Merhaba sevgili 7. sınıf öğrencileri!
Bugün sizlerle Milli Mücadele ve Atatürk temalı metnimizle ilgili çok güzel bir etkinlik yapacağız. Bu etkinlikte hem deyimlerin anlamlarını öğreneceğiz hem de bu deyimleri cümle içinde doğru bir şekilde kullanarak hem anlamlarını pekiştireceğiz hem de Milli Mücadele ruhunu daha iyi anlayacağız. Hazır mısınız? Başlayalım o zaman!
3. Etkinlik
A) Okuduğumuz metinden alınan aşağıdaki deyimlerin anlamlarını Türk Dil Kurumu’nun https://sozluk.gov.tr adresindeki Atasözleri ve Deyimler Sözlüğü’nden araştırarak öğreniniz.
Sevgili öğrenciler, bu bölümde bize verilen deyimlerin anlamlarını hep birlikte öğrenelim. Deyimler, dilimizin zenginliğini gösteren, genellikle gerçek anlamından farklı, kalıplaşmış söz öbekleridir. Haydi, tek tek inceleyelim:
- gözleri dolmak
- göğsü kabarmak
- göze almak
- dize getirmek
- yola koyulmak
Çözüm:
Bu deyim, bir kişinin çok duygulandığını, üzüldüğünü ya da sevindiğini ve ağlamak üzere olduğunu anlatır. Yani gözlerinin yaşlarla dolmaya başladığını, göz pınarlarının ıslandığını ifade eder.
Çözüm:
Bu deyim, bir kişinin bir başarıdan, bir olaydan ya da bir durumdan dolayı büyük bir gurur duyduğunu, övündüğünü ve kendini çok iyi hissettiğini anlatır. Gururlanma ve övünme duygusunu ifade eder.
Çözüm:
Bir şeyi göze almak demek, o şeyin olumsuz sonuçları olabileceğini, tehlikeli ya da zor olabileceğini bildiği halde, onu yapmaya karar vermek, her türlü riski ve zorluğu kabul etmek demektir.
Çözüm:
Bu deyim, birini yenmek, ona boyun eğdirmek, kendi isteğine uymasını sağlamak veya onu zorla kendi tarafına çekmek anlamına gelir. Bir mücadeleyi kazanmak ve karşı tarafı güçsüz bırakmak durumunu ifade eder.
Çözüm:
Yola koyulmak deyimi, bir yolculuğa, bir işe veya bir amaca doğru harekete geçmek, yola çıkmak, başlamak demektir. Bir yere gitmek üzere hazırlıkları bitirip adım atmak anlamında kullanılır.
B) Aşağıdaki cümleleri, anlamını öğrendiğiniz deyimlerden uygun olanları kullanarak neden-sonuç ilişkisi oluşturacak şekilde tamamlayınız.
Şimdi de az önce anlamlarını öğrendiğimiz bu güzel deyimleri, verilen cümlelerdeki boşluklara uygun şekilde yerleştirelim. Unutmayın, deyimi seçerken cümlenin anlam bütünlüğüne ve neden-sonuç ilişkisine dikkat etmeliyiz.
- Türk milleti, bağımsızlığına olan düşkünlüğünden dolayı bütün işgalcileri dize getirdi.
- Askerler sabah erkenden yola koyuldular için akşam olmadan cepheye ulaşmışlardı.
- Kahraman bir ecdadın torunları olduğumuz için göğsümüz kabarır.
- Milli Mücadele gazisi dedem, anılarını anlatırken gözleri dolardı çünkü o günleri hatırladıkça çok duygulanırdı.
- Millet, Milli Mücadele’ye bütün varlığıyla destek oluyordu çünkü her türlü fedakârlığı göze almıştı.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Cümlede “Türk milleti, bağımsızlığına olan düşkünlüğünden dolayı” ifadesi bir neden belirtiyor. Sonuç olarak işgalcilere ne yapılmış olabilir diye düşünüyoruz.
Adım 2: Türk milleti, bağımsızlığını çok sevdiği için işgalcilere asla boyun eğmez, aksine onları yener ve kendi topraklarından kovar. Bu durumu anlatan deyim ise “dize getirmek”tir. Yani, işgalcileri yendi, onlara boyun eğdirdi anlamına gelir.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Cümlede askerlerin “akşam olmadan cepheye ulaşmışlardı” ifadesi bir sonuç belirtiyor. Bunun nedeni ne olabilir diye düşündüğümüzde, sabah erkenden bir eyleme başlamaları gerekir.
Adım 2: Askerler bir yere gitmek, yani cepheye varmak için sabah erkenden harekete geçmişler, yola çıkmışlar. Bu durumu en iyi anlatan deyim “yola koyulmak”tır. Böylece akşam olmadan hedeflerine varmışlardır.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Cümlede “Kahraman bir ecdadın torunları olduğumuz için” ifadesi bir neden belirtiyor. Böyle kahraman ataların torunu olmak bizde nasıl bir duygu uyandırır?
Adım 2: Atalarımızın kahramanlıkları bize gurur verir, onlarla övünmemizi sağlar. Bu gurur ve övünme duygusunu en güzel ifade eden deyim “göğsü kabarmak”tır. Dolayısıyla boşluğa “göğsümüz kabarır” ifadesi gelir.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Cümlenin ikinci kısmında “çünkü o günleri hatırladıkça çok duygulanırdı” ifadesi bir neden belirtiyor. Duygulanmanın dışa yansıyan hali ne olabilir diye düşünelim.
Adım 2: Dedenin anıları onu o kadar duygulandırmış ki, ağlamak üzereymiş. Gözlerinin yaşlarla dolduğunu anlatan deyim “gözleri dolmak”tır. Geçmişin anıları onu hüzünlendirip duygulandırdığı için gözleri doluyordu.
Çözüm ve Açıklama:
Adım 1: Cümlede “Millet, Milli Mücadele’ye bütün varlığıyla destek oluyordu” ifadesi bir sonuç. Bunun nedeni ne olabilir diye düşündüğümüzde, milletin bu uğurda yaptığı fedakârlıklar akla gelir.
Adım 2: Millet, Milli Mücadele’ye destek olurken her türlü zorluğu, tehlikeyi ve fedakarlığı kabul etmiş, olası kötü sonuçları umursamamıştı. Bu durumu en iyi anlatan deyim “göze almak”tır. Yani, bu mücadele için her şeyi kabullenmişlerdi.
Aferin çocuklar! Gördüğünüz gibi deyimler dilimizi ne kadar zenginleştiriyor ve anlatmak istediklerimizi çok daha etkili bir şekilde ifade etmemizi sağlıyor. Hem yeni deyimler öğrendik hem de onları doğru yerlerde kullanarak cümlelerimizi tamamladık. Bir sonraki derste görüşmek üzere!