Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Türkçe öğretmeninim. Gördüğüm kadarıyla karşımızda hem dil bilgisi hem de okuduğunu anlama becerilerimizi ölçecek güzel sorular var. Haydi, bu soruları birlikte adım adım, dikkatlice inceleyelim ve doğru cevaplarını bulalım!
4. Metindeki bilgilerden hareketle bilinçli tüketici olmanın önemini açıklayınız.
Sevgili öğrencim, bu soruyu çözebilmemiz için bize bir metin verilmesi gerekiyordu. Ancak görselde bu metin yer almıyor. Metin olmadığı için de bilinçli tüketici olmanın önemini metindeki bilgilere göre açıklayamıyorum. Belki de bu soru başka bir sayfadaki metne aitti. Ama hiç önemli değil, metinli bir soru gelseydi onu da rahatlıkla çözerdik, değil mi?
5. Deyimler, kalıplaşmış söz öbekleridir. Bir durumu daha anlaşılır, etkili veya somut bir biçimde anlatabilmek için deyimlerden yararlanırız. Aşağıdakilerin hangisinde “göz” sözcüğü deyim içinde kullanılmamıştır?
Şimdi bu soruda bizden istenen şey, “göz” kelimesinin hangi cümlede bir deyimin içinde kullanılmadığını bulmak. Yani “göz” kelimesinin gerçek anlamıyla kullanıldığı cümleyi bulacağız. Deyimler, kelimelerin genellikle gerçek anlamlarından farklı, mecazlı anlamlar kazandığı söz öbekleridir, unutma.
a) Son maçta gösterdiği gayretle ve oynadığı oyunla takım arkadaşlarının da gözüne girmeyi başarmıştı.
Buradaki “gözüne girmek” ifadesi bir deyimdir. Birinin dikkatini çekmek, beğenisini kazanmak anlamına gelir. Yani “göz” kelimesi burada gerçek anlamında değil, deyim içinde kullanılmış.
b) Dolabın alt gözüne koyduğu formasını sırt çantasına yerleştirerek spor salonunun yolunu tuttu.
İşte cevabımız burada! Burada “göz” kelimesi, dolabın bir bölmesi, rafı veya çekmecesi anlamında kullanılmış. Bu, “göz” kelimesinin gerçek anlamlarından biridir. Dolayısıyla burada deyim yoktur.
c) Tedavi ilerledikçe hastanın durumunda elle tutulur gözle görülür bir ilerleme olduğu fark ediliyordu.
“Elle tutulur gözle görülür” ifadesi de bir deyimdir. Açıkça, somut bir şekilde görülen, fark edilen şeyler için kullanılır. Burada da “göz” kelimesi deyim içinde.
d) Öğrencilerin beslenme listelerine şöyle bir göz atmış ve listede bazı düzenlemeler yapılmasını istemişti.
“Bir göz atmak” da çok sık kullandığımız bir deyimdir. Hızlıca bakmak, şöyle bir incelemek anlamına gelir. Yani burada da “göz” kelimesi deyim içinde kullanılmış.
Sonuç: Doğru cevabımız B seçeneğidir. Çünkü B seçeneğinde “göz” kelimesi dolabın bir bölmesini anlatmak için, yani gerçek anlamıyla kullanılmıştır.
6. (1) Sağlıklı kalmak için yapabileceğimiz en önemli işlerin başında dengeli ve sağlıklı beslenmek gelir. (2) Çünkü sağlıklı veya sağlıksız bir vücuda sahip olmak, beslenme düzenimiz ve alışkanlığımızla yakından ilgilidir. (3) Kaybedilen sağlığın tekrar düzelebilmesi için çareler aramak yerine önlem almak daha doğrudur. (4) Yalnızca beslenmemizi düzenli ve dengeli yaparak pek çok hastalıktan korunmamız ve böylece sağlıklı kalmamız mümkündür.
Bu metinde numaralanmış cümlelerden hangisi kendinden önceki cümlede anlatılanların nedenini açıklamaktadır?
Bu soruda, bir cümlenin kendinden önceki cümlenin “nedenini” açıkladığı cümleyi bulmamız isteniyor. Neden-sonuç ilişkisi kuran cümlelere dikkat etmeliyiz. Genellikle “çünkü”, “bu yüzden”, “nedeniyle” gibi kelimeler bize bu konuda ipucu verir.
Adım 1: Cümleleri tek tek inceleyelim ve aralarındaki ilişkiye bakalım.
(1) numaralı cümlede “dengeli ve sağlıklı beslenmenin önemli olduğu” söyleniyor.
(2) numaralı cümleye baktığımızda, “Çünkü sağlıklı veya sağlıksız bir vücuda sahip olmak, beslenme düzenimiz ve alışkanlığımızla yakından ilgilidir.” ifadesini görüyoruz. İşte bu “çünkü” kelimesi bize ipucunu veriyor.
(2) numaralı cümle, (1) numaralı cümlede bahsedilen “dengeli ve sağlıklı beslenmenin neden önemli olduğunu” açıklıyor. Yani, neden önemli? Çünkü vücudumuzun sağlığı beslenmeyle ilgili.
(3) numaralı cümle, “önlem almanın daha doğru olduğunu” söylüyor. Bu cümle, (2) numaralı cümlenin nedenini açıklamıyor, farklı bir bilgi veriyor.
(4) numaralı cümle ise “beslenmeyi düzenleyerek hastalıklardan korunmanın mümkün olduğunu” belirtiyor. Bu da (3) numaralı cümlenin nedeni değil, daha çok genel bir çıkarım veya ek bilgi niteliğinde.
Sonuç: (2) numaralı cümle, kendinden önceki (1) numaralı cümlenin nedenini açıkladığı için doğru cevap B seçeneğidir.
7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde altı çizili zarfın türü yay ayraç içinde yanlış belirtilmiştir?
Bu soruda zarfları ve türlerini ne kadar iyi bildiğimizi kontrol edeceğiz. Her seçenekte altı çizili kelimenin veya kelime grubunun zarf türü parantez içinde verilmiş. Bizden istenen, yanlış verilen zarf türünü bulmak.
a) Çocuklar için oyun oynamak her an yapılabilecek öğretici bir faaliyettir. (Zaman zarfı)
“Her an” kelime grubu, eylemin (“yapılabilecek”) ne zaman yapıldığını belirtiyor. “Ne zaman?” sorusuna cevap verdiği için zaman zarfıdır. Bu bilgi doğru.
b) Dengeli beslenmenin nasıl yapılacağını bir uzmana danışarak öğrenebiliriz. (Soru zarfı)
“Nasıl” kelimesi, bir eylemin (“yapılacağını”) nasıl gerçekleştiğini sorma amacıyla kullanılmış. “Nasıl?” sorusu soru zarfıdır. Bu bilgi de doğru.
c) Okul takımının seçmelerinde başarılı olunca çok sevinmişti. (Miktar zarfı)
“Çok” kelimesi, “sevinmek” fiilinin miktarını, yani ne kadar sevinildiğini belirtiyor. “Ne kadar?” sorusuna cevap veren zarflar miktar zarfıdır. Bu bilgi de doğru.
d) Güneşli günlerde bisiklete binmenin zevkini başka hiçbir şey vermiyor. (Durum zarfı)
“Güneşli günlerde” kelime grubu, “bisiklete binme” eyleminin ne zaman gerçekleştiğini anlatıyor. Yani “Ne zaman binmenin?” diye sorduğumuzda “Güneşli günlerde” cevabını alırız. Bu bir zaman zarfıdır. Durum zarfları ise “nasıl?” sorusuna cevap verir. Örneğin “Hızlıca yürüdü.” cümlesindeki “hızlıca” kelimesi durum zarfıdır. Dolayısıyla, burada “Güneşli günlerde” ifadesinin “durum zarfı” olarak belirtilmesi yanlıştır.
Sonuç: Yanlış belirtilen zarf türü D seçeneğindedir. “Güneşli günlerde” bir zaman zarfıdır, durum zarfı değil.
8. Cirit, Türklerin ata sporudur ve Türkler tarafından asırlardır oynanmaktadır. Türkler bu oyunu, ilk yurtları olan Orta Asya’dan günümüze kadar taşıyarak Anadolu’ya da getirmişlerdir. Osmanlılar Dönemi’nde bayramlarda, çeşitli nedenlerle düzenlenen ziyafetlerde cirit oynanmıştır. Türkler bu oyunu, barış zamanlarında at ve askerlerini hem eğitmek hem de zinde tutabilmek için oynamışlardır. Günümüzde de Türkiye’nin pek çok yöresinde cirit takımları oluşturularak ata sporumuz yaşatılmaktadır. Özellikle gençler, cirit oynamayı öğretmek amacıyla düzenlenen etkinliklere ilgi göstermektedirler.
Metinden hareketle numaralanmış yargılardan hangilerine ulaşılabilir?
I. Cirit, Türkler tarafından yapılan en eski spordur.
II. Türkler ciridin farklı oynama biçimlerini de icat etmişlerdir.
III. Cirit, spor yapmak amacının dışında da kullanılmıştır.
Bu soruda, verilen metni dikkatlice okuyup, numaralanmış yargılardan hangilerine bu metinden yola çıkarak ulaşabileceğimizi bulacağız. Metinde yazanlar dışına çıkmamaya özen göstermeliyiz.
Adım 1: Her bir yargıyı metinle karşılaştıralım.
I. Cirit, Türkler tarafından yapılan en eski spordur.
Metinde “Cirit, Türklerin ata sporudur ve Türkler tarafından asırlardır oynanmaktadır.” deniyor. Evet, ciritin çok eski bir spor olduğu, “ata sporu” olduğu ve “asırlardır” oynandığı belirtiliyor. Ancak metinde “en eski spor” olduğuna dair kesin bir ifade yok. Belki Türklerin başka daha eski sporları da vardır, metin bize bu konuda bilgi vermiyor. Bu yüzden bu yargıya ulaşılamaz.
II. Türkler ciridin farklı oynama biçimlerini de icat etmişlerdir.
Metinde “Türkler bu oyunu, ilk yurtları olan Orta Asya’dan günümüze kadar taşıyarak Anadolu’ya da getirmişlerdir.” bilgisi var. Oyunun Orta Asya’dan Anadolu’ya “taşındığı” söyleniyor. Farklı oynama biçimleri “icat ettiklerine” dair bir bilgi ise metinde yer almıyor. Bu yargıya da ulaşılamaz.
III. Cirit, spor yapmak amacının dışında da kullanılmıştır.
Metinde şöyle bir cümle var: “Türkler bu oyunu, barış zamanlarında at ve askerlerini hem eğitmek hem de zinde tutabilmek için oynamışlardır.” Spor yapmak genellikle eğlence, yarışma veya fiziksel aktivite amacıyla yapılır. Ama burada “eğitim” ve “askerleri zinde tutma” gibi amaçlar, sadece spor yapmanın ötesinde, daha geniş ve pratik amaçları gösteriyor. Yani evet, cirit sadece spor olsun diye değil, başka amaçlar için de kullanılmış. Bu yargıya ulaşılabilir.
Sonuç: Metinden hareketle yalnızca III. yargıya ulaşılabilir. Bu yüzden doğru cevap B seçeneğidir.