğu Cümleler
4, 10
Davut
İçinde Bulunulan Zamanda, Şimdi Yapılmakta Olan Fiillerin Bulunduğu Cümleler
2, 5
Burcu
Her Zaman Yapılan, Geniş Bir Zamanda Gerçekleşen Fiillerin Bulunduğu Cümleler
6, 7, 8
Ayla
Umarım bu açıklamalar fiillerin zamanlarını daha iyi anlamanıza yardımcı olmuştur sevgili çocuklar. Unutmayın, fiilin ne zaman gerçekleştiğini anlamak, cümleyi doğru kavramak için çok önemlidir!