Merhaba sevgili öğrencilerim, ben sizin Türkçe öğretmeniniz. Bugün birlikte çok güzel bir çalışma kâğıdını inceleyeceğiz ve sorularını adım adım çözeceğiz. Unutmayın, bu soruları çözmek için bir metin okumamız gerekiyor ama şu an elimizde o metin yok. Olsun! Biz yine de soruların ne istediğini anlayacağız ve örnek cevaplarla konuyu pekiştireceğiz. Haydi başlayalım!
Şimdi çalışma kâğıdımıza bakalım. İlk bölümde bizden zamanı veya olayların sırasını anlatan kelimeler bulmamız isteniyor.
1. Doğrudan Zaman veya Öncelik-Sonralık Bildiren Kelime/Kelime Grupları
Sevgili çocuklar, bir hikâye okurken ya da bir olayı anlatırken, olayların ne zaman olduğunu veya hangi sırayla gerçekleştiğini belirten bazı kelimeler kullanırız. Bu kelimeler, okuduğumuz ya da dinlediğimiz şeyi daha iyi anlamamızı sağlar. Örneğin, “önce elimizi yıkarız, sonra yemeğe otururuz.” gibi.
Çözüm:
Elimizde bir metin olsaydı, o metindeki olayların sırasını veya zamanını anlatan kelimeleri buraya yazardık. Şimdi ben size örnek kelimeler yazayım ki konuyu daha iyi anlayın:
- Önce
- Sonra
- Daha sonra
- İlk olarak
- Ardından
- Sonunda
- En sonunda
- Başlangıçta
- Bir gün
- Sabahleyin
- Akşam
- Bu sırada
- Hemen sonra
- Nihayet
2. Zaman Çizelgesi:
Bu bölüm, okuduğumuz bir metindeki önemli olayları veya adımları sırasıyla yazmamızı istiyor. Tıpkı bir olayın filmini izler gibi, en önemli sahneleri adım adım buraya not edeceğiz. Diyelim ki bir kek yapımı tarifi okuduk. O zaman buraya kekin yapım aşamalarını yazabiliriz.
Çözüm:
Yine elimizde bir metin olmadığı için, ben size örnek bir zaman çizelgesi hazırlayacağım. Haydi, bir tohumun nasıl fidana dönüştüğünü anlatan bir metin okuduğumuzu hayal edelim:
1. Aşama:
Tohumu toprağa ekmek ve üzerini kapatmak.
2. Aşama:
Her gün düzenli olarak tohumu sulamak.
3. Aşama:
Tohumun çatlayıp minik bir filiz vermesi.
4. Aşama:
Filizin büyüyerek yeşil yapraklı bir fidana dönüşmesi.
3. Sonuç bölümündeki ifadeler girişte konuyu belirten ifadelerle bağlantılıdır.
Bu soru bize, bir metnin giriş bölümü ile sonuç bölümü arasında bir ilişki olup olmadığını soruyor. Yani, yazar girişte neyden bahsedeceğini söylediyse, sonuçta da o konuyla ilgili bir bitiriş yapmış mı diye kontrol etmemizi istiyor. İyi yazılmış bir metinde giriş ve sonuç birbirine bağlıdır, konuyu tamamlar.
Çözüm:
Genellikle, bir metin düzgün bir şekilde yazıldıysa, giriş bölümünde ele alınan konu sonuç bölümünde özetlenir, değerlendirilir veya sonuca bağlanır. Bu yüzden bu tür sorularda cevabımız genellikle olumlu olur.
- Evet
- Hayır
Sonuç:
Evet
4. Belirlenen kanıt ifadeler:
Eğer bir önceki soruda “Evet” dediysek, yani giriş ve sonuç arasında bir bağlantı olduğunu düşünüyorsak, şimdi de bu bağlantıyı gösteren kelimeleri veya cümleleri metinden bulup yazmamız gerekiyor. Hangi kelimeler bize “Evet, girişle sonuç bağlı!” diye bağırıyor, onları bulacağız.
Çözüm:
Yine örnek bir durum düşünelim. Diyelim ki bir metin “Yaz mevsimi, sıcak günleri ve tatilleriyle hepimizi mutlu eder.” diye başlıyor ve “İşte bu yüzden yaz, yılın en keyifli ve dinlendirici zamanıdır.” diye bitiyor.
Bu durumda, giriş ve sonuç arasındaki bağlantıyı gösteren kanıt ifadeler şunlar olabilir:
- Girişten: “Yaz mevsimi… hepimizi mutlu eder.“
- Sonuçtan: “…yaz, yılın en keyifli ve dinlendirici zamanıdır.“
Gördüğünüz gibi, her iki cümle de yaz mevsiminin güzelliğinden ve mutluluk verdiğinden bahsediyor. Bu da bize giriş ile sonucun birbiriyle bağlantılı olduğunu gösteriyor.
Umarım bu açıklamalarla soruları daha iyi anlamışsınızdır, sevgili öğrencilerim. Unutmayın, okuduğumuz her metinde bu tür bağlantıları ve sıralamaları fark etmek, metni daha iyi anlamamızı sağlar. Başka bir derste görüşmek üzere!