Merhaba sevgili öğrencim, nasılsın? Umarım çok iyisindir. Bugün seninle birlikte Türkçe dersimizden fiillerin kişi ekleriyle ilgili eğlenceli ve öğretici bir etkinliği inceleyeceğiz. Bildiğin gibi, fiillerde işi kimin yaptığını gösteren eklere kişi ekleri deriz. Bu ekler sayesinde bir eylemi kimin gerçekleştirdiğini (ben, sen, o, biz, siz, onlar) kolayca anlarız. Şimdi Gülseren’in yaptığı bu etkinliği adım adım kontrol edelim ve nerelerde hata yapmış, birlikte bulalım. Hazırsan başlayalım!
A) Gülseren, aşağıdaki tabloda yer alan numaralanmış cümlelerdeki altı çizili fiillerin hangi kişi ekiyle çekimlendiğini bulmuş ve tablodaki ilgili yerlere yazmıştır. Etkinliğini tamamlayan Gülseren, verdiği cevapları cevap anahtarından kontrol etmiştir. Gülseren, doğru verdiği cevapları “✓”, yanlış verdiği cevapları da “X” ile işaretlemiş ama cevaplarını kontrol ederken de bazı hatalar yapmıştır. Gülseren’in doldurduğu tabloyu inceleyiniz.
Şimdi tablodaki her bir cümleyi tek tek inceleyelim. Önce fiili bulup doğru kişi ekini belirleyeceğiz, sonra Gülseren’in cevabıyla ve değerlendirmesiyle karşılaştıracağız. Böylece hem Gülseren’in kişi eklerini doğru bulup bulmadığını hem de kendi cevaplarını doğru değerlendirip değerlendirmediğini anlamış olacağız.
Adım 1: Her bir cümlenin fiilini ve doğru kişi ekini belirleyelim.
1. Cümle: Arkadaşımın, sunumum ile ilgili eleştirilerini çok beğendim.
- Fiil: beğendim
- İşi yapan kim? Ben beğendim.
- Doğru kişi eki: 1. Tekil Kişi
- Gülseren’in cevabı: 3. Tekil Kişi (Yanlış)
- Gülseren’in değerlendirmesi: X (Gülseren, yanlış belirlediğini fark etmiş, bu yüzden değerlendirmesi doğru.)
2. Cümle: Karşımızdakinin kim olduğuna bakmaksızın herkesin düşüncelerini dinleriz.
- Fiil: dinleriz
- İşi yapan kim? Biz dinleriz.
- Doğru kişi eki: 1. Çoğul Kişi
- Gülseren’in cevabı: 1. Çoğul Kişi (Doğru)
- Gülseren’in değerlendirmesi: ✓ (Gülseren, doğru belirlediğini fark etmiş, bu yüzden değerlendirmesi doğru.)
3. Cümle: Çok iyi insanlar olduğunuz için herkesin yardımına koşmaya çalışıyorsunuz.
- Fiil: çalışıyorsunuz
- İşi yapan kim? Siz çalışıyorsunuz.
- Doğru kişi eki: 2. Çoğul Kişi
- Gülseren’in cevabı: 3. Çoğul Kişi (Yanlış)
- Gülseren’in değerlendirmesi: ✓ (Gülseren, yanlış belirlediği halde doğru olduğunu sanmış, bu yüzden değerlendirmesi hatalı.)
4. Cümle: Bu kasabanın insanları, çalışmayı ve üretmeyi çok severler.
- Fiil: severler
- İşi yapan kim? Onlar severler (Bu kasabanın insanları).
- Doğru kişi eki: 3. Çoğul Kişi
- Gülseren’in cevabı: 3. Tekil Kişi (Yanlış)
- Gülseren’in değerlendirmesi: X (Gülseren, yanlış belirlediğini fark etmiş, bu yüzden değerlendirmesi doğru.)
5. Cümle: Bize bağımsızlığımızı ve vatanımızı armağan eden şehitlerimize minnet duyuyoruz.
- Fiil: duyuyoruz
- İşi yapan kim? Biz duyuyoruz.
- Doğru kişi eki: 1. Çoğul Kişi
- Gülseren’in cevabı: 1. Çoğul Kişi (Doğru)
- Gülseren’in değerlendirmesi: X (Gülseren, doğru belirlediği halde yanlış olduğunu sanmış, bu yüzden değerlendirmesi hatalı.)
6. Cümle: Haksızlığa uğrayan bir insan gördüğümde çok üzülüyorum.
- Fiil: üzülüyorum
- İşi yapan kim? Ben üzülüyorum.
- Doğru kişi eki: 1. Tekil Kişi
- Gülseren’in cevabı: 3. Tekil Kişi (Yanlış)
- Gülseren’in değerlendirmesi: ✓ (Gülseren, yanlış belirlediği halde doğru olduğunu sanmış, bu yüzden değerlendirmesi hatalı.)
7. Cümle: Konuşmacının sözünü kesmeden saygıyla dinliyorsunuz.
- Fiil: dinliyorsunuz
- İşi yapan kim? Siz dinliyorsunuz.
- Doğru kişi eki: 2. Çoğul Kişi
- Gülseren’in cevabı: 2. Çoğul Kişi (Doğru)
- Gülseren’in değerlendirmesi: ✓ (Gülseren, doğru belirlediğini fark etmiş, bu yüzden değerlendirmesi doğru.)
8. Cümle: Çok zorlasalar da arkadaşının sırlarını kimseyle paylaşmamış.
- Fiil: paylaşmamış
- İşi yapan kim? O paylaşmamış.
- Doğru kişi eki: 3. Tekil Kişi
- Gülseren’in cevabı: 3. Tekil Kişi (Doğru)
- Gülseren’in değerlendirmesi: X (Gülseren, doğru belirlediği halde yanlış olduğunu sanmış, bu yüzden değerlendirmesi hatalı.)
9. Cümle: Hayatını insanların iyiliğine adamış pek çok insan tanıdık.
- Fiil: tanıdık
- İşi yapan kim? Biz tanıdık.
- Doğru kişi eki: 1. Çoğul Kişi
- Gülseren’in cevabı: 2. Çoğul Kişi (Yanlış)
- Gülseren’in değerlendirmesi: X (Gülseren, yanlış belirlediğini fark etmiş, bu yüzden değerlendirmesi doğru.)
10. Cümle: Kazancının bir bölümünü yardıma muhtaç insanlar için ayırmalısın.
- Fiil: ayırmalısın
- İşi yapan kim? Sen ayırmalısın.
- Doğru kişi eki: 2. Tekil Kişi
- Gülseren’in cevabı: 2. Tekil Kişi (Doğru)
- Gülseren’in değerlendirmesi: ✓ (Gülseren, doğru belirlediğini fark etmiş, bu yüzden değerlendirmesi doğru.)
Adım 2: Gülseren’in kişi eklerini yanlış belirlediği cümleleri bulalım.
Bu kısımda, Gülseren’in “Fiilin Çekimlendiği Kişi Eki” sütunundaki cevabının bizim bulduğumuz doğru kişi ekiyle uyuşmadığı cümlelerin numaralarını yazacağız.
- 1. Cümle: Gülseren 3. Tekil Kişi demiş, doğrusu 1. Tekil Kişi olacaktı.
- 3. Cümle: Gülseren 3. Çoğul Kişi demiş, doğrusu 2. Çoğul Kişi olacaktı.
- 4. Cümle: Gülseren 3. Tekil Kişi demiş, doğrusu 3. Çoğul Kişi olacaktı.
- 6. Cümle: Gülseren 3. Tekil Kişi demiş, doğrusu 1. Tekil Kişi olacaktı.
- 9. Cümle: Gülseren 2. Çoğul Kişi demiş, doğrusu 1. Çoğul Kişi olacaktı.
B) Gülseren’in, kişi eklerini yanlış belirlediği cümlelerin numaralarını aşağıya yazınız.
Sonuç:
1, 3, 4, 6, 9
Adım 3: Gülseren’in hatalı değerlendirme yaptığı cümleleri bulalım.
Şimdi de Gülseren’in kendi cevaplarını kontrol ederken hata yaptığı cümleleri bulacağız. Yani, doğru cevap verdiği halde “X” koyduğu ya da yanlış cevap verdiği halde “✓” koyduğu cümleleri listeleyeceğiz.
- 3. Cümle: Gülseren kişi ekini yanlış belirlemişti (3. Çoğul yerine 2. Çoğul). Ama kendi değerlendirmesine ✓ koymuş, yani “doğru” sanmış. Bu, hatalı bir değerlendirme.
- 5. Cümle: Gülseren kişi ekini doğru belirlemişti (1. Çoğul Kişi). Ama kendi değerlendirmesine X koymuş, yani “yanlış” sanmış. Bu da hatalı bir değerlendirme.
- 6. Cümle: Gülseren kişi ekini yanlış belirlemişti (3. Tekil yerine 1. Tekil). Ama kendi değerlendirmesine ✓ koymuş, yani “doğru” sanmış. Bu da hatalı bir değerlendirme.
- 8. Cümle: Gülseren kişi ekini doğru belirlemişti (3. Tekil Kişi). Ama kendi değerlendirmesine X koymuş, yani “yanlış” sanmış. Bu da hatalı bir değerlendirme.
C) Gülseren’in hatalı değerlendirme yaptığı cümlelerin numaralarını aşağıya yazınız.
Sonuç:
3, 5, 6, 8
Gördün mü sevgili öğrencim, bu etkinlikte hem fiillerin kişi eklerini tekrar etmiş olduk hem de hataları bulma becerimizi geliştirdik. Gülseren’in yaptığı hatalar bize gösterdi ki, her zaman dikkatli olmalı ve kendi cevaplarımızı bile iki kere kontrol etmeliyiz. Tebrik ederim, çok güzel çalıştın!