5. Sınıf Türkçe Ders Kitabı Cevapları Meb Yayınları 2. Kitap Sayfa 24
Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün Türkçe dersimizden çok keyifli bir konuyu, *kalıplaşmış ifadeleri* işleyeceğiz. Kalıplaşmış ifadeler, günlük hayatımızda belirli durumlar karşısında kullandığımız, anlamları genellikle mecazlı olan ve kalıplara girmiş sözlerdir. Tıpkı bir yapbozun parçaları gibi, bu sözler de belirli durumlara tam oturur ve bize düşünmeden doğru ifadeyi kullanma kolaylığı sağlar. Şimdi gelin, kitabımızdaki etkinlikleri adım adım çözelim.
3. ETKİNLİK
a. Aşağıdaki örneği inceleyiniz. Siz de filmden bulduğunuz kalıplaşmış ifadeleri ve bunların hangi durumlarda kullanıldığını örnekteki gibi yazınız. Gerekirse filmi tekrar izleyiniz.
Sevgili öğrencilerim, bu bölümde bizden, örnekte verilen kalıplaşmış ifadeyi incelememiz ve sonrasında kendimizin de başka kalıplaşmış ifadeler bulup hangi durumlarda kullanıldığını yazmamız isteniyor. Eğer bir filmden bulabilirsek daha iyi olurmuş ama genel olarak bildiğimiz kalıplaşmış ifadeleri de kullanabiliriz.
Adım 1: Örneği inceleyelim.
- Kalıplaşmış İfade: Ayağınıza sağlık.
- Kullanım Durumu: Eve gelen misafiri karşılarken veya uğurlarken kullanılır.
Bu ifadede, bir yere gelen veya giden kişinin yürüme eylemine karşılık, ona nazik bir şekilde teşekkür etmek ya da iyi dilek dilemek anlamı vardır. Genellikle bir yere ziyaretçi olarak gelen kişilere “Hoş geldiniz, ayağınıza sağlık!” deriz.
Adım 2: Başka kalıplaşmış ifadeler bulalım ve kullanım durumlarını yazalım.
Şimdi ben de size günlük hayatta çok sık kullandığımız beş tane daha kalıplaşmış ifade örneği vereyim:
- Kalıplaşmış İfade: Geçmiş olsun.
- Kullanım Durumu: Hastalanan, kaza geçiren veya kötü bir durum yaşayan birine iyileşmesi, düzelmesi dileğiyle söylenir.
- Kalıplaşmış İfade: Eline sağlık.
- Kullanım Durumu: Yemek yapan, bir işi tamamlayan veya bir şeyi güzelce hazırlayan kişiye teşekkür etmek için söylenir.
- Kalıplaşmış İfade: Gözün aydın.
- Kullanım Durumu: Müjdeli bir haber alan, beklediği bir şeye kavuşan veya sevindirici bir olay yaşayan kişiye mutluluğunu paylaşmak amacıyla söylenir.
- Kalıplaşmış İfade: Su gibi aziz ol.
- Kullanım Durumu: İnsanlara iyilik yapan, yardım eden veya susuzluğunu gideren kişiye teşekkür ve dua etmek amacıyla söylenir. “Su gibi berrak ve değerli ol” anlamında kullanılır.
- Kalıplaşmış İfade: Güle güle oturun.
- Kullanım Durumu: Yeni bir ev, ofis gibi bir yere taşınan veya yeni bir eşya alan kişiye, o yerde veya o eşyayla mutlu bir şekilde yaşaması, kullanması dileğiyle söylenir.
b. Aşağıda verilen diyalogları uygun kalıplaşmış ifadelerle örnekteki gibi tamamlayınız. Boşta kalan kalıplaşmış ifade için bir diyalog yazınız.
Bu bölümde, yarım bırakılmış konuşmaları, sağ taraftaki kutucuklarda verilen kalıplaşmış ifadelerden uygun olanıyla tamamlamamız isteniyor. Hadi bakalım, hangi ifade hangi konuşmaya daha çok yakışacak, bulalım!
Adım 1: İlk diyaloğu inceleyelim.
- Sevda: Söyle bakalım bize iletmek istedikleri neymiş?
- Kübra: Elçiye zeval olmaz. Ben anlatılanları aktarayım.
Burada “Elçiye zeval olmaz” ifadesi zaten örnek olarak verilmiş. Bu, birinin başkasının sözünü aktardığında, sözün sorumluluğunun kendisine ait olmadığını, sadece bir aracı olduğunu belirtmek için kullanılır. Yani “Ben sadece söylenenleri iletiyorum, kötü bir şey varsa bana kızmayın” demektir.
Adım 2: Diğer diyalogları tamamlayalım.
- Ayşe: Seni arayamadım çünkü iki gündür gripten yatıyorum.
- Beyza: Geçmiş olsun.
Ayşe hastalandığını söylediği için, Beyza’nın ona acil şifalar dilemesi en uygun tepkidir. Bu yüzden “Geçmiş olsun” ifadesini kullanırız.
- Hakan: Biraz soluklan dedeciğim, su getirdim sana.
- Veysel: Su gibi aziz ol.
Hakan, dedesine su getirerek ona iyilik yapmış. Veysel dede de bu iyiliğe karşılık, Hakan’a teşekkür ve dua etmek için “Su gibi aziz ol” der. Bu, “çok kıymetli ol, uzun yaşa” gibi anlamlara gelir.
- Sultan: Yemekleri beğendin mi yavrum? Karnın iyice doyur.
- Levent: Eline sağlık.
Sultan yemek yaptığı için ve Levent de yemeği beğendiği için, Levent’in Sultan’a teşekkür etmesi gerekir. Yemek yapan birine teşekkür etmek için “Eline sağlık” deriz. Bu, “yaptığın iş çok güzel olmuş” anlamına gelir.
- Murat: Çok şükür, yıllardır yaptığımız birikimlerle bir ev alabildik.
- Sabri: Gözünüz aydın.
Murat ve ailesi yeni bir ev almışlar, bu çok sevindirici bir haber! Böyle müjdeli bir haber karşısında “Gözünüz aydın” diyerek onların mutluluğunu paylaşırız. Bu, “sevinçli haberinizle gözünüz gönlünüz aydınlansın” demektir.
Adım 3: Boşta kalan kalıplaşmış ifade için diyalog yazalım.
Şimdiye kadar kullandığımız ifadeler: “Elçiye zeval olmaz”, “Geçmiş olsun”, “Su gibi aziz ol”, “Eline sağlık”, “Gözünüz aydın”.
Sağdaki kutucuklarda geriye kalan ifade ise “Güle güle oturun.” Bu ifadeyi kullanarak yeni bir diyalog oluşturalım:
- Cem: Ayşe teyze, yeni eviniz ne kadar güzel olmuş!
- Veli: Evet Cem, çok beğendik. Güle güle oturun.
Bu diyalogda Veli, Ayşe teyzelerin yeni evini beğendiğini söyleyen Cem’e karşılık, onların yeni evlerinde mutlu ve huzurlu bir yaşam sürmelerini dileyerek “Güle güle oturun” demiştir.
İşte bu kadar sevgili öğrencilerim! Kalıplaşmış ifadeleri hem öğrendik hem de günlük hayatta nasıl kullanacağımızı gördük. Unutmayın, bu ifadeler dilimizi zenginleştirir ve iletişimimizi daha etkili hale getirir.