Merhaba sevgili öğrencim, nasılsın? Bugün seninle birlikte Türkçe dersimizden çok önemli bir konuyu, cümlelerin anlam özelliklerini ve sebep-sonuç, amaç-sonuç ilişkilerini inceleyeceğiz. Hazırsan, bu ilginç etkinliği adım adım çözelim ve cümlelerin gizemli dünyasına bir yolculuk yapalım!
Öncelikle, Onur’un kurallarına bir göz atalım. Onur, cümleleri inceleyip onlara semboller vermiş. Bu sembollerin ne anlama geldiğini iyice öğrenelim:
- Nesnel yargılı sebep-sonuç cümleleri: △ (Üçgen)
- Öznel yargılı sebep-sonuç cümleleri: ○ (Daire)
- Nesnel yargılı amaç-sonuç cümleleri: ☐ (Kare)
- Öznel yargılı amaç-sonuç cümleleri: ☆ (Yıldız)
Peki, bu “nesnel yargı”, “öznel yargı”, “sebep-sonuç” ve “amaç-sonuç” ne demekti, hatırlıyor musun? Gel, kısaca bir tekrar edelim:
Nesnel yargı: Herkes tarafından kabul edilen, kanıtlanabilen, kişisel görüş içermeyen yargılardır. Yani, “Bu doğru mu?” diye sorduğumuzda herkesin aynı cevabı vereceği şeylerdir.
Öznel yargı: Kişiden kişiye değişen, kişisel görüş ve duyguları içeren, kanıtlanamayan yargılardır. Yani, “Bence böyle,” dediğimizde başkasının farklı düşünebileceği şeylerdir.
Sebep-sonuç cümlesi: Bir olayın nedenini ve sonucunu bildiren cümlelerdir. “Neden?” sorusuna cevap verir. Genellikle “için, -den dolayı, çünkü” gibi ifadelerle kurulur.
Amaç-sonuç cümlesi: Bir eylemin hangi amaçla yapıldığını ve sonucunu bildiren cümlelerdir. “Hangi amaçla?” sorusuna cevap verir. Genellikle “için, -mek üzere, amacıyla” gibi ifadelerle kurulur.
Şimdi hazırsak, altı cümlemizi tek tek inceleyelim ve Onur’un kurallarına göre hangi sembolü alacaklarını bulalım!
1. “Bence yazar, okuyucuyu etkilemek için kitabında çarpıcı savaş sahnelerine yer vermiş.”
Çözüm:
Adım 1: Yargı türünü belirleyelim.
- Cümle “Bence” ifadesiyle başlıyor. Bu kelime, konuşanın kişisel fikrini, yorumunu belirttiğini gösterir. Yani, yazarın neden savaş sahnelerine yer verdiği kişiden kişiye değişebilir, kanıtlanamaz. Bu durumda, yargımız özneldir.
Adım 2: İlişki türünü belirleyelim.
- “Okuyucuyu etkilemek için” ifadesine dikkat et. Yazarın savaş sahnelerine yer vermesinin amacı neymiş? Okuyucuyu etkilemek. Eylem, belirli bir amaçla yapıldığı için bu bir amaç-sonuç cümlesidir.
Adım 3: Sembolü bulalım.
- Öznel yargılı amaç-sonuç cümlesi hangi semboldü? Evet, doğru bildin: ☆ (Yıldız)
Sonuç:
☆
2. “Gençlerimize millî duygular aşıladığı için bu edebiyatçımıza ödül verilmeli.”
Çözüm:
Adım 1: Yargı türünü belirleyelim.
- “Ödül verilmeli” ifadesi, bir öneri, bir tavsiyedir. Herkesin bu edebiyatçıya ödül verilmesi gerektiği konusunda aynı fikirde olması beklenmez. Bazıları farklı düşünebilir. Bu yüzden yargımız özneldir.
Adım 2: İlişki türünü belirleyelim.
- “Millî duygular aşıladığı için” kısmı, ödül verilmesi gerektiğinin nedenini açıklıyor. Neden ödül verilmeli? Millî duygular aşıladığı için. Bu bir sebep-sonuç cümlesidir.
Adım 3: Sembolü bulalım.
- Öznel yargılı sebep-sonuç cümlesi hangi semboldü? Aferin, ○ (Daire)
Sonuç:
○
3. “Atatürk, 1919’da Samsun’a gitmek için Bandırma vapuruna bindi.”
Çözüm:
Adım 1: Yargı türünü belirleyelim.
- Atatürk’ün 1919’da Bandırma Vapuru ile Samsun’a gitmesi, tarihî bir olaydır ve kanıtlanmış bir gerçektir. Kişisel bir görüş içermez. Bu durumda yargımız nesneldir.
Adım 2: İlişki türünü belirleyelim.
- “Samsun’a gitmek için” ifadesi, Atatürk’ün Bandırma Vapuru’na binmesinin amacını belirtiyor. Hangi amaçla binmiş? Samsun’a gitmek amacıyla. Bu bir amaç-sonuç cümlesidir.
Adım 3: Sembolü bulalım.
- Nesnel yargılı amaç-sonuç cümlesi hangi semboldü? Evet, ☐ (Kare)
Sonuç:
☐
4. “Şerife Bacı, İnebolu’daki cephaneleri Ankara’ya götürürken kış şartları nedeniyle donarak şehit olmuştur.”
Çözüm:
Adım 1: Yargı türünü belirleyelim.
- Şerife Bacı’nın şehit olması, Millî Mücadele tarihimizin önemli ve acı bir gerçeğidir. Bu durum kanıtlanabilir ve kişisel görüş içermez. Bu durumda yargımız nesneldir.
Adım 2: İlişki türünü belirleyelim.
- “Kış şartları nedeniyle” ifadesi, Şerife Bacı’nın donarak şehit olmasının sebebini açıklıyor. Neden şehit olmuş? Kış şartları nedeniyle. Bu bir sebep-sonuç cümlesidir.
Adım 3: Sembolü bulalım.
- Nesnel yargılı sebep-sonuç cümlesi hangi semboldü? Harikasın, △ (Üçgen)
Sonuç:
△
5. “Sanırım orduya katılmak için memleketinden ayrıldı.”
Çözüm:
Adım 1: Yargı türünü belirleyelim.
- Cümledeki “Sanırım” kelimesi, konuşanın bir tahminde bulunduğunu, kesin bir bilgi vermediğini gösterir. Bu bir kişisel yorumdur. Bu durumda yargımız özneldir.
Adım 2: İlişki türünü belirleyelim.
- “Orduya katılmak için” ifadesi, memleketinden ayrılmasının amacını belirtiyor. Hangi amaçla ayrılmış? Orduya katılmak amacıyla. Bu bir amaç-sonuç cümlesidir.
Adım 3: Sembolü bulalım.
- Öznel yargılı amaç-sonuç cümlesi hangi semboldü? Evet, yine ☆ (Yıldız)
Sonuç:
☆
6. “Şair, Millî Mücadele’ye katıldığından “kahramanlık” konulu şiirler yazmış olmalı.”
Çözüm:
Adım 1: Yargı türünü belirleyelim.
- “Yazmış olmalı” ifadesi, bir kesinlik bildirmiyor, bir ihtimali veya tahmini dile getiriyor. Bu, konuşanın kişisel çıkarımıdır. Bu durumda yargımız özneldir.
Adım 2: İlişki türünü belirleyelim.
- “Millî Mücadele’ye katıldığından” ifadesi, şairin şiirler yazmasının olası nedenini (sebebini) açıklıyor. Neden yazmış olmalı? Millî Mücadele’ye katıldığı için. Bu bir sebep-sonuç cümlesidir.
Adım 3: Sembolü bulalım.
- Öznel yargılı sebep-sonuç cümlesi hangi semboldü? Doğru cevap, ○ (Daire)
Sonuç:
○
Şimdi bütün cümlelerimizin sembollerini sırasıyla bir araya getirelim ve Onur’un oluşturduğu örüntüyü bulalım:
- 1. Cümle: ☆
- 2. Cümle: ○
- 3. Cümle: ☐
- 4. Cümle: △
- 5. Cümle: ☆
- 6. Cümle: ○
Oluşan örüntü: ☆ ○ ☐ △ ☆ ○
Şimdi bu örüntüyü şıklarda arayalım:
A) △ ☐ ☆ △ ☐ ☆
B) ☆ ○ ☐ △ ☆ ○
C) ☆ ○ ☐ ☆ ○ △
D) △ ☆ ☐ ○ ☆ ☐
Gördüğün gibi, bulduğumuz örüntü tam olarak B seçeneğindeki ile aynı!
Cevap:
B
Umarım çok güzel anlamışsındır. Bu tür soruları çözerken her zaman önce yargının nesnel mi öznel mi olduğuna, sonra da cümlenin sebep-sonuç mu yoksa amaç-sonuç mu olduğuna dikkat etmelisin. Bol bol pratik yaparak bu konuda çok başarılı olabilirsin!