6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Sevgi Yayınları Sayfa 168
Merhaba sevgili öğrencim, seninle bu fen bilimleri sayfasındaki konuyu ve soruları birlikte inceleyelim. Buradaki konumuz sesin farklı ortamlarda nasıl yayıldığıyla ilgili. Hadi, adım adım sorulara bakalım ve mantığını kavrayalım.
Soru 1 (Sayfanın Üst Kısmındaki Soru):
Resimdeki özdeş çalar saatlerin çıkardığı sesler, sizce aynı mıdır? Neden?
Çözüm ve Açıklama:
Bu soruda bizden ses kaynağı aynı olsa bile (ikisi de aynı saat), sesin içinde bulunduğu ortamın sesi nasıl etkilediğini düşünmemiz isteniyor.
- Adım 1: Öncelikle resme dikkatlice bakalım. İki tane birbirinin aynısı (özdeş) çalar saat var. Bu demek oluyor ki ses kaynağımız aynı.
- Adım 2: Ancak saatlerin bulunduğu fanusların ortamları farklı olabilir (biri boş yani hava dolu, diğerinin içi farklı bir gazla dolu olabilir veya havası boşaltılmış olabilir, ya da sadece kapalı bir cam fanus ile açık ortam kıyaslanıyor olabilir). Konu başlığımız “Ses Kaynağı Aynı, Ortam Farklı” olduğu için odaklanmamız gereken yer burası.
- Adım 3: Bilmemiz gereken temel kural şudur: Sesin yayıldığı ortam (hava, su, katı maddeler vb.) değişirse, duyduğumuz ses de değişir.
- Sonuç: Hayır, bu saatlerin çıkardığı sesler kulağımıza aynı gelmez.
- Nedeni: Çünkü ses dalgaları farklı ortamlarda farklı şekillerde yayılır. Sesin yayıldığı ortamın yoğunluğu değiştikçe, duyulan sesin şiddeti ve tınısı farklılaşır.
Soru 2 (Sayfanın Altındaki “Sorular” Bölümü – 1. Soru):
1. Metal kaşıkların hava ve su ortamında çıkardığı seste bir farklılık duydunuz mu? Bunu nasıl açıklarsınız?
Çözüm ve Açıklama:
Burada yapılan deneyde, önce havada birbirine vurulan kaşıkların sesi dinlenmiş, sonra aynı kaşıklar suyun içine sokulup birbirine vurularak ses dinlenmiş. Gel seninle bunu adım adım analiz edelim.
- Adım 1: Deneydeki değişkenleri belirleyelim.
Ses Kaynağı: Metal kaşıklar (Her iki durumda da aynı kaşıkları kullanıyoruz, yani kaynak değişmedi).
Ortam: İlk durumda ortamımız Hava (gaz), ikinci durumda ortamımız Su (sıvı). - Adım 2: Deneyin sonucunu düşünelim. Metal kaşıkları havada birbirine vurduğunda duyduğun ses ile suyun içinde vurduğunda duyduğun ses kesinlikle birbirinden farklı olacaktır. Suyun içinde ses daha boğuk ama daha güçlü (iletimi farklı olduğu için) duyulabilir.
- Adım 3: Peki neden? Bunu bilimsel olarak açıklayalım. Sesin yayılabilmesi için maddesel bir ortama (taneciklere) ihtiyaç vardır. Havadaki tanecikler birbirinden uzaktır, sudaki tanecikler ise birbirine daha yakındır.
- Sonuç: Evet, seste bir farklılık duyarız.
- Açıklaması: Bunu şöyle açıklarız: Ses kaynağı aynı olsa bile (metal kaşıklar), sesin yayıldığı ortam değiştiğinde (havadan suya geçildiğinde) duyulan ses farklılaşır. Çünkü farklı maddeler (hava ve su), sesi farklı şekillerde iletir.
Özetle unutmaman gereken kural şudur: Kaynak aynı kalsa bile, ortam değişirse ses değişir!
Başarılar dilerim, harika gidiyorsun!