Merhaba sevgili öğrencim! Bugün Türkçe dersinde çok önemli ve eğlenceli bir konuya değineceğiz: Fiillerin aldığı kişi ekleri. Fiillerin kim tarafından yapıldığını bize gösteren bu ekler, cümleleri daha iyi anlamamızı sağlıyor. Tıpkı bir dedektif gibi, fiilin ucundaki eki yakalayarak işi kimin yaptığını bulacağız. Hazırsan, tek tek cümleleri inceleyip doğru kişi eklerini bulalım!
Öncelikle, kişi eklerinin ne anlama geldiğini kısaca hatırlayalım:
- Ben yaparsam: Birinci tekil kişi
- Sen yaparsan: İkinci tekil kişi
- O yaparsa: Üçüncü tekil kişi
- Biz yaparsak: Birinci çoğul kişi
- Siz yaparsanız: İkinci çoğul kişi
- Onlar yaparlarsa: Üçüncü çoğul kişi
Şimdi hazırsak, soruları çözmeye başlayalım!
1. Bayramlarda akrabalarımızı ve komşularımızı ziyaret ediyoruz.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “ziyaret ediyoruz”.
Adım 2: Bu fiili kimin yaptığını düşünelim. “Ziyaret eden kim?” diye sorduğumuzda cevabı “biz” oluyor. Yani eylemi biz yapıyoruz.
Adım 3: “Biz” kelimesi, birden fazla kişiyi ifade ettiği için çoğul, eylemi yapan kişi olarak da birinci sırada olduğu için birinci kişidir.
Sonuç:
- Birinci çoğul kişi eki
2. Çevrendeki yardıma muhtaç insanları gözetmelisin.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “gözetmelisin”.
Adım 2: “Gözetmesi gereken kim?” sorusunun cevabı “sen”dir. Bu eylemi yapan sensin.
Adım 3: “Sen” kelimesi tek bir kişiyi ifade ettiği için tekil, eylemi yapan kişi olarak da ikinci sırada olduğu için ikinci kişidir.
Sonuç:
- İkinci tekil kişi eki
3. Hepimiz birbirimize dürüst davransak toplumda güven oluşur.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “davransak”.
Adım 2: “Davranan kim?” diye sorduğumuzda cümlede gizli bir “biz” olduğunu anlıyoruz. “Hepimiz” kelimesi de zaten “biz”i işaret ediyor.
Adım 3: “Biz” kelimesi birden fazla kişiyi ifade ettiği için çoğul, eylemi yapan kişi olarak da birinci sırada olduğu için birinci kişidir.
Sonuç:
- Birinci çoğul kişi eki
4. Karşımdaki insanları her zaman saygıyla dinlerim.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “dinlerim”.
Adım 2: “Dinleyen kim?” diye sorduğumuzda, fiilin “-im” eki bize “ben” olduğunu söylüyor. Bu eylemi ben yapıyorum.
Adım 3: “Ben” kelimesi tek bir kişiyi ifade ettiği için tekil, eylemi yapan kişi olarak da birinci sırada olduğu için birinci kişidir.
Sonuç:
- Birinci tekil kişi eki
5. Dedem, çevresinde cömert bir insan olarak tanır.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “tanır”.
Adım 2: “Tanıyan kim?” diye sorduğumuzda cevabımız “Dedem” oluyor. Dedem yerine “o” da diyebiliriz.
Adım 3: “O” kelimesi tek bir kişiyi ifade ettiği için tekil, eylemi yapan kişi olarak da üçüncü sırada olduğu için üçüncü kişidir.
Sonuç:
- Üçüncü tekil kişi eki
6. Öğretmenime söz verdiğim için çalışmamı yarına kadar bitirmeliyim.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “bitirmeliyim”.
Adım 2: “Bitirmesi gereken kim?” sorusunun cevabı “ben”dir. Bu eylemi ben yapmalıyım.
Adım 3: “Ben” kelimesi tek bir kişiyi ifade ettiği için tekil, eylemi yapan kişi olarak da birinci sırada olduğu için birinci kişidir.
Sonuç:
- Birinci tekil kişi eki
7. Çalışkan insanlar toplumda saygıyla karşılanırlar.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “karşılanırlar”.
Adım 2: “Karşılanan kimler?” diye sorduğumuzda cevabımız “çalışkan insanlar” oluyor. Onlar yerine “onlar” da diyebiliriz.
Adım 3: “Onlar” kelimesi birden fazla kişiyi ifade ettiği için çoğul, eylemi yapan kişi olarak da üçüncü sırada olduğu için üçüncü kişidir.
Sonuç:
- Üçüncü çoğul kişi eki
8. Kendi ihtiyaçlarımızdan önce komşularımızın ihtiyaçlarını gidereceğiz.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “gidereceğiz”.
Adım 2: “Giderecek olan kim?” sorusunun cevabı “biz”dir. Bu eylemi biz yapacağız.
Adım 3: “Biz” kelimesi birden fazla kişiyi ifade ettiği için çoğul, eylemi yapan kişi olarak da birinci sırada olduğu için birinci kişidir.
Sonuç:
- Birinci çoğul kişi eki
9. Sanatçılar, toplumun sorunlarına çözüm bulmak için çalışırlar.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “çalışırlar”.
Adım 2: “Çalışan kimler?” diye sorduğumuzda cevabımız “sanatçılar” oluyor. Onlar yerine “onlar” da diyebiliriz.
Adım 3: “Onlar” kelimesi birden fazla kişiyi ifade ettiği için çoğul, eylemi yapan kişi olarak da üçüncü sırada olduğu için üçüncü kişidir.
Sonuç:
- Üçüncü çoğul kişi eki
10. Arkadaşım rahatsızlanınca çantasını eve kadar taşıdım.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “taşıdım”.
Adım 2: “Taşıyan kim?” diye sorduğumuzda, fiilin “-dım” eki bize “ben” olduğunu söylüyor. Bu eylemi ben yaptım.
Adım 3: “Ben” kelimesi tek bir kişiyi ifade ettiği için tekil, eylemi yapan kişi olarak da birinci sırada olduğu için birinci kişidir.
Sonuç:
- Birinci tekil kişi eki
11. Zor koşullar altında kalsan da doğruyu söylemekten çekinmeyeceksin.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “çekinmeyeceksin”.
Adım 2: “Çekinmeyecek olan kim?” sorusunun cevabı “sen”dir. Bu eylemi sen yapmayacaksın.
Adım 3: “Sen” kelimesi tek bir kişiyi ifade ettiği için tekil, eylemi yapan kişi olarak da ikinci sırada olduğu için ikinci kişidir.
Sonuç:
- İkinci tekil kişi eki
12. Annem, kitaplarının bazılarını okulumuza bağışladı.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “bağışladı”.
Adım 2: “Bağışlayan kim?” diye sorduğumuzda cevabımız “Annem” oluyor. Annem yerine “o” da diyebiliriz.
Adım 3: “O” kelimesi tek bir kişiyi ifade ettiği için tekil, eylemi yapan kişi olarak da üçüncü sırada olduğu için üçüncü kişidir.
Sonuç:
- Üçüncü tekil kişi eki
13. Bu ülkenin geleceği ve umudu olarak yetişeceksiniz.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “yetişeceksiniz”.
Adım 2: “Yetişecek olan kimler?” diye sorduğumuzda cevabımız “siz” oluyor. Bu eylemi sizler yapacaksınız.
Adım 3: “Siz” kelimesi birden fazla kişiyi ifade ettiği için çoğul, eylemi yapan kişi olarak da ikinci sırada olduğu için ikinci kişidir.
Sonuç:
- İkinci çoğul kişi eki
14. Köydeki işleri yardımlaşarak yapıyoruz.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “yapıyoruz”.
Adım 2: “Yapan kim?” diye sorduğumuzda cevabımız “biz”dir. Bu eylemi biz yapıyoruz.
Adım 3: “Biz” kelimesi birden fazla kişiyi ifade ettiği için çoğul, eylemi yapan kişi olarak da birinci sırada olduğu için birinci kişidir.
Sonuç:
- Birinci çoğul kişi eki
15. Sana kötü davranıldığını görsen bile iyilikten vazgeçme.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “görsen”.
Adım 2: “Gören kim?” diye sorduğumuzda cevabımız “sen”dir. Bu eylemi sen yapıyorsun.
Adım 3: “Sen” kelimesi tek bir kişiyi ifade ettiği için tekil, eylemi yapan kişi olarak da ikinci sırada olduğu için ikinci kişidir.
Sonuç:
- İkinci tekil kişi eki
16. Toplumu oluşturan bireyler, birbirlerine duydukları saygıyla bir arada yaşarlar.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “yaşarlar”.
Adım 2: “Yaşayan kimler?” diye sorduğumuzda cevabımız “toplumu oluşturan bireyler” oluyor. Onlar yerine “onlar” da diyebiliriz.
Adım 3: “Onlar” kelimesi birden fazla kişiyi ifade ettiği için çoğul, eylemi yapan kişi olarak da üçüncü sırada olduğu için üçüncü kişidir.
Sonuç:
- Üçüncü çoğul kişi eki
17. İnsanlık için çalışarak büyük buluşlar yapacaksınız.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “yapacaksınız”.
Adım 2: “Yapacak olan kimler?” diye sorduğumuzda cevabımız “siz” oluyor. Bu eylemi sizler yapacaksınız.
Adım 3: “Siz” kelimesi birden fazla kişiyi ifade ettiği için çoğul, eylemi yapan kişi olarak da ikinci sırada olduğu için ikinci kişidir.
Sonuç:
- İkinci çoğul kişi eki
18. Senden yardım isteyenlere karşı cömert olmalısın.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “olmalısın”.
Adım 2: “Olması gereken kim?” diye sorduğumuzda cevabımız “sen”dir. Bu eylemi sen yapmalısın.
Adım 3: “Sen” kelimesi tek bir kişiyi ifade ettiği için tekil, eylemi yapan kişi olarak da ikinci sırada olduğu için ikinci kişidir.
Sonuç:
- İkinci tekil kişi eki
19. İyi bir insan olduğu için herkese alçak gönüllü davranıyor.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “davranıyor”.
Adım 2: “Davranan kim?” diye sorduğumuzda cümlede açıkça belirtilmese de “o” olduğunu anlıyoruz. (Gizli özne)
Adım 3: “O” kelimesi tek bir kişiyi ifade ettiği için tekil, eylemi yapan kişi olarak da üçüncü sırada olduğu için üçüncü kişidir.
Sonuç:
- Üçüncü tekil kişi eki
20. Sokaktaki hayvanlar için çalışan bir kuruluşa katıldım.
Adım 1: Altı çizili fiilimiz “katıldım”.
Adım 2: “Katılan kim?” diye sorduğumuzda, fiilin “-dım” eki bize “ben” olduğunu söylüyor. Bu eylemi ben yaptım.
Adım 3: “Ben” kelimesi tek bir kişiyi ifade ettiği için tekil, eylemi yapan kişi olarak da birinci sırada olduğu için birinci kişidir.
Sonuç:
- Birinci tekil kişi eki
Harikasın! Gördün mü, fiillerin sonundaki ufacık ekler bile bize eylemi kimin yaptığını nasıl da güzel anlatıyor. Bu bilgileri aklında tutarak cümleleri daha doğru kurabilir ve daha iyi anlayabilirsin. Bir sonraki derste görüşmek üzere!