Merhaba sevgili öğrencim, 7. sınıf Türkçe dersimizdeki soruları adım adım, dikkatlice inceleyelim ve doğru cevaplarını bulalım. Hiç merak etme, hepsini kolayca anlayacaksın!
5. Metinden çıkarılabilecek yardımcı düşüncelerden iki tanesini aşağıya yazınız.
Öncelikle metni dikkatlice okuyalım:
Günümüzde yerleşim yerlerinde evlerden, iş yerlerinden, mağazalardan her gün toplanan çöpler kent dışında bulunan çöplüklere taşınıyor. Kâğıtlardan yemek artıklarına, paketleme malzemelerinden boyalar ve deterjanlar gibi zehirli maddelere kadar çöp alanlarında biriktirilen çöpler, alınan tüm önlemlere karşın canlıların sağlığı açısından önemli tehlikeler doğurabiliyor. Bu nedenle insanlar çöp alanlarının düzenlenmesi konusunda yeni yaklaşımlar geliştiriyorlar.
Şimdi bu metinden iki tane yardımcı düşünce çıkaralım:
Çözüm:
Adım 1: Metinde ana fikrin ne olduğunu bulmaya çalışalım. Metin, çöplerin nasıl toplandığını, ne gibi tehlikeler oluşturduğunu ve bu soruna karşı ne tür yaklaşımlar geliştirildiğini anlatıyor.
Adım 2: Bu ana fikri destekleyen, metinde geçen önemli noktaları belirleyelim.
- Metin, biriken çöplerin canlı sağlığı için tehlikeli olduğunu söylüyor.
- Metin, çöp sorununa çözüm bulmak için yeni fikirler ve çalışmalar yapıldığını belirtiyor.
Sonuç:
İşte metinden çıkarabileceğimiz iki yardımcı düşünce:
- Biriken çöpler, canlıların sağlığı için önemli tehlikeler oluşturmaktadır.
- Çöp sorununa kalıcı çözümler bulabilmek için yeni yaklaşımlar geliştirilmektedir.
6. Metinden hareketle numaralanmış yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
Yine aynı metni kullanarak verilen yargıları inceleyelim:
Günümüzde yerleşim yerlerinde evlerden, iş yerlerinden, mağazalardan her gün toplanan çöpler kent dışında bulunan çöplüklere taşınıyor. Kâğıtlardan yemek artıklarına, paketleme malzemelerinden boyalar ve deterjanlar gibi zehirli maddelere kadar çöp alanlarında biriktirilen çöpler, alınan tüm önlemlere karşın canlıların sağlığı açısından önemli tehlikeler doğurabiliyor. Bu nedenle insanlar çöp alanlarının düzenlenmesi konusunda yeni yaklaşımlar geliştiriyorlar.
Şimdi yargıları tek tek değerlendirelim:
Çözüm:
Adım 1: Her bir yargıyı metindeki bilgilerle karşılaştıralım.
- I. Günümüzde atıklara çözüm bulmak için yenilikçi çalışmalar yapılmaktadır.
Metnin son cümlesinde “Bu nedenle insanlar çöp alanlarının düzenlenmesi konusunda yeni yaklaşımlar geliştiriyorlar.” ifadesi geçiyor. Bu, yenilikçi çalışmalar yapıldığı anlamına gelir.
Bu yargıya ulaşılabilir.
- II. Çöplerin büyük bir kısmı geri dönüştürülerek ekonomiye kazandırılmamaktadır.
Metinde çöplerin geri dönüştürülüp dönüştürülmediğine dair hiçbir bilgi yok. Sadece çöplerin kent dışındaki çöplüklere taşındığı ve biriktiği anlatılıyor. Bu konuda bir bilgi verilmediği için bir çıkarım yapamayız.
Bu yargıya ulaşılamaz.
- III. Şehirlerde toplanan çöplerin şehir dışında depolanması zorunludur.
Metnin ilk cümlesinde “her gün toplanan çöpler kent dışında bulunan çöplüklere taşınıyor.” deniliyor. Bu ifade, mevcut sistemin ve uygulamanın bu şekilde olduğunu gösterir. Yani, bu eylem bir zorunluluk veya standart haline gelmiş demektir.
Bu yargıya ulaşılabilir.
Adım 2: Ulaşılabilir yargıları bir araya getirelim. I ve III numaralı yargılara ulaşabiliyoruz.
Sonuç:
Metinden hareketle I ve III numaralı yargılara ulaşılabilir. Bu da C seçeneğinde verilmiştir.
C) I ve III
7. Aşağıdaki cümlelerde yer alan fiillerden hangisinin aldığı kişi eki yay ayraç içinde yanlış açıklanmıştır?
Bu soruda fiillerin aldığı kişi eklerinin doğru açıklanıp açıklanmadığını kontrol etmeliyiz. Kişi ekleri, eylemi kimin yaptığını gösterir.
Çözüm:
Adım 1: Her seçenekteki fiili ve yay ayraç içindeki açıklamasını inceleyelim.
- A) Karar vermeden önce farklı düşünceleri de incele_yin_. (İkinci çoğul kişi eki)
Buradaki fiil “inceleyin”. Kim incelesin? “Siz” inceleyin. “Siz” ikinci çoğul kişidir. Açıklama doğru.
- B) Toplum yararına yapılan bazı çalışmalara katılaca_ğız_. (Birinci tekil kişi eki)
Buradaki fiil “katılacağız”. Kim katılacak? “Biz” katılacağız. “Biz” birinci çoğul kişidir. Ancak yay ayraç içinde “Birinci tekil kişi eki” (yani ben) yazıyor. Bu açıklama yanlış.
- C) Kardeşin çalışma masasındaki kitapları düzenle_sin_. (Üçüncü tekil kişi eki)
Buradaki fiil “düzenlesin”. Kim düzenlesin? “O” (kardeşin) düzenlesin. “O” üçüncü tekil kişidir. Açıklama doğru.
- D) Öğrenciler okulda bir yardım kampanyası başlat_tılar_. (Üçüncü çoğul kişi eki)
Buradaki fiil “başlattılar”. Kim başlattı? “Onlar” (öğrenciler) başlattılar. “Onlar” üçüncü çoğul kişidir. Açıklama doğru.
Adım 2: Yanlış açıklanan seçeneği belirleyelim.
Sonuç:
B seçeneğindeki “katılacağız” fiili “biz” (birinci çoğul kişi) tarafından yapılırken, açıklamada “birinci tekil kişi eki” denilerek yanlışlık yapılmıştır.
B) Toplum yararına yapılan bazı çalışmalara katılaca_ğız_. (Birinci tekil kişi eki)
8. Aşağıdakilerden hangisinde hikâye unsurlarının (olay, kişi, yer, zaman) tamamına yer verilmiştir?
Hikâye unsurları, bir hikâyeyi oluşturan temel ögelerdir: olay (ne oldu?), kişi (kimler var?), yer (nerede geçiyor?), zaman (ne zaman oldu?). Bu soruda, tüm bu unsurların eksiksiz olduğu seçeneği bulmalıyız.
Çözüm:
Adım 1: Her seçenekteki metni okuyarak hikâye unsurlarını belirleyelim.
- A) Sokak köşesindeki büyük çınarın altına bir tabure atarak oturmuştu. Hüseyin’in günlük alışkanlıklarından biriydi bu. Dükkânını açtıktan sonra taburesini çıkararak çınarın altına giderdi. Sabah güneşinin tadı en güzel böyle çıkıyordu ona göre.
- Olay: Hüseyin’in çınarın altında oturması, dükkanını açtıktan sonra taburesini çıkarıp çınarın altına gitmesi.
- Kişi: Hüseyin.
- Yer: Sokak köşesindeki büyük çınarın altı.
- Zaman: Sabah, dükkan açıldıktan sonra.
Bu seçenekte tüm unsurlar eksiksiz verilmiş.
- B) Annem, bana bahçede kurumak üzere olan ağacı gösterdi. “Ona biraz baksan iyi olur.” dedi. “Yoksa zavallı ölüp gidecek.” Ben o sırada bahçeye şöyle bir göz attım. Ağaç, gerçekten de pek iyi durumda değildi. Elime kazmayı alıp bahçeye çıktım.
- Olay: Annenin ağacı göstermesi, benim bahçeye çıkıp kazma almam.
- Kişi: Annem, ben.
- Yer: Bahçe.
- Zaman: “o sırada” ifadesi tam olarak bir zaman dilimini (sabah, akşam gibi) belirtmiyor, sadece olayın geçtiği anı ifade ediyor. Bu, zaman unsuru açısından eksiklik sayılabilir.
- C) Okul kütüphanesi kalabalıktı. Anlaşılan kitap kulübünün sergisi ilgi çekmişti. Çocuklar bir haftadır uğraşıyorlardı ve iyi hazırlanmışlardı doğrusu. Sergide ilginç fotoğraflar ve bilgiler yer alıyordu. Örneğin, kütüphaneler nerede kuruldu, bu kütüphanelerin işlevi neydi?
- Olay: Kitap kulübünün sergisi, çocukların hazırlıkları.
- Kişi: Çocuklar (kim oldukları belirsiz).
- Yer: Okul kütüphanesi.
- Zaman: “Bir haftadır” hazırlık süresini belirtiyor ama serginin ya da olayın gerçekleştiği belirli bir zamanı (gün, saat) vermiyor.
- D) Elinde küçük bir kavanoz çilek reçeli vardı. “Ben yaptım, afiyetle yiyin.” dedi. Çilek reçelini çok severdim. Teyzem henüz kapıdayken tatmak istedim. Koşarak mutfağa gidip bir çay kaşığı getirdim. Reçelin kavanozunu açıp kaşığı kavanoza daldırdım.
- Olay: Reçel ikram edilmesi, benim reçeli tatmak istemem, mutfağa gidip kaşık almam ve reçeli yemem.
- Kişi: Teyzem, ben.
- Yer: Ev (mutfak, kapı).
- Zaman: “Henüz kapıdayken” ifadesi yine spesifik bir zamanı (sabah, öğle) belirtmekten ziyade, olayın anını anlatıyor.
Adım 2: Tüm unsurları eksiksiz içeren seçeneği belirleyelim.
Sonuç:
A seçeneğinde olay, kişi, yer ve zaman unsurlarının hepsi açık ve net bir şekilde belirtilmiştir (“Sabah” ifadesi zamanı açıkça gösterir).
A) Sokak köşesindeki büyük çınarın altına bir tabure atarak oturmuştu. Hüseyin’in günlük alışkanlıklarından biriydi bu. Dükkânını açtıktan sonra taburesini çıkararak çınarın altına giderdi. Sabah güneşinin tadı en güzel böyle çıkıyordu ona göre.
9. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde anlam kayması vardır?
Anlam kayması (kimi zaman kip kayması veya zaman kayması da denir), bir fiilin kullanıldığı kip veya zaman ekinin, cümlenin anlatmak istediği asıl anlama uymaması durumudur. Yani, cümlede başka bir kip veya zaman kipi kullanılması gerekirken, yanlışlıkla başka bir kip veya zaman kipi kullanılmasıdır.
Çözüm:
Adım 1: Her seçenekteki fiilin kip ve zamanını, cümlenin anlamıyla karşılaştıralım.
- A) Doğru ve yararlı işler yaptığınız sürece herkes size yardımcı olur.
“Yardımcı olur” fiili geniş zamanla çekimlenmiş. Cümle, genel bir durumdan ve her zaman geçerli bir kuraldan bahsediyor. Geniş zaman, bu tür durumları anlatmak için doğru kiptir. Anlam kayması yok.
- B) Ulusal birliğimiz için farklılıklarımızı bir zenginlik olarak görmeliyiz.
“Görmeliyiz” fiili gereklilik kipiyle çekimlenmiş. Cümle, bir gereklilik veya yapılması gereken bir şeyi ifade ediyor. Gereklilik kipi, bu anlamı vermek için doğru kiptir. Anlam kayması yok.
- C) Uzun zamandır okumak istediğim kitapları tatilde okuyacağım.
“Okuyacağım” fiili gelecek zamanla çekimlenmiş. Cümle, gelecekte yapılacak bir eylemi anlatıyor. Gelecek zaman, bu anlamı vermek için doğru kiptir. Anlam kayması yok.
- D) İnsanların birbirine saygılı davranması gerektiğini her zaman söyle_yor_uz.
“Söylüyoruz” fiili şimdiki zamanla çekimlenmiş. Ancak cümlede “her zaman” zarfı var. “Her zaman” ifadesi, genellikle geniş zamanla (söyleriz) kullanılır çünkü sürekli tekrar eden, bir alışkanlık haline gelmiş bir durumu anlatır. “Şimdiki zaman” ise daha çok o an yapılan eylemleri veya geçici durumları ifade eder. Bu cümlede “her zaman söyleriz” denmesi gerekirken “her zaman söylüyoruz” denilmesi bir anlam (zaman) kaymasıdır.
Adım 2: Anlam kayması olan cümleyi belirleyelim.
Sonuç:
D seçeneğindeki cümlede “her zaman” zarfı ile “şimdiki zaman” kipinin bir arada kullanılması, bir anlam kaymasına yol açmıştır. Doğrusu “her zaman söyleriz” olmalıydı.
D) İnsanların birbirine saygılı davranması gerektiğini her zaman söyle_yor_uz.