7. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları Sayfa 151
Merhaba sevgili 7. sınıf öğrencim,
Bugünkü Türkçe dersimizde fiillerin yapısını (basit, türemiş, birleşik) inceleyeceğiz. Hazır mısın? Hadi, cümlelerdeki fiilleri bulup onların hangi yapıya sahip olduğunu adım adım anlayalım.
Önce kısaca hatırlayalım:
- Basit Fiiller: Hiçbir yapım eki almayan, sadece çekim ekleri alabilen fiillerdir. Kök halindedirler. Mesela “geldi”, “okur” gibi.
- Türemiş Fiiller: Bir isim kökünden veya bir fiil kökünden yapım eki alarak yeni bir anlam kazanan fiillerdir. Mesela “göz” isminden “gözlemek” ya da “oku” fiilinden “okutmak” gibi.
- Birleşik Fiiller: İki kelimenin bir araya gelerek oluşturduğu fiillerdir. Üç çeşidi vardır:
- Yardımcı fiille kurulanlar: İsim + etmek, olmak, eylemek, kılmak gibi. Örneğin “yardım etmek“, “hasta olmak“.
- Kurallı birleşik fiiller: Fiillere gelen özel eklerle oluşurlar. Örneğin yeterlilik (-ebilmek), tezlik (-ivermek), sürerlilik (-edurmak, -ekalmak, -egelmek), yaklaşma (-eyazmak) gibi. Mesela “yapabilmek“, “düşüvermek“.
- Anlamca kaynaşmış olanlar: Genellikle deyim şeklinde olan fiillerdir. Mesela “kulak kabartmak“, “göz gezdirmek“.
Şimdi hazırsan, soruları tek tek çözelim ve neden o cevabı verdiğimizi açıklayalım:
1. Misafirlerimizi üç gün boyunca en güzel şekilde ağırladık.
Çözüm:
- Basit:
- Türemiş: X
- Birleşik:
Açıklama: Bu cümlemizdeki fiil “ağırladık”. Fiilin köküne baktığımızda “ağır” kelimesini görürüz. “Ağır” bir isimdir. “Ağır” ismine “-la-” yapım eki gelerek “ağırla-” fiili oluşmuş. Yani isimden fiil yapım eki alarak yeni bir fiil türemiş. Bu yüzden bu fiil türemiş yapılıdır.
2. Bu yaz eğitim almak için okçuluk kursuna kaydoldum.
Çözüm:
- Basit:
- Türemiş:
- Birleşik: X
Açıklama: Cümledeki fiil “kaydoldum”. Bu fiil “kayıt” ismi ile “olmak” yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuştur. İki kelime bir araya gelip yeni bir fiil oluşturduğu ve yardımcı fiille kurulduğu için bu fiil birleşik yapılıdır.
3. Millet olarak sahip olduğumuz değerleri yüceltmeliyiz.
Çözüm:
- Basit:
- Türemiş: X
- Birleşik:
Açıklama: Buradaki fiilimiz “yüceltmeliyiz”. Fiilin kökü “yüce”dir, bu bir isimdir. “Yüce” ismine “-el-” yapım eki gelerek “yücel-” fiili, ardından “-t-” yapım eki gelerek “yücelt-” fiili oluşmuştur. Gördüğün gibi yapım ekleri alarak yeni bir anlam kazandığı için türemiş bir fiildir.
4. İstanbul gezimizde Topkapı Sarayı’na da uğrayacağız.
Çözüm:
- Basit: X
- Türemiş:
- Birleşik:
Açıklama: Cümlemizin fiili “uğrayacağız”. Bu fiilin kökü “uğra-“dır. “Uğra-” fiil köküne herhangi bir yapım eki gelmemiştir, sadece gelecek zaman eki (-yacak) ve şahıs eki (-ız) almıştır. Yapım eki almadığı için basit bir fiildir.
5. Türkçemizi geliştirmek ve zenginleştirmek için çalışmalıyız.
Çözüm:
- Basit: X
- Türemiş:
- Birleşik:
Açıklama: Bu cümledeki ana fiil “çalışmalıyız”. Fiilin kökü “çalış-“tır. “Çalış-” fiil köküne hiçbir yapım eki gelmemiştir, sadece gereklilik kipi (-malı) ve şahıs eki (-yız) almıştır. Bu yüzden basit bir fiildir. (Cümlede “geliştirmek” ve “zenginleştirmek” gibi fiilimsiler de var ama biz genelde cümlenin yüklemi olan asıl fiili inceleriz. “Çalışmalıyız” fiili basit yapılıdır.)
6. Atalarımız bize çok zengin bir kültür hazinesi emanet ettiler.
Çözüm:
- Basit:
- Türemiş:
- Birleşik: X
Açıklama: Buradaki fiilimiz “emanet ettiler”. “Emanet” ismi ile “etmek” yardımcı fiilinin birleşmesiyle oluşmuştur. Yardımcı fiille kurulan birleşik fiil olduğu için birleşik yapılıdır.
7. Dedem bize çocukluğumuzda çok güzel türküler dinletirdi.
Çözüm:
- Basit:
- Türemiş: X
- Birleşik:
Açıklama: Cümledeki fiil “dinletirdi”. Fiilin kökü “dinle-“dir. “Dinle-” fiiline “-t-” yapım eki gelerek “dinlet-” fiili oluşmuştur. Yani fiilden fiil yapım eki alarak türemiş bir fiil olmuştur. Bu yüzden türemiş fiil grubuna girer.
8. Ülkemizin doğal ve tarihî güzelliklerini bütün dünyaya tanıtabiliriz.
Çözüm:
- Basit:
- Türemiş:
- Birleşik: X
Açıklama: Buradaki fiilimiz “tanıtabiliriz”. Bu fiil “tanıt-” fiiline “-a bil-” (yeterlilik) kurallı birleşik fiil ekinin eklenmesiyle oluşmuştur. Kurallı birleşik fiiller de birleşik fiiller grubundadır.
9. Geçmişle olan bağlarımızı daima koruyacağız.
Çözüm:
- Basit: X
- Türemiş:
- Birleşik:
Açıklama: Cümlemizin fiili “koruyacağız”. Bu fiilin kökü “koru-“dur. “Koru-” fiil köküne herhangi bir yapım eki gelmemiştir, sadece gelecek zaman eki (-yacak) ve şahıs eki (-ız) almıştır. Yapım eki almadığı için basit bir fiildir.
10. Türk büyüklerini tanıtmak için hazırlanan konferans biraz önce başladı.
Çözüm:
- Basit:
- Türemiş: X
- Birleşik:
Açıklama: Buradaki fiilimiz “başladı”. Fiilin kökü “baş” kelimesidir, bu bir isimdir. “Baş” ismine “-la-” yapım eki gelerek “başla-” fiili oluşmuştur. İsim