5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 31

Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin 5. sınıf Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle birlikte görseldeki etkinlikleri ve soruları inceleyip cevaplayacağız. Ancak, başlamadan önce küçük bir durumu belirtmek isterim. Görselde bize sadece sorular verilmiş, soruların dayandığı şiir metni yok. Bu yüzden, bazı sorulara tam olarak şiire göre cevap veremeyeceğim. Ama hiç merak etme, bu kelimelerin ve soruların genel anlamlarını, şiirlerde nasıl kullanılabileceklerini ve senden ne beklendiğini adım adım anlatacağım. Hazırsan başlayalım!

ETKİNLİK 1

a. Aşağıdaki kelime grubu ve kelimelerin şiirde geçtiği dizeleri tekrar okuyunuz. Bunların şiirdeki anlamlarını tahmin edip defterinize yazınız.

Sevgili öğrencim, bu etkinlikte bizden bazı kelimelerin şiirdeki anlamlarını tahmin etmemiz isteniyor. Ancak, dediğim gibi şiir metni bizde olmadığı için bu kelimelerin tam olarak hangi anlamda kullanıldığını bilemiyoruz. Ama ben sana bu kelimelerin şiirlerde veya günlük hayatta sıkça kullanılan farklı anlamlarını söyleyeyim, sen de kendi şiirini hayal ederek tahminlerini yapabilirsin.

göz bebeği:

• Adım 1: Kelimenin sözlük anlamı: Gözümüzün ortasındaki, ışığa göre büyüyüp küçülen siyah kısım. Görmemizi sağlayan çok önemli bir bölüm.

• Adım 2: Şiirsel/Mecaz anlamı: Şiirlerde veya günlük hayatta bir şeyi ya da bir kişiyi çok sevdiğimizi, ona çok değer verdiğimizi anlatmak için kullanılır. “Evimizin göz bebeği”, “annemin göz bebeği” gibi ifadeler, o şeyin veya kişinin çok kıymetli, çok değerli ve vazgeçilmez olduğunu anlatır. Tıpkı gözümüzün bebeği gibi, ona bir şey olmasından korkarız, onu koruruz.

kadife:

• Adım 1: Kelimenin sözlük anlamı: Tüylü, yumuşak ve parlak yüzeyli bir kumaş türü. Genellikle elbiselerde, perdede, koltuklarda kullanılır.

• Adım 2: Şiirsel/Mecaz anlamı: Bazen bir sesin yumuşaklığını, tatlılığını anlatmak için “kadife ses” deriz. Ya da bir şeyin dokunuşunun yumuşaklığını “kadife gibi” diye benzetebiliriz. Şiirde bir evin eşyalarını anlatıyorsa, mesela “kadife koltuk” diye geçiyorsa, o zaman kumaş anlamında kullanılmış demektir. Eğer bir şeyi güzelleştirmek, yumuşaklığını vurgulamak için kullanılıyorsa, o zaman da benzetme anlamında kullanılmış olabilir.

büfe:

• Adım 1: Kelimenin sözlük anlamı: Evlerde yemek odasında veya salonda, genellikle tabak, bardak gibi eşyaların konulduğu, çekmeceli ve raflı bir dolap türü. Bir diğer anlamı da küçük, genellikle yiyecek ve içecek satan dükkân.

• Adım 2: Şiirsel/Mecaz anlamı: Şiirde hangi anlamda kullanıldığı, şiirin konusuna göre değişir. Eğer şiir bir evin içini anlatıyorsa, o zaman evdeki dolap anlamında kullanılmış olabilir. Eğer bir şehri, sokağı anlatıyorsa, o zaman da küçük dükkân anlamında kullanılmış olabilir. Genellikle somut bir eşyayı veya yeri belirtir.

konsol:

• Adım 1: Kelimenin sözlük anlamı: Evlerde genellikle duvara yaslanan, üzerine biblo, fotoğraf gibi eşyaların konulduğu, çekmeceli veya raflı dar bir masa türü. Bir diğer anlamı da bilgisayar oyunları oynamaya yarayan bir cihaz (oyun konsolu).

• Adım 2: Şiirsel/Mecaz anlamı: Aynı büfe kelimesinde olduğu gibi, şiirin konusuna göre anlamı değişir. Eğer şiir bir evin içindeki eşyaları anlatıyorsa, o zaman ilk anlamdaki mobilya türü kastedilmiş olabilir. Eğer bir çocuğun oyunlarından bahsediliyorsa, o zaman da oyun konsolu anlamında kullanılmış olabilir. Genellikle yine somut bir eşyayı belirtir.

b. Tahminlerinizin doğruluğunu TDK Güncel Türkçe Sözlük’ten kontrol ediniz.

Sevgili öğrencim, bu adımda bizden, az önceki tahminlerimizi Türk Dil Kurumu’nun (TDK) sözlüğünden kontrol etmemiz isteniyor. Şiir elimizde olmadığı için ben kesin bir kontrol yapamıyorum. Ama sen kendi tahminlerini yaptıktan sonra, TDK’nin internet sitesine girip bu kelimelerin farklı anlamlarına bakabilir, şiirdeki anlamına en uygun olanı bulabilirsin. Bu, kelime dağarcığını geliştirmek için harika bir yöntemdir!

c. Bu kelime grubu ve kelimelerin farklı anlamlarda kullanıldığı cümleler aşağıda verilmiştir. Kelime grubu ve kelimelerin şiirdeki anlamıyla kullanıldığı cümleleri işaretleyiniz.

Şiir elimizde olmadığı için bu işaretlemeyi kesin olarak yapamıyorum. Ama ben sana, bu kelimelerin genellikle bir ev ve aile temalı bir şiirde hangi anlamda kullanılabileceğini düşünerek en uygun olanları işaretleyeceğim. Unutma, bu benim bir tahminime göre, şiiri okumadan kesin bir şey söylemek zor.

• göz bebeği

  a) Bilge, çalışkanlığı ve yardımseverliği ile kısa zamanda herkesin göz bebeği olmuştu.

  b) Görme gerçekleşirken göz bebekleri ışığa bağlı olarak büyüyüp küçülür.

  Çözüm:

  Burada “göz bebeği” kelimesi iki farklı anlamda kullanılmış. Birincisinde, Bilge’nin çok sevilen, değerli biri olduğunu anlatıyor. İkincisinde ise gözümüzün bir parçası olan göz bebeğinden bahsediyor. Şiirlerde veya edebi metinlerde genellikle bir şeyin çok değerli, kıymetli olduğunu anlatmak için mecaz anlamı kullanılır. Bu yüzden, bir ev veya aile temalı şiirde, evdeki bir eşyanın ya da kişinin ne kadar değerli olduğunu anlatmak için a) seçeneğindeki gibi bir kullanım daha uygun olurdu.

  Sonuç:

  a) Bilge, çalışkanlığı ve yardımseverliği ile kısa zamanda herkesin göz bebeği olmuştu. (İşaretliyorum)

• kadife

  a) Sanatçı kadife sesiyle dinleyenleri büyüledi.

  b) Yeni aldığı kırmızı kadife elbiseyi herkes çok beğendi.

  Çözüm:

  “Kadife” kelimesi de burada farklı anlamlarda kullanılmış. Birincisinde, sesin yumuşaklığını, hoşluğunu anlatmak için benzetme (mecaz) yoluyla kullanılmış. İkincisinde ise, elbisenin yapıldığı kumaş türü olarak kullanılmış. Eğer şiir bir evin içindeki eşyaları anlatıyorsa (mesela bir kadife koltuk), o zaman kumaş anlamı daha uygun olurdu. Ama eğer şiir genel bir atmosferi, bir güzelliği anlatıyorsa, “kadife ses” gibi bir ifade de şiirsel bir anlatım olabilir. Genellikle bir evle ilgili şiirlerde, eşyaların yapıldığı malzeme olarak geçme ihtimali de yüksektir. Bu yüzden, b) seçeneğindeki gibi bir kullanımın şiirde geçme ihtimali daha yüksek olabilir, özellikle bir evin eşyaları anlatılıyorsa.

  Sonuç:

  b) Yeni aldığı kırmızı kadife elbiseyi herkes çok beğendi. (İşaretliyorum)

• büfe

  a) Anneannem büfedeki fincanlara dokunmamıza asla izin vermezdi.

  b) Köşedeki büfeden her sabah ekmek ve gazete alırdı.

  Çözüm:

  “Büfe” kelimesinin iki farklı anlamı var: biri evdeki bir mobilya, diğeri ise küçük bir dükkân. Eğer şiir bir evin içindeki eşyaları, aile yaşantısını anlatıyorsa, o zaman anneannenin fincanlarını koyduğu ev mobilyası olan büfe anlamı daha uygun olur. İkinci cümle ise dışarıdaki bir dükkânı anlatıyor. Bu yüzden, bir ev temalı şiirde a) seçeneğindeki gibi bir kullanım daha olasıdır.

  Sonuç:

  a) Anneannem büfedeki fincanlara dokunmamıza asla izin vermezdi. (İşaretliyorum)

• konsol

  a) Babası doğum gününde Metin’e oyun konsolu hediye etti.

  b) Çerçevelettiği aile fotoğraflarını konsolun üstüne koymuştu.

  Çözüm:

  “Konsol” kelimesinin de iki farklı anlamı var: biri oyun oynamaya yarayan elektronik cihaz, diğeri ise evdeki bir mobilya. Eğer şiir bir evin içindeki eşyaları, aile ortamını anlatıyorsa, o zaman aile fotoğraflarının konulduğu mobilya olan konsol anlamı daha uygun olur. Oyun konsolu ise genellikle evdeki eşyalardan çok, bir eğlence aracı olarak bahsetmek için kullanılır. Bu yüzden, bir ev temalı şiirde b) seçeneğindeki gibi bir kullanım daha olasıdır.

  Sonuç:

  b) Çerçevelettiği aile fotoğraflarını konsolun üstüne koymuştu. (İşaretliyorum)

ETKİNLİK 2

Okuduğunuz şiirden hareketle aşağıdaki soruları sözlü olarak cevaplayınız.

Sevgili öğrencim, bu soruların hepsini cevaplamak için şiir metnine ihtiyacımız var. Şiir elimizde olmadığı için bu sorulara kesin cevaplar veremiyorum. Ama her bir sorunun ne anlama geldiğini ve şiiri okuduğunda nasıl cevaplar bulabileceğini sana anlatabilirim.

1. Şiir hangi varlığın dilinden yazılmıştır?

Çözüm:

Bu soru, şiirin bakış açısını soruyor. Yani şiiri yazan şair, sanki kimin ağzından konuşuyormuş gibi yazmış? Bazen şairler bir eşyanın, bir hayvanın veya bir insanın ağzından şiir yazabilirler. Örneğin, bir kedi şiiri yazıyorsa, kedi gibi düşünüp, kedi gibi hissedip anlatabilir. Eğer şiirde “Ben evin göz bebeğiyim” gibi bir ifade geçiyorsa, şiir evin dilinden yazılmış olabilir. Şiiri dikkatlice okuyup “ben” kelimesinin kim için kullanıldığını bulman gerekir.

Sonuç:

Şiir metni elimizde olmadığı için bu soruyu cevaplayamıyorum. Şiiri okuduğunda, “ben” kelimesinin kimin adına söylendiğini bularak cevap verebilirsin.

2. Şiirde anlatılan odanın özellikleri nelerdir?

Çözüm:

Bu soru, şiirde bahsedilen odanın nasıl bir yer olduğunu soruyor. Şair bu odayı anlatırken hangi kelimeleri kullanmış? Odanın rengi, büyüklüğü, içinde hangi eşyalar olduğu, nasıl bir his verdiği (sıcak mı, soğuk mu, neşeli mi, sessiz mi) gibi özellikler şiirde anlatılmış olabilir. Bu özellikleri bulmak için şiiri dikkatlice okuyup odanın tasvir edildiği dizelere bakmalısın.

Sonuç:

Şiir metni elimizde olmadığı için bu soruyu cevaplayamıyorum. Şiiri okuduğunda, odanın fiziksel ve duygusal özelliklerini anlatan dizeleri bularak cevap verebilirsin.

3. Misafir odasının canı neden hiç sıkılmamaktadır?

Çözüm:

Bu soru, şiirdeki misafir odasının bir canlı gibi hissettiğini ve sıkılmadığını söylüyor. Bu, şiirde kişileştirme sanatının kullanıldığına işaret eder. Yani cansız bir varlığa canlı özelliği verilmiş. Misafir odasının neden sıkılmadığı, muhtemelen odanın dolu olmasından, sık sık misafir gelmesinden, içinde güzel anılar birikmesinden, belki de çok sevildiği için olabilir. Şiirde bu durumun nedeni açıkça belirtilmiştir, onu bulup yazmalısın.

Sonuç:

Şiir metni elimizde olmadığı için bu soruyu cevaplayamıyorum. Şiiri okuduğunda, misafir odasının sıkılmamasının nedenini anlatan dizeleri bularak cevap verebilirsin.

4. “Bendin evin göz bebeği” dizesiyle şair ne demek istemiştir?

Çözüm:

Bu dize, şiirde çok önemli bir anlam taşıyor. Daha önce “göz bebeği” kelimesini konuşmu