6. Sınıf Fen Bilimleri Ders Kitabı Cevapları Sevgi Yayınları Sayfa 128

Merhaba sevgili öğrencim! Bugün seninle Fen Bilimleri dersinden çok keyifli ve aslında günlük hayatta da mantığını sıkça kullanabileceğimiz bir konuyu, “Yoğunluk Hesaplama” konusunu işleyeceğiz. Görseldeki deney ve sorular, düzgün bir şekli olmayan cisimlerin (örneğin doğada bulduğumuz bir taşın) hacmini ve yoğunluğunu nasıl bulacağımızı bize öğretiyor. Hadi gel, adım adım inceleyelim.

Görsel Analizi ve Hazırlık Sorularının Cevapları

Öncelikle sayfanın üst kısmındaki beherglas (deney kabı) görsellerine bakalım. Burada bize bazı sorular sorulmuş, gel bunları birlikte cevaplayalım.

Soru: 1 ve 2 numaralı resimlerde su seviyesinin farklı olmasının nedeni nedir?

Cevap: 1. resimde kapta sadece su var ve seviyesi 200 mL. 2. resimde ise suyun içine bir taş atılmış ve su seviyesi 300 mL‘ye çıkmış. Suyun yükselmesinin nedeni, içine atılan taşın hacmi kadar suyun yer değiştirmesidir. Yani taş, kendi kapladığı yer kadar suyu yukarı itmiştir.

Soru: Su seviyesindeki değişim miktarı bize ne ifade eder?

Cevap: İşte burası çok önemli! Su seviyesindeki artış miktarı, içine attığımız o düzgün şekli olmayan taşın hacmini verir. Matematiksel olarak şöyle buluruz:

Taşın Hacmi = Son Su Seviyesi – İlk Su Seviyesi
Taşın Hacmi = 300 mL – 200 mL
Taşın Hacmi = 100 mL (veya 100 cm³)

Deney Tablosunun Doldurulması

Sayfanın ortasındaki tabloda boş bırakılan yerleri nasıl doldurman gerektiğini anlatayım. Bu deneyi sınıfta yaptığında şu adımları izleyeceksin:

• Taş parçasının kütlesi: Taşı dijital teraziye koyup tarttığında çıkan sonucu buraya yazacaksın (Örneğin: 250 gram olsun).
• Beherglastaki suyun hacmi: Taşı atmadan önceki su seviyesini yazacaksın (Resimdeki örneğe göre: 200 mL).
• Taş parçası bulunan suyun hacmi: Taşı attıktan sonra suyun çıktığı seviyeyi yazacaksın (Resimdeki örneğe göre: 300 mL).
• Taşın hacmi: Aradaki farkı hesaplayıp yazacaksın (300 – 200 = 100 mL).
• Taşın yoğunluğu: İşte formülümüz burada devreye giriyor. Yoğunluğu bulmak için kütleyi hacme böleriz.

Örnek Hesaplama (Kütleyi 250 g varsayarsak):
Yoğunluk = Kütle / Hacim
Yoğunluk = 250 / 100 = 2,5 g/cm³

Soru 1: Etkinlikte kullandığınız yöntemle hangi tür katı maddelerin yoğunluğunu hesaplayabilirsiniz?

Çözüm:

Bu yöntem, “suda batan ve suda çözünmeyen, düzgün geometrik şekli olmayan katı maddeler” için kullanılır. Neden mi? Gel maddeler halinde açıklayalım:

• 1. Düzgün Şekli Olmayanlar: Küp, küre veya dikdörtgenler prizması gibi düzgün şekli olan cisimlerin hacmini cetvelle ölçüp formülle bulabiliriz. Ancak bir taş parçası, bir heykelcik veya yamuk bir metal parçasının hacmini cetvelle ölçemeyiz. Bu yüzden bu su taşırma yöntemini kullanırız.
• 2. Suda Çözünmeyenler: Eğer suyun içine tuz veya şeker atsaydık, suyun içinde eriyip giderdi ve hacmini doğru ölçemezdik. Bu yüzden attığımız maddenin suda erimemesi gerekir.
• 3. Suda Batanlar: Eğer attığımız madde (örneğin bir tahta parçası) suyun yüzeyinde yüzerse, tamamı suya batmadığı için kendi hacmi kadar su yükseltmez. Bu durumda hacmini tam olarak ölçemeyiz.

Sonuç: Bu yöntemle; doğadaki taşlar, metal parçaları, cam parçaları gibi suda batan, suda erimeyen ve şekli düzgün olmayan katı maddelerin yoğunluğunu hesaplayabiliriz.