5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 47

Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle birlikte çok keyifli bir Türkçe etkinliği yapacağız. Önümüzde bir çalışma kağıdı ve onunla ilgili bir metin var. Bu metni dikkatlice okuyup, soruları hep birlikte, adım adım çözeceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım!

1. ETKİNLİK: Çalışma Kağıdı

Bu bölümde, “Çömlekçilik” metnini okuyarak metin yapısını analiz edeceğiz ve öğrendiğimiz bilgileri bu çalışma kağıdına aktaracağız.

Konu:

Sevgili çocuklar, bir metni okuduğumuzda ilk olarak ne hakkında olduğunu, yani konusunu anlamaya çalışırız. “Çömlekçilik” metnini okuduğumuzda, metnin baştan sona bize çömlekçilik hakkında bilgi verdiğini görüyoruz. Bu nedenle konumuz çok açık:

Çözüm:

Çömlekçilik

Konuyu belirten kanıt ifadeler:

Şimdi de metinden, çömlekçiliğin ne olduğunu ve önemini bize anlatan cümleleri bulalım. Bu cümleler, konuyu doğru anladığımızı gösteren kanıtlarımız olacak.

Çözüm:

• “İnsanoğlunun en eski mesleklerinden biridir.”
• “Kazılarda çıkarılan eski eserler içerisinde çömlekler çoğunluktadır.”
• “Kil ve toprak karışımından yapılmış pişirilebilir her türlü kaba çömlek denmektedir.”
• “Bu işi yapan kişiye de çömlekçi denir.”

Metinde konuyla ilgili kısa ve dikkat çekici bir giriş yapılmıştır.

Metinlerin başında okuyucuyu konuya ısındırmak ve merak uyandırmak için kısa bir giriş bulunur. Bakalım “Çömlekçilik” metninde böyle bir giriş var mıydı?

Çözüm:

Evet

Belirlenen kanıt ifadeler:

Cevabımız “Evet” olduğuna göre, giriş bölümünde bizi etkileyen ve konuya çeken cümleleri metinden bulup yazalım.

Çözüm:

• “İnsanoğlunun en eski mesleklerinden biridir.”
• “Kazılarda çıkarılan eski eserler içerisinde çömlekler çoğunluktadır.”
• “Doğanın yıpratıcı etkisine en iyi dayanan yine topraktan yapılan ve ateşte pişirilerek sağlamlaştırılan kaplardır.”

Doğrudan Zaman veya Öncelik-Sonralık Bildiren Kelime/Kelime Grupları:

Metinlerde olayların veya işlemlerin sırasını, ne zaman olduğunu belirten bazı kelimeler ve kelime grupları kullanılır. “Önce, sonra, daha sonra, bir zamanlar” gibi ifadeler bunlara örnektir. Metinde bu tür kelimeler var mı, birlikte bulalım.

Çözüm:

• önce
• daha sonra
• bir zamanlar
• daha çeyrek asır öncesine kadar

Merdiven:

Bu bölümde, çömleğin nasıl yapıldığını anlatan adımları sırasıyla yazmamız isteniyor. Metinde çömlek yapımının aşamaları çok güzel anlatılmıştı, hatırlıyor musunuz? Haydi, o adımları bir merdivenin basamakları gibi sıralayalım.

Çözüm:

1. Adım: Çamurun çark adı verilen tezgâh üzerinde şekillendirilmesi.

2. Adım: Şekillendirilen çömleğin önce güneşte kurutulması.

3. Adım: Güneşte kuruyan çömleğin daha sonra gölgede kurutulması.

4. Adım: Kuruyan çömleğin fırınlarda yüksek sıcaklıkta pişirilmesi.

Sonuç bölümündeki ifadeler girişte konuyu belirten ifadelerle bağlantılıdır.

Metinlerin sonunda, genellikle girişte bahsedilen konulara tekrar değinilir ve bir özet yapılır. Girişte çömlekçiliğin çok eski ve önemli bir meslek olduğundan bahsetmiştik. Bakalım sonuç bölümü de bu fikirleri destekliyor mu?

Çözüm:

Evet

Belirlenen kanıt ifadeler:

Sonucun girişle bağlantılı olduğunu söylediğimize göre, bu bağlantıyı gösteren cümleleri metnin son paragrafından bulalım.

Çözüm:

• “Çömlekçilik bir zamanlar ülkemizdeki en revaçta olan zanaatlardan biriydi.”
• “Daha çeyrek asır öncesine kadar mutfağında su küpü, turşu küpü, yağ küpü olmayan ev yoktu.”
• “Yemekler dahi topraktan yapılmış kaplarda pişerdi.”

2. ETKİNLİK:

Şimdi de görsellerle ilgili sorularımıza geçelim. Burada bize geleneksel sanatlarımızdan örnekler gösterilmiş.

a) Aşağıdaki görselleri inceleyiniz. Bu görsellerden hareketle atalarımızın sanat eserlerinde ne tür desenler kullandığını söyleyebilirsiniz?

Görsellere dikkatlice bakalım. Tezhip, Ebru, Çini ve Hat sanatlarında kullanılan desenler bize ne gibi ipuçları veriyor? Renkler, şekiller, konular neler?

Çözüm:

Atalarımız sanat eserlerinde çok çeşitli ve göz alıcı desenler kullanmışlar sevgili çocuklar. Bu görsellerden anladığımız kadarıyla:

• Geometrik desenler: Yıldızlar, çokgenler ve iç içe geçmiş simetrik şekiller sıkça kullanılmış. Özellikle tezhip ve çini sanatında bu tür desenleri görüyoruz.
• Bitkisel desenler (Flora motifleri): Çiçekler (lale, karanfil, sümbül gibi), yapraklar ve dallar stilize edilerek (yani doğadaki hallerinden biraz değiştirilerek, daha sanatsal bir hale getirilerek) kullanılmış. Tezhip ve çini sanatında bu desenler çok dikkat çekici.
• Hayvan figürleri: Özellikle çinilerde kuş, balık gibi hayvan figürlerine rastlıyoruz.
• Yazı sanatından (Hat) esinlenen desenler: Hat sanatı başlı başına bir sanat dalı olsa da, diğer sanatlarda da hat yazıları desen olarak kullanılmış.
• Soyut ve akıcı desenler: Ebru sanatında suyun üzerinde oluşan, doğaçlama, kendine özgü dalgalı ve benekli desenler görüyoruz.

Kısacası, atalarımız doğadan ilham almışlar, matematiksel düzeni kullanmışlar ve estetik anlayışlarını desenlere yansıtmışlar.

b) Yukarıda görselleri verilenlerin dışında hangi geleneksel sanatları biliyorsunuz? Söyleyiniz.

Ülkemiz çok zengin bir kültüre sahip ve geleneksel sanatlarımız sadece bu görsellerdekilerle sınırlı değil. Hadi, aklımıza gelen başka geleneksel sanatlarımızı sayalım.

Çözüm:

Yukarıdaki görsellerde gördüğümüz tezhip, ebru, çini ve hat sanatlarının dışında bildiğimiz diğer geleneksel sanatlarımızdan bazıları şunlardır:

• Minyatür: Küçük boyutlu, ince işlenmiş resim sanatı.
• Oyacılık: İğne, tığ veya mekik gibi araçlarla yapılan dantel benzeri el işleri.
• Sedefkârlık: Sedefin oyularak ahşap veya başka yüzeylere işlenmesi sanatı.
• Ahşap Oymacılığı: Ahşap malzemenin çeşitli aletlerle oyularak şekillendirilmesi.
• Halıcılık/Kilimcilik: Yün veya ipek ipliklerle dokunan desenli yer yaygıları.
• Cam Üfleme Sanatı: Camın yüksek ısıyla eritilip üflenerek şekillendirilmesi.
• Bakırcılık: Bakır madeninin işlenerek çeşitli eşyalar yapılması.

Gördüğünüz gibi, atalarımızdan bize miras kalan ne kadar çok güzel sanatımız varmış! Bu sanatlarımızı öğrenmek ve yaşatmak hepimizin görevi.