Merhaba sevgili öğrencim,
Bugün seninle “Bilim ve Teknoloji” temamızda yer alan metinle ilgili etkinlikleri ve soruları çözeceğiz. Unutma, bu soruları çözerken sadece bize verilen metni kullanacağız. Haydi başlayalım!
1. Etkinlik
A) Okuduğumuz metinde geçen, anlamını bilmediğiniz kelime veya kelime gruplarını belirleyiniz. Bunların anlamlarını tahmin ederek aşağıya yazınız.
Adım 1: Metni dikkatlice okuyarak zorlanabileceğini düşündüğüm kelime veya kelime gruplarını belirleyelim.
Adım 2: Bu kelimelerin metin içindeki bağlamına (cümledeki anlamına) bakarak tahminlerimizi yazalım.
- Kelime veya Kelime Grubu: Çağdışı
- Tahminim: Bir döneme ait olmayan, o dönemin ilerisinde veya gerisinde kalmış, zamanına uymayan. Metinde Jules Verne’in fikirleri için “o dönemde uygulamanın çok mümkün olmadığı çeşitli teknolojiler” denilirken, bu fikirlerin kendi zamanı için ‘çağdışı’ (yani zamanının ötesinde) olduğunu anlayabiliriz.
- Kelime veya Kelime Grubu: Serintiler
- Tahminim: Metinde “eserinde serintiler” şeklinde geçiyor. “Serinti” kelimesi aslında “hafif rüzgar, esinti” demektir. Ancak burada “o dönemin teknolojisi ötesinde esintiler” denmek istenmiş olabilir, yani “yeni fikirler, ipuçları, yenilikler” anlamında kullanılmış gibi duruyor. Metinde biraz farklı bir kullanım olsa da, Jules Verne’in eserlerindeki geleceğe yönelik ipuçları ve yenilikler olarak düşünebiliriz.
- Kelime veya Kelime Grubu: Gerçeğe dönüştürmek
- Tahminim: Hayal edilen, düşünülen veya tasarlanan bir şeyi somut olarak var etmek, gerçekleştirmek. Metinde “Bir insan bir şey hayal edebiliyorsa başka bir insan bunu gerçeğe dönüştürebilir.” cümlesinde, hayallerin somut birer ürün veya olay haline gelmesi anlamında kullanılıyor.
B) Tahminlerinizin doğruluğunu TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol ediniz.
Sevgili öğrencim, bu kısmı sen evde kendin TDK sözlüğünden kontrol edebilirsin. Böylece kelime dağarcığını daha da geliştirebilirsin. Özellikle “çağdışı” ve “gerçeğe dönüştürmek” kelime grubu için tahminlerimiz oldukça yakın çıkacaktır. “Serintiler” kelimesi için ise metinde belki bir yazım hatası olabileceğini, “esintiler” kelimesinin daha uygun olabileceğini fark edeceksin.
—
2. Etkinlik
Aşağıdaki soruları okuduğunuz metinden hareketle cevaplayınız.
1. Metinde hangi yazarın roman ve öykülerinden örnekler yer almaktadır? Daha önce bu yazara ait bir eser okudunuz mu? Anlatınız.
Adım 1: Metinde bahsedilen yazarın adını bulalım.
Adım 2: Metinde yazarın hangi eserlerinden bahsedildiğini belirleyelim.
Adım 3: İkinci kısım kişisel bir soru olduğu için, bu soruyu nasıl cevaplaman gerektiğini açıklayalım.
Çözüm:
Metinde roman ve öykülerinden örnekler verilen yazar, Jules Verne (Jül Vern)‘dir. Metinde onun “Seksen Günde Dünya Gezisi”, “Ay’a Yolculuk” ve “Denizler Altında Yirmi Bin Fersah” adlı eserlerinden bahsediliyor.
Sorunun ikinci kısmı olan “Daha önce bu yazara ait bir eser okudunuz mu? Anlatınız.” sorusu senin kişisel bir cevabını gerektiriyor. Eğer Jules Verne’in herhangi bir kitabını (örneğin “Denizler Altında Yirmi Bin Fersah”, “Seksen Günde Dünya Gezisi”, “Ay’a Yolculuk” gibi) okuduysan, hangi kitabı okuduğunu ve o kitapta seni en çok neyin etkilediğini, neleri öğrendiğini veya neler hissettiğini yazabilirsin. Okumadıysan da dürüstçe “Hayır, henüz okumadım ama okumayı çok isterim.” gibi bir cevap verebilirsin.
2. “Ay’a Yolculuk” adlı romanda bahsedilen uzay aracı, gerçek hayatta ne zaman ve nasıl karşımıza çıkmıştır? Anlatınız.
Adım 1: Metinde “Ay’a Yolculuk” romanı ve uzay aracı ile ilgili bilgileri bulalım.
Adım 2: Gerçek hayatta bu fikrin ne zaman ve nasıl gerçekleştiğini belirleyelim.
Çözüm:
“Ay’a Yolculuk” adlı romanda bahsedilen uzay aracı fikri, gerçek hayatta iki farklı aşamada karşımıza çıkmıştır:
- Ay’ı incelemek üzere tasarlanan ilk uzay aracı, romandan yaklaşık yüz yıl sonra, 1958 yılında fırlatılan “Pioneer (Paynıyır) 0” adlı araç olmuştur. Ancak bu araç fırlatıldıktan kısa süre sonra patlamıştır.
- Ay’a insanlı ilk yolculuk ise 1969 yılında gerçekleşmiştir. Bu, Jules Verne’in hayalinin çok daha kapsamlı bir şekilde gerçeğe dönüştüğü zamandır.
3. Elektrik motoruyla çalışan ilk başarılı denizaltı hangi tarihte yapılmıştır? Jules Verne; bu tarihten ne kadar zaman önce, hangi eserinde bu denizaltıdan bahsetmiştir? Açıklayınız.
Adım 1: Metinde elektrik motoruyla çalışan ilk başarılı denizaltının yapıldığı tarihi bulalım.
Adım 2: Jules Verne’in bu konudan hangi eserinde bahsettiğini ve eserin yayımlandığı tarihi bulalım.
Adım 3: İki tarih arasındaki farkı hesaplayarak ne kadar zaman önce bahsettiğini bulalım.
Çözüm:
Adım 1: Metne göre, elektrik motoruyla çalışan ilk başarılı denizaltılar 1887 yılında yapılmıştır.
Adım 2: Jules Verne, bu denizaltıdan 1870 yılında yayımlanan “Denizler Altında Yirmi Bin Fersah” adlı romanında bahsetmiştir.
Adım 3: Jules Verne’in bu konudan bahsettiği tarih (1870) ile ilk başarılı denizaltının yapıldığı tarih (1887) arasındaki farkı hesaplayalım:
1887 (Denizaltının yapıldığı yıl)
– 1870 (Jules Verne’in romanının yayımlandığı yıl)
—–
17 yıl
Yani Jules Verne, elektrik motoruyla çalışan ilk başarılı denizaltıların yapılmasından 17 yıl önce “Denizler Altında Yirmi Bin Fersah” romanında bu konuyu işlemiştir.
4. Jules Verne 1889 yılında yazdığı öyküde nelerden bahsetmiştir? Bunlar, gerçek hayatta ne zaman ve ne şekilde karşımıza çıkmıştır? Anlatınız.
Adım 1: Metinde Jules Verne’in 1889 yılında yazdığı bir öyküden bahsedilip bahsedilmediğini kontrol edelim.
Çözüm:
Okuduğumuz metinde Jules Verne’in 1889 yılında yazdığı belirli bir öyküden ve bu öyküde nelerden bahsettiğinden detaylı olarak söz edilmemektedir. Metin, Jules Verne’in genel olarak bazı roman ve öykülerinde geleceğin teknolojilerine dair ipuçları verdiğini belirtiyor ancak 1889 yılına ait spesifik bir öykü ve içeriği hakkında bilgi vermiyor.
5. “Bugün, dünün öğrencisidir.” sözünün sizde uyandırdığı duygu ve düşünceler nelerdir? Açıklayınız.
Adım 1: Bu sözün ne anlama geldiğini düşünelim.
Adım 2: Metindeki Jules Verne örnekleriyle bu sözün ilişkisini kurarak kendi duygu ve düşüncelerimizi açıklayalım.
Çözüm:
“Bugün, dünün öğrencisidir.” sözü, bana geçmişte yapılan her türlü çalışmanın, öğrenilen her bilginin ve kurulan her hayalin bugünkü gerçekliğimizi şekillendirdiğini düşündürüyor. Yani, şu an yaşadığımız dünya, sahip olduğumuz teknoloji ve bilgilerin temeli dünden atılmıştır. Geçmişin birikimi, bugünün gelişmiş halini oluşturmuştur.
Metindeki Jules Verne örneği bu sözü çok güzel açıklıyor. Jules Verne, kendi zamanında “çağdışı” veya imkânsız görünen pek çok şeyi romanlarında hayal etmiş ve yazmıştır. Ay’a yolculuk, elektrikli denizaltılar gibi fikirler onun “dününde” birer hayaldi. Ancak bilim insanları ve mühendisler, onun bu hayallerinden ilham alarak veya benzer düşüncelerle çalışarak, bu hayalleri “bugün” gerçeğe dönüştürdüler. Böylece Jules Verne’in “dünkü” hayalleri, “bugünün” teknolojik başarılarının birer “öğrencisi” (yani ilham kaynağı ve öncüsü) olmuştur.
Bu söz, geçmişi anlamanın ve ondan ders çıkarmanın, geleceği inşa etmek için ne kadar önemli olduğunu vurguluyor. Aynı zamanda, bugün bizim kurduğumuz hayallerin ve yaptığımız çalışmaların da gelecekteki “bugünü” şekillendireceğini hatırlatıyor. Bu da bana ilham veriyor ve hayal kurmanın, öğrenmenin ve çalışmanın ne kadar değerli olduğunu gösteriyor.