Merhaba sevgili öğrencim!
Bugün seninle birlikte hem görselde verilen bir etkinliği inceleyeceğiz hem de Türkçe dersimizin önemli konularından biri olan anlatım bozuklukları üzerine çalışacağız. Hazır mısın? Hadi başlayalım!
6. Etkinlik A) Aşağıdaki duvar yazısı (grafiti) örneğini inceleyiniz.
Sevgili öğrencim, bu bölümde bize “Zeynep” isminin yazıldığı bir grafiti örneği gösterilmiş. Grafiti, genellikle duvarlara veya diğer yüzeylere sprey boya ile yapılan, harflerin ve şekillerin özel bir tarzda tasarlandığı bir sokak sanatı türüdür. Gördüğümüz bu grafiti, ismin nasıl daha dikkat çekici, renkli ve sanatsal bir şekilde yazılabileceğini bize gösteriyor. Harflerin kalınlığı, renk geçişleri ve etrafındaki sıçrama efektleri, bu sanatı özel kılan detaylardan bazıları.
6. Etkinlik B) Siz de isminizi duvar yazısı (grafiti) örneğine uygun şekilde tasarlayarak defterinize yazınız.
Bu kısım tamamen senin hayal gücüne ve yaratıcılığına kalmış bir etkinlik! Defterine kendi ismini, tıpkı yukarıdaki “Zeynep” yazısı gibi, grafiti tarzında tasarlaman isteniyor. Harfleri farklı şekillerde çizebilir, içlerini renklendirebilir, gölgeler ekleyebilirsin. Bu bir tasarım işi olduğu için, burada sana yazılı bir cevap veremem. Ama eminim sen çok güzel bir grafiti çalışması yapacaksın!
Şimdi gelelim asıl dil bilgisi etkinliğimize, yani anlatım bozukluklarına. Anlatım bozuklukları, cümlelerimizi kurarken yaptığımız hatalardır ve bu hatalar yüzünden bazen ne demek istediğimiz tam anlaşılamaz ya da yanlış anlaşılır. Her cümleyi tek tek inceleyip hatayı ve nedenini bulalım.
7. Etkinlik: Aşağıdaki cümleleri inceleyiniz. Cümlelerdeki anlatım bozukluklarının nedenini bularak cümlenin yanındaki alana örnekteki gibi yazınız.
1. Cümle: “Merdivenden yukarı çıkarak ikinci kattaki sergi salonuna ulaşabilirsiniz.”
Çözüm:
Adım 1: Bu cümlede “merdivenden çıkmak” ifadesi zaten bir eylemin “yukarı doğru” yapıldığını anlatır. Merdivenden aşağı doğru yapılan eylem için “inmek” fiilini kullanırız.
Adım 2: Yani, “çıkmak” fiili kendi içinde “yukarı” anlamını barındırdığı için, “yukarı” kelimesini tekrar kullanmak gereksizdir. Cümleyi “Merdivenden çıkarak ikinci kattaki sergi salonuna ulaşabilirsiniz.” şeklinde kurmak, hem daha doğru hem de daha akıcı olacaktır.
Sonuç:
Cümledeki Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Gereksiz sözcük kullanımı
2. Cümle: “Üç yıl süre boyunca hazırlığını yaptığı türkü albümünü bu yıl tamamlayacakmış.”
Çözüm:
Adım 1: Cümleyi okuduğumuzda “üç yıl süre” ve “boyunca” kelimelerinin aynı anda kullanıldığını görüyoruz.
Adım 2: “Boyunca” kelimesi zaten bir zaman dilimini, yani bir süreyi ifade eder. Örneğin, “bir hafta boyunca” dediğimizde, o bir haftalık sürenin tamamını kastederiz.
Adım 3: Bu durumda “süre” kelimesini tekrar kullanmak fazlalık oluyor. “Üç yıl boyunca” demek, anlatmak istediğimiz anlamı tam olarak karşılar. “Süre” kelimesi burada gereksiz kullanılmıştır.
Sonuç:
Cümledeki Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Gereksiz sözcük kullanımı
3. Cümle: “Başarılı ve genç ressam, ilk eline fırçayı aldığında küçücük bir çocuktu.”
Çözüm:
Adım 1: Cümlede “küçücük bir çocuktu” ifadesi, ressamın çok küçük bir yaşta olduğunu anlatıyor. Bir insan fırçayı “ilk kez” ne zaman eline alır? Elbette genellikle çocukken.
Adım 2: “Küçücük bir çocuk” olmak, zaten fırçayı ilk defa eline alacağı bir yaşta olduğunu açıkça belli eder. Bu iki ifade, aynı zaman dilimini ve durumu işaret eder.
Adım 3: Bu nedenle “ilk” kelimesini kullanmak, “küçücük bir çocuktu” ifadesinin zaten içinde barındırdığı anlamı tekrarladığı için gereksizdir. Cümle “Başarılı ve genç ressam, eline fırçayı aldığında küçücük bir çocuktu.” şeklinde de anlamını korur.
Sonuç:
Cümledeki Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Gereksiz sözcük kullanımı
4. Cümle: “Türkülerimiz, Anadolu insanının yaşanmış deneyimlerini yansıtır.”
Çözüm:
Adım 1: Cümledeki “deneyim” kelimesinin anlamını düşünelim. “Deneyim”, zaten “yaşanmış, tecrübe edilmiş olaylar, bilgiler veya tecrübeler” anlamına gelir.
Adım 2: Yani, bir deneyim zaten kendiliğinden “yaşanmış” bir şeydir. “Yaşanmış deneyim” demek, “yaşanmış yaşanmışlık” demek gibi bir tekrar içerir.
Adım 3: Bu yüzden “yaşanmış” kelimesi, “deneyim” kelimesinin anlamını zaten taşıdığı için gereksiz kullanılmıştır. Cümle “Türkülerimiz, Anadolu insanının deneyimlerini yansıtır.” şeklinde doğru ve sade bir anlatıma sahip olur.
Sonuç:
Cümledeki Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Gereksiz sözcük kullanımı
5. Cümle: “Tanımadığı insanların yanında şarkı söyleme konusunda çekimser davranırdı.”
Çözüm:
Adım 1: Cümlede kullanılan “çekimser” kelimesinin ne anlama geldiğini hatırlayalım. “Çekimser”, genellikle bir oylamada veya bir konuda karar vermekten, taraf olmaktan kaçınmak, tarafsız kalmak demektir.
Adım 2: Ancak cümlede anlatılmak istenen, kişinin tanımadığı insanların yanında şarkı söylemekten utanması, sıkılması veya buna isteksiz olmasıdır. Bu durumu ifade etmek için “çekimser” kelimesi uygun değildir.
Adım 3: Doğru kelime “çekingen” veya “utangaç” olmalıdır. “Çekingen”, yeni ortamlara veya insanlara karşı ürkek, utangaç davranan kişiler için kullanılır. Bu durumda “çekimser” kelimesi yanlış anlamda kullanılmıştır.
Sonuç:
Cümledeki Anlatım Bozukluğunun Nedeni: Sözcüğün yanlış anlamda kullanılması
Gördüğün gibi, anlatım bozuklukları bazen çok küçük kelime seçimlerinden kaynaklanabiliyor. Ama dikkatli okuyup kelimelerin anlamlarını düşündüğümüzde kolayca bulabiliriz. Unutma, doğru ve etkili bir iletişim için cümlelerimizi doğru kurmak çok önemli. Umarım bu açıklamalar sana yardımcı olmuştur. Başka soruların olursa çekinmeden sorabilirsin!