7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 105
Merhaba sevgili öğrencim! Türkçe dersinde karşına çıkabilecek bu güzel soruları adım adım, senin anlayabileceğin bir dille birlikte çözelim. Hazırsan başlıyoruz!
5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde koşul anlamı vardır?
Sevgili öğrencim, koşul (şart) anlamı demek, bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eylemin gerçekleşmesine bağlı olması demektir. Yani bir şeyin olması için önce başka bir şeyin olması gerekir. Genellikle “-se, -sa” ekleriyle veya “için, takdirde” gibi kelimelerle sağlanır.
Şimdi şıklara tek tek bakalım:
-
A) Bilimsel gelişmeleri takip etmezsek çağın gerisinde kalırız.
Burada “takip etmezsek” kelimesine dikkat et. Eğer bilimsel gelişmeleri takip etmezsek, çağın gerisinde kalırız diyor. Çağın gerisinde kalmamızın şartı, bilimsel gelişmeleri takip etmemek. İşte tam da aradığımız koşul anlamı burada var.
-
B) Merak ettiği birkaç konuyu araştırmak için kütüphaneye gitti.
Bu cümlede bir amaç belirtilmiş. Kütüphaneye gitmesinin amacı, merak ettiği konuları araştırmak. Burada koşul değil, amaç-sonuç ilişkisi var.
-
C) Teknolojinin hızlı gelişimi bilgi kirliliğine de yol açmaktadır.
Bu cümlede bir sebep-sonuç ilişkisi var. Bilgi kirliliğine yol açmasının sebebi, teknolojinin hızlı gelişimi. Yani neden-sonuç var, koşul yok.
-
D) Ders sırasında aldığı notları eve gidince defterine geçiriyor.
Burada “eve gidince” kelimesi zaman bildiriyor. Eve gittiği zaman defterine geçiriyor. Koşul değil, zaman ilişkisi var.
Bu durumda, koşul anlamı taşıyan cümle A şıkkındaki cümledir.
Sonuç: A
6. Gezegenimiz için geç kalmadan bir şeyler yapmalıyız. Gerekli tedbirleri almadığımız zaman gelecekte üzerinde yaşayabileceğimiz bir gezegen kalmayacak. Çevremizi ve doğamızı bu hızla yok etmek hiçbir sorun olmayacak. Ama teknoloji gelişirken doğayı yok ettiğimiz için büyük bir tehlikeyle burun buruna yaşıyoruz artık.
Bu metinde numaralanmış çekimli fiillerden hangilerinde zaman anlamı yoktur?
Sevgili öğrencim, çekimli fiiller, bir iş, oluş veya durumu zaman ve kişi belirterek anlatan fiillerdir. Ancak fiillerin iki ana kipi vardır: haber kipleri (zaman anlamı taşır) ve dilek kipleri (zaman anlamı taşımaz, istek, emir, şart veya gereklilik bildirir). Ayrıca fiilimsiler (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) çekimli fiil değildir ve zaman anlamı taşımazlar.
Şimdi altı çizili kelimelere bakalım:
-
I) yapmalıyız: Bu fiil “-malı/-meli” eki almış. Bu ek, gereklilik kipi ekidir. Dilek kiplerinden biri olduğu için belirli bir zaman anlamı (geçmiş, şimdi, gelecek) taşımaz. Yani “yapmalıyız” fiilinde zaman anlamı yoktur.
-
II) kalmayacak: Bu fiil “-acak/-ecek” eki almış. Bu ek, gelecek zaman kipi ekidir. Gelecek zaman kipi bir haber kipi olduğu için belirli bir zaman (gelecek zaman) anlamı taşır. Yani “kalmayacak” fiilinde zaman anlamı vardır.
-
III) yok etmek: Bu ifade bir isim-fiildir. “-mek/-mak” eki almış. İsim-fiiller, fiilimsiler grubuna girer ve çekimli fiil değillerdir. Çekimli fiil olmadıkları için de belirli bir zaman anlamı taşımazlar. Yani “yok etmek” ifadesinde zaman anlamı yoktur.
-
IV) yaşıyoruz: Bu fiil “-yor” eki almış. Bu ek, şimdiki zaman kipi ekidir. Şimdiki zaman kipi bir haber kipi olduğu için belirli bir zaman (şimdiki zaman) anlamı taşır. Yani “yaşıyoruz” fiilinde zaman anlamı vardır.
Bize zaman anlamı olmayanları sorduğu için, I (“yapmalıyız” – gereklilik kipi) ve III (“yok etmek” – isim-fiil) doğru cevaplardır.
Sonuç: B
7. Aşağıdakilerin hangisinde altı çizili fiilin çekimlendiği dilek kipi yay ayraç içinde yanlış belirtilmiştir?
Sevgili öğrencim, dilek kipleri bir işin yapılmasını diler, ister, şart koşar veya emreder. Haber kipleri gibi zaman anlamı taşımazlar. Şimdi şıklardaki altı çizili fiillere ve yay ayraç içindeki kiplere bakalım, hangisi yanlış eşleşmiş bulalım:
-
A) Öğrenme gayreti olan bir insan ne kadar araştırsa o kadar iyidir. (Koşul kipi)
“araştırsa” fiili “-sa” eki almış. Bu ek, şart (koşul) kipi ekidir. Yani yay ayraç içindeki bilgi doğru.
-
B) Ülkemizin geleceği için bilimsel çalışmaları yakından izleyelim. (İstek kipi)
“izleyelim” fiili “-e/-a” ve “-m” kişi eki almış. Bu ekler, istek kipi ekleridir (biz izleyelim). Yani yay ayraç içindeki bilgi doğru.
-
C) Günümüzün bilim dünyasını anlayabilmek için bol bol okuyun. (Gereklilik kipi)
“okuyun” fiili, “siz okuyun” anlamına gelir ve bir eylemin yapılmasını emreder. Bu, emir kipidir. Gereklilik kipi olsaydı “okumalısınız” şeklinde olurdu. Yani yay ayraç içindeki “Gereklilik kipi” bilgisi yanlış.
-
D) Bu yılki fuarda bizim çalışmalarımızı ziyaretçilere Filiz sunsun. (Emir kipi)
“sunsun” fiili “-sun” eki almış. Bu ek, emir kipi ekidir (o sunsun). Yani yay ayraç içindeki bilgi doğru.
Yanlış belirtilen kipi aradığımız için cevap C şıkkıdır.
Sonuç: C
8. Aşağıdaki dizelerin hangisinde insan dışında bir varlık konuşturulmuştur?
Sevgili öğrencim, insan dışındaki varlıkların (hayvanlar, bitkiler, cansız nesneler vb.) insan gibi konuşturulmasına intak sanatı denir. Bu, edebi sanatlardan biridir. Şimdi şıklara bakalım, hangisinde insan dışındaki bir varlık konuşuyor:
-
A) Dost dost diye nicesine sarıldım,
Benim sadık yârim kara topraktır.Burada şair toprağı “sadık yâr” olarak niteliyor ama toprak konuşmuyor. Şair kendi duygularını ifade ediyor.
-
B) Kaldırımda yalnız taşlardan biriyim,
Üstüme basıp geçenleri iyi bilirim.Bu dizelerde bir kaldırım taşı “ben biriyim” diyerek kendisini tanıtıyor ve “bilirim” diyerek bir şeyler bildiğini söylüyor. Yani insan gibi konuşuyor. İşte aradığımız intak sanatı burada var.
-
C) Açılan bir gülsün sen yaprak yaprak,
Ben, aşkımla bahar getirdim sana.Burada şair güle sesleniyor ve kendisinin bahar getirdiğini söylüyor. Gül konuşmuyor.
-
D) Tam otların sarardığı zamanlar,
Yere yüzükoyun uzanıyorum.Bu dizelerde de şairin kendisi yere uzandığını anlatıyor. Otlar veya başka bir varlık konuşmuyor.
İnsan dışındaki bir varlığın konuşturulduğu dize B şıkkındadır.
Sonuç: B
9. Araştırma ve gözlemlere göre kurtlar, yaşamlarını yüksek dağ tepelerine yakın ağaçlık ya da ormanlık alanlarda sürdüren sıcakkanlı hayvanlardır. Bu özelliklerinden dolayı da pire, bit ve kene gibi asalakların hedefi olurlar. – – – – Bu asalaklar yumurtalarını toprağa bırakır. Bunu bilen kurt, tozlu topraklar üzerine yatarak kendini toza bular. Sonra kalkıp silkelenerek asalakların bir bölümünü üzerinden atar.
Bu metinde boş bırakılan yere metnin anlam bütünlüğünü sağlamak için aşağıdakilerden hangisi getirilmelidir?
Sevgili öğrencim, metin tamamlama sorularında boşluktan önceki ve sonraki cümleleri dikkatlice okumalı, metnin genel konusunu ve akışını anlamalısın. Metin kurtların yaşam alanlarını ve asalaklarla olan ilişkilerini anlatıyor. Boşluktan önceki kısım asalakların kurtların hedefi olduğunu söylüyor, boşluktan sonraki kısım ise kurtların asalaklardan nasıl kurtulduğunu anlatmaya başlıyor.
Şimdi şıklara bakalım:
-
A) Kurtlar bunlardan bir türlü kurtulamaz.
Bu cümle metnin devamıyla çelişir çünkü metin kurtların asalaklardan nasıl kurtulduğunu anlatıyor. Bu yüzden olamaz.
-
B) Böylece kışı daha rahat geçirebilirler.
Boşluktan önceki cümle kurtların asalakların hedefi olduğunu, boşluktan sonraki cümle ise kurtların asalaklardan kurtulma yöntemini anlatıyor. Bu yöntemin bir sonucu olarak, asalaklardan kurtulan kurtların kışı daha rahat geçireceği bilgisi, metnin akışına ve mantığına çok uygun düşer. Asalaklar hayvanları zayıflatır, onlardan kurtulmak kışı daha güçlü geçirmelerini sağlar.
-
C) Ama bu sorunu nasıl çözeceğini iyi bilir.
Bu cümle, boşluktan sonra gelen “Bunu bilen kurt…” cümlesiyle benzer bir anlam taşır ve gereksiz bir tekrar olur. Metnin akışını sağlamaz.
-
D) Kurtların yaşam döngüleri de böyledir.
Bu cümle genel bir yargı bildirir ama metnin o kısmındaki özel konuya (asalaklardan kurtulma yöntemine) doğrudan bağlanmaz, anlam bütünlüğünü güçlendirmez.
Metnin anlam akışına en uygun gelen cümle B şıkkıdır.
Sonuç: B
10. Aşağıdakilerin hangisinde anlam kayması vardır?
Sevgili öğrencim, anlam kayması (zaman kayması veya kip kayması da denir), bir fiilin kullanıldığı kip veya zaman ekinin, cümlede anlatılmak istenen asıl zaman veya kip anlamından farklı olması durumudur. Yani kelime başka bir zamanda çekimlenmiş gibi görünür ama aslında başka bir zamanı veya kipi kasteder.
Şimdi şıklara tek tek bakalım:
-
A) Yarın teknoloji festivaline katılıyoruz.
Burada “katılıyoruz” fiili şimdiki zaman (-yor) ekiyle çekimlenmiş. Ancak cümlenin başında “Yarın” kelimesi var. “Yarın” kelimesi gelecek zamanı ifade eder. Yani, fiil şimdiki zaman eki almasına rağmen gelecek zaman anlamında kullanılmış. İşte bu, bir anlam kaymasıdır.
-
B) Merak, öğrenme isteğini artırır.
“artırır” fiili geniş zaman eki (-r) ile çekimlenmiş. Merakın öğrenme isteğini artırması genel bir durumdur ve geniş zaman bu tür genel yargılar için kullanılır. Burada anlam kayması yoktur.
-
C) Projelerini tamamlayıp gerekli yerlere teslim ettiler.
“ettiler” fiili görülen geçmiş zaman (-di) ekiyle çekimlenmiş. Eylemin geçmişte tamamlandığını ve teslim edildiğini anlatıyor. Burada anlam kayması yoktur.
-
D) Robotlar yakın zamanda ameliyat yapmaya başlayacak.
“başlayacak” fiili gelecek zaman (-acak/-ecek) ekiyle çekimlenmiş. Eylemin gelecekte gerçekleşeceğini belirtiyor. Burada anlam kayması yoktur.
Anlam kayması olan cümle A şıkkındadır.
Sonuç: A