5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 122

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizden çok güzel bir etkinliği ve bir değerlendirme ölçeğini inceleyeceğiz. Hazır mısınız? Hadi başlayalım!

Soru a) “Bu Görev Bizim” bölümünde verilen görevle ilgili hazırladığınız çoklu ortam ögeleriyle sağlıklı yaşamı anlattığınız bir konuşma yapınız. Konuşmanızı yaparken aşağıdaki yönergelere dikkat ediniz.

Sevgili öğrencim, bu bölümde bize bir görev verilmiş. Görevimiz, sağlıklı yaşam hakkında bir konuşma yapmak. Ama bu konuşmayı yaparken öyle sıradan bir konuşma olmayacak, çoklu ortam ögeleri kullanacağız. Ne demek mi çoklu ortam ögeleri? Yani konuşmamızı sadece kelimelerle değil, görsel veya işitsel şeylerle de destekleyeceğiz. Mesela bir fotoğraf, bir video, bir ses kaydı, bir çizim gibi şeyler. Konuşmamızı yaparken nelere dikkat etmemiz gerektiğini de bize maddeler halinde anlatmışlar. Şimdi bu maddelere tek tek bakalım:

Adım 1: Konuşma amacına uygun çoklu ortam ögeleri kullanmalısın.

• Yani, sağlıklı yaşamla ilgili bir konuşma yapıyorsun ya, seçeceğin görseller, videolar da sağlıklı yaşamla ilgili olmalı. Mesela spor yapan bir çocuk fotoğrafı, sağlıklı besinlerin olduğu bir video gibi. Konuşmanla alakasız, mesela uzay gemisi resmi koyarsan olmaz, değil mi?

Adım 2: Belirlediğin çoklu ortam ögelerini tek başına anlam oluşturma, anlamı destekleme ya da eş anlam oluşturma amacıyla kullanmalısın.

• Bu biraz karışık gibi duruyor ama aslında çok kolay. Gel sana tek tek açıklayayım:

  • Tek başına anlam oluşturma: Bazen bir görsel, hiç konuşmasan bile tek başına bir şeyler anlatır. Mesela, bir elmanın fotoğrafını gösterdiğinde, “sağlıklı beslenme” akla gelir. İşte bu görsel, tek başına bir anlam oluşturmuş olur. Konuşmandaki bazı yerlerde, sadece görseli gösterip kısa bir duraklama yapabilirsin, görselin kendi kendine mesaj vermesini sağlayabilirsin.

  • Anlamı destekleme: Diyelim ki sağlıklı beslenmenin önemini anlatıyorsun ve “Meyve ve sebzeler vücudumuz için çok faydalıdır.” diyorsun. Tam o sırada rengarenk meyve ve sebzelerin olduğu bir fotoğraf gösterirsen, söylediğin cümleyi daha da güçlendirmiş, yani desteklemiş olursun. Gözünle gördüğün şey, kulağınla duyduğun şeyi pekiştirir.

  • Eş anlam oluşturma: Bu da şu demek: Bazen bir görsel ya da ses, söylediğin bir kelimeyle veya cümleyle aynı anlama gelir. Mesela, “koşmak” kelimesini kullandığında, koşan birini gösteren bir video açarsan, hem kelimeyi kullanmış hem de aynı şeyi görsel olarak ifade etmiş olursun. Böylece dinleyicilerin konuyu daha iyi anlar.

Adım 3: Çoklu ortam ögelerinin birbiriyle uyumunu konuşma bütünlüğü içinde sağlamalısın.

• Kullandığın tüm görsellerin, videoların ve seslerin birbiriyle ve konuşmanın genel konusuyla uyumlu olması lazım. Birbirinden kopuk, alakasız şeyler kullanırsan, dinleyenlerin kafası karışabilir. Her şey bir bütün olmalı, tıpkı bir yapbozun parçaları gibi birbirini tamamlamalı.

Adım 4: Konuşmanda düşünceyi geliştirme yollarını kullanmalısın.

• Düşünceyi geliştirme yolları, konuşmanı daha etkili ve anlaşılır hale getirmek için kullandığımız yöntemlerdir. Mesela benzetmeler yapabilirsin (sağlıklı olmak, bir kale gibi güçlü olmak gibidir), karşılaştırmalar yapabilirsin (spor yapanlarla yapmayanlar arasındaki farklar gibi), örnekler verebilirsin (sağlıklı kahvaltı örnekleri gibi). Böylece konuşman daha zengin ve ilgi çekici olur.

İşte bu kadar! Bu yönergelere dikkat ederek harika bir konuşma hazırlayabilirsin.

Soru b) Arkadaşlarınızdan birinin konuşmasını aşağıdaki “Akran Değerlendirme Ölçeği”nde verilen ölçütlere göre değerlendiriniz.

Şimdi de sıra geldi bir arkadaşımızın konuşmasını değerlendirmeye. Tıpkı bir hakem gibi, onun konuşmasını verilen kurallara göre inceleyeceğiz. Bu ölçek, arkadaşının nelerde başarılı olduğunu, neleri daha iyi yapabileceğini anlamamıza yardımcı olacak. Her bir maddeyi dikkatlice okuyup, arkadaşının konuşmasında “Evet”, “Kısmen” veya “Hayır” seçeneklerinden birini işaretleyeceğiz.

Hadi her bir ölçütün ne anlama geldiğine bakalım:

1. Konuşma amacına uygun çoklu ortam ögelerini (fotoğraf, video vb.) kullandı.

• Arkadaşın sağlıklı yaşamla ilgili konuşurken, gerçekten de sağlıklı yaşamla ilgili görseller, videolar kullandı mı? Yoksa alakasız şeyler mi gösterdi? Eğer konuşmasıyla uyumlu şeyler kullandıysa “Evet”, biraz uyumsuzluklar varsa “Kısmen”, hiç uygun şeyler kullanmadıysa “Hayır” işaretleyebilirsin.

2. Belirlediği çoklu ortam ögelerinin birbiriyle etkileşimini dikkate alarak bunları konuşma içeriğinde kullandı.

• Bu madde, kullandığı görsellerin sadece konuyla ilgili olmasını değil, aynı zamanda o görsellerin birbiriyle de uyumlu olmasını ve konuşmanın akışına uygun bir şekilde yerleştirilmesini soruyor. Mesela önce spor yapan birini gösterip sonra hemen sağlıklı yemek fotosu göstermesi gibi. Görsellerin konuşmanın içinde bir anlam bütünlüğü oluşturup oluşturmadığına bakacağız.

3. Karşısındakilerle göz teması kurdu.

• Konuşurken sadece bir noktaya mı baktı yoksa sınıftaki arkadaşlarına, yani dinleyicilere gözleriyle baktı mı? Göz teması, dinleyicilerle bağ kurmanın en önemli yollarından biridir. Eğer herkese bakmaya çalıştıysa “Evet”, sadece birkaç kişiye baktıysa “Kısmen”, hiç kimseye bakmadıysa “Hayır” diyebiliriz.

4. Temada yeni öğrendiği kelime ve kelime gruplarını kullandı.

• Konuşmasında, konuya uygun, belki de yeni öğrendiği ilginç kelimeler veya kelime grupları kullandı mı? Mesela “dengeli beslenme”, “metabolizma”, “antioksidan” gibi kelimeler kullandı mı? Konuşmasını zenginleştirdi mi?

5. Ses tonunu herkesin duyabileceği şekilde ayarladı.

• Konuşurken sesi çok mu kısıktı, yoksa çok mu bağırıyordu? En arkadaki arkadaşın bile onu rahatça duyabildi mi? Sesi ne çok yüksek ne de çok alçak olmalıydı. Tam kararında bir ses tonuyla konuşabildi mi?

6. Konuşmasında düşünceyi geliştirme yollarını (benzetme, karşılaştırma vb.) kullandı.

• Tıpkı ‘a’ bölümünde konuştuğumuz gibi, arkadaşın konuşmasını daha etkili hale getirmek için benzetmeler, karşılaştırmalar, örnekler, tanımlamalar gibi yöntemler kullandı mı? Konuşması sadece bilgi vermekle kalmayıp, bu yöntemlerle daha anlaşılır ve ilgi çekici hale geldi mi?

İşte bu ölçütlere bakarak arkadaşının konuşmasını adil ve dikkatli bir şekilde değerlendirebilirsin. Unutma, bu değerlendirme hem arkadaşına yardımcı olacak hem de senin kendi konuşmalarını daha iyi yapmanı sağlayacak!

Umarım bu açıklamalar senin için anlaşılır olmuştur. Türkçe dersindeki bu tür etkinlikler, hem konuşma becerilerimizi hem de eleştirel düşünme becerilerimizi geliştirir. Harikasın!