Merhaba sevgili öğrencim! Ben Türkçe öğretmeninizim. Bugün seninle çok güzel ve önemli bir çalışma yapacağız. Önümüzde iki tane “öz değerlendirme ölçeği” var. Bu ne demek biliyor musun? Bu, senin kendi dinleme, izleme ve okuma becerilerini kendin değerlendirmen, yani kendini kontrol etmen demek. Böylece hangi konularda iyi olduğunu, hangi konularda biraz daha çalışman gerektiğini anlayacaksın. Hadi gel, adım adım bu formları nasıl dolduracağımıza ve ne anlama geldiklerine bakalım.
Dinleme/İzleme Becerisi Öz Değerlendirme Ölçeği
Önce “Dinleme/İzleme Becerisi Öz Değerlendirme Ölçeği” ile başlayalım. Bu bölüm, bir şeyi dinlerken ya da izlerken ne kadar dikkatli olduğunu ve anladığını ölçüyor. Karşısında “Evet”, “Kısmen” ve “Hayır” seçenekleri var. Şimdi her bir maddeyi tek tek inceleyelim ve sen de kendi durumuna göre işaretleme yap.
Ölçütler
1. Dikkat dağıtıcı davranışlardan kaçındım.
Çözüm:
Adım 1: Sevgili öğrencim, bu madde sana şunu soruyor: Bir öğretmenini dinlerken veya bir video izlerken etrafındaki diğer şeylerle ilgilendin mi? Mesela, arkadaşınla konuştun mu, kaleminle oynadın mı, pencereden dışarı mı baktın? Eğer hiç dikkatini dağıtacak bir şey yapmadıysan, yani tamamen dinlemeye odaklandıysan “Evet” işaretle. Eğer bazen dikkatim dağıldı ama çabuk toparladım diyorsan “Kısmen” işaretle. Eğer dinlerken çok sık başka şeylerle ilgilenip konudan koptuysan “Hayır” işaretle.
Adım 2: Unutma, bu senin için bir ayna. Dürüst olman çok önemli ki kendini geliştirebilesin.
2. Anlamını bilmediğim kelime ve kelime gruplarını not aldım.
Çözüm:
Adım 1: Bu madde ise dinlerken veya izlerken anlamını bilmediğin bir kelime veya cümle gördüğünde ne yaptığını soruyor. Mesela, “mütevazı” kelimesini ilk kez duydun ve anlamını bilmiyorsun. Onu bir kenara not aldın mı, sonradan bakmak için? Eğer hep not alıyorsan “Evet” işaretle. Bazen aklıma geliyor ama unuttum, bazen de not alıyorum diyorsan “Kısmen” işaretle. Eğer hiç not alma alışkanlığın yoksa “Hayır” işaretle.
Adım 2: Bilmediğin kelimeleri öğrenmek için not almak çok güzel bir alışkanlıktır, aklında olsun!
3. Anlamını bilmediğim kelime ve kelime gruplarının anlamlarıyla ilgili tahminde bulundum.
Çözüm:
Adım 1: Bu madde de yine bilmediğin kelimelerle ilgili. Diyelim ki bir kelimenin anlamını bilmiyorsun. Cümlenin tamamına bakarak, konuşmanın gidişatından o kelimenin ne anlama gelebileceğini tahmin etmeye çalıştın mı? Mesela, “O çok neşeli bir insandı, her zaman mütebessim gezerdi.” cümlesinde “neşeli” kelimesinden yola çıkarak “mütebessim” kelimesinin “gülen, gülümseyen” anlamına geldiğini tahmin etmeye çalıştın mı? Eğer genelde böyle tahminler yapıyorsan “Evet” işaretle. Bazen deniyorum ama her zaman olmuyor diyorsan “Kısmen” işaretle. Hiç tahmin etmeden sadece dinlemeye devam ediyorsan “Hayır” işaretle.
Adım 2: Tahmin etmek, kelime dağarcığını geliştirmek için harika bir yoldur!
4. Dinleme/izleme sırasında anahtar kelimeleri belirledim.
Çözüm:
Adım 1: Bir konu anlatılırken veya bir hikaye dinlerken, o konunun en önemli kelimelerini, yani anahtar kelimeleri yakaladın mı? Mesela, “Türkiye’nin başkenti Ankara’dır ve İç Anadolu Bölgesi’nde yer alır.” cümlesinde “Türkiye”, “başkent”, “Ankara”, “İç Anadolu Bölgesi” gibi kelimelerin önemli olduğunu fark ettin mi? Eğer dinlerken hep en önemli kelimeleri seçebiliyorsan “Evet” işaretle. Bazen seçiyorum, bazen kaçırıyorum diyorsan “Kısmen” işaretle. Hiç böyle bir şeye dikkat etmiyorsan “Hayır” işaretle.
Adım 2: Anahtar kelimeler, konuyu daha iyi anlamamızı ve aklımızda tutmamızı sağlar.
Geliştirmek istediğim becerilerim:
Çözüm:
Adım 1: Şimdi geldik en önemli kısma! Yukarıda yaptığın işaretlemelere bak. Hangi maddelerde “Kısmen” ya da “Hayır” işaretledin? İşte o maddeler, senin üzerinde biraz daha çalışman gereken yerler. Buraya, dinleme ve izleme becerilerini geliştirmek için ne yapmak istediğini yazmalısın. En az üç tane yazabilirsin.
Adım 2: Örneğin:
- Dinlerken dikkatimi dağıtan şeylerden uzak durmaya çalışacağım. (Eğer “Dikkat dağıtıcı davranışlardan kaçındım” maddesine “Kısmen” veya “Hayır” dediysen)
- Anlamını bilmediğim kelimeleri bir deftere yazıp sonradan sözlükten bakacağım. (Eğer “Anlamını bilmediğim kelimeleri not aldım” maddesine “Kısmen” veya “Hayır” dediysen)
- Dinlediğim konunun anahtar kelimelerini bulmaya çalışacağım. (Eğer “Anahtar kelimeleri belirledim” maddesine “Kısmen” veya “Hayır” dediysen)
- Kelimelerin anlamını tahmin etme alıştırmaları yapacağım.
Sen de kendi eksik gördüğün yanlarına göre burayı doldurabilirsin.
***
Okuma Becerisi Öz Değerlendirme Ölçeği
Şimdi de “Okuma Becerisi Öz Değerlendirme Ölçeği”ne geçelim. Bu bölüm de senin bir metni okurken nelere dikkat ettiğini, okumanın ne kadar iyi olduğunu ölçüyor. Yine “Evet”, “Kısmen” ve “Hayır” seçenekleri var. Hadi, her bir maddeyi dikkatlice okuyalım.
Ölçütler
1. Sesimi mekâna ve dinleyiciye göre ayarladım.
Çözüm:
Adım 1: Bu madde, yüksek sesle okurken sesini ortama ve dinleyen kişilere göre ayarlayıp ayarlamadığını soruyor. Mesela, kütüphanede fısıltıyla, sınıfta normal sesle, tiyatro sahnesinde ise herkes duysun diye daha yüksek sesle okuruz değil mi? Eğer okuduğun yere ve seni dinleyen kişilere göre sesini hep ayarlıyorsan “Evet” işaretle. Bazen ayarlıyorum, bazen unutuyorum diyorsan “Kısmen” işaretle. Hiç dikkat etmiyorsan “Hayır” işaretle.
Adım 2: Sesini doğru ayarlamak, hem seni dinleyenlerin daha iyi anlamasını sağlar hem de sen daha rahat okursun.
2. Okuduklarımla ilgili önceki bilgilerimi hatırladım.
Çözüm:
Adım 1: Bir metin okurken, o metinle ilgili daha önce öğrendiğin bilgileri aklına getirdin mi? Mesela, “Kurtuluş Savaşı” ile ilgili bir metin okurken, daha önce sosyal bilgiler dersinde öğrendiğin bilgileri hatırladın mı? Eğer okuduğun konuyla ilgili önceki bilgilerini hep hatırlayabiliyorsan “Evet” işaretle. Bazen aklıma geliyor, bazen gelmiyor diyorsan “Kısmen” işaretle. Hiç önceki bilgilerimi düşünmedim diyorsan “Hayır” işaretle.
Adım 2: Eski bilgilerimizle yeni bilgileri birleştirmek, konuyu daha iyi anlamamızı sağlar.
3. Akıcı bir şekilde okudum.
Çözüm:
Adım 1: Akıcı okumak demek, takılmadan, duraklamadan, kelimeleri doğru telaffuz ederek, hızlı ama anlaşılır bir şekilde okumak demektir. Okurken çok mu takılıyorsun, kelimeleri yanlış mı söylüyorsun, yoksa bir su gibi akıp gidiyor musun? Eğer okuman çok akıcıysa “Evet” işaretle. Bazen takılıyorum, bazen akıcı okuyorum diyorsan “Kısmen” işaretle. Okurken çok zorlanıyor ve sık sık duraklıyorsan “Hayır” işaretle.
Adım 2: Akıcı okumak, okuduğunu anlamanı kolaylaştırır ve okumayı daha keyifli hale getirir.
4. Vurgu ve tonlamaya dikkat ettim.
Çözüm:
Adım 1: Vurgu ve tonlama, okuduğumuz cümlede hangi kelimenin daha önemli olduğunu sesimizle belirtmek, cümleyi soru mu, şaşkınlık mı, yoksa normal bir cümle mi olduğunu sesimizdeki iniş çıkışlarla göstermektir. Mesela, “Okula geldim.” ile “Okula geldim mi?” cümlelerindeki farkı sesimizle belli ederiz değil mi? Eğer okurken hep vurgu ve tonlamaya dikkat ediyorsan “Evet” işaretle. Bazen dikkat ediyorum, bazen unutuyorum diyorsan “Kısmen” işaretle. Hiç dikkat etmiyorsan “Hayır” işaretle.
Adım 2: Vurgu ve tonlama, okuduğumuz metnin anlamını daha iyi yansıtmamızı sağlar.
5. Metindeki anlamını bilmediğim kelime ve kelime gruplarının anlamlarıyla ilgili tahminde bulundum.
Çözüm:
Adım 1: Bu madde, dinleme becerisinde olduğu gibi, okurken karşılaştığın bilmediğin kelimelerin anlamını metnin genelinden yola çıkarak tahmin etmeye çalışıp çalışmadığını soruyor. Mesela, bir hikayede “ihtiyar adam” diye bir ifade geçti. “İhtiyar” kelimesinin “yaşlı” anlamına geldiğini metnin diğer yerlerinden tahmin ettin mi? Eğer hep tahmin etmeye çalışıyorsan “Evet” işaretle. Bazen deniyorum ama her zaman olmuyor diyorsan “Kısmen” işaretle. Hiç tahmin etmeden okumaya devam ediyorsan “Hayır” işaretle.
Adım 2: Tahmin becerisi, kelime hazineni genişletmenin harika bir yoludur!
Geliştirmek istediğim becerilerim:
Çözüm:
Adım 1: Tıpkı dinleme becerisinde olduğu gibi, burada da “Kısmen” veya “Hayır” işaretlediğin maddelere bakarak, okuma becerilerini geliştirmek için ne yapmak istediğini yazmalısın. Yine en az üç tane yazabilirsin.
Adım 2: Örneğin:
- Yüksek sesle okuma alıştırmaları yaparak sesimi ortama göre ayarlamayı öğreneceğim. (Eğer “Sesimi mekâna ve dinleyiciye göre ayarladım” maddesine “Kısmen” veya “Hayır” dediysen)
- Okumadan önce konuyla ilgili bildiklerimi hatırlamaya çalışacağım. (Eğer “Önceki bilgilerimi hatırladım” maddesine “Kısmen” veya “Hayır” dediysen)
- Daha akıcı okumak için her gün 15 dakika yüksek sesle kitap okuyacağım. (Eğer “Akıcı bir şekilde okudum” maddesine “Kısmen” veya “Hayır” dediysen)
- Okurken noktalama işaretlerine dikkat ederek vurgu ve tonlamaları doğru yapmaya çalışacağım.
Sen de kendi ihtiyaçlarına göre bu bölümü doldurabilirsin.
***
Sevgili öğrencim, bu öz değerlendirme formlarını doldurmak, senin kendini daha iyi tanımana ve hangi konularda daha çok çaba göstermen gerektiğini fark etmene yardımcı olacak. Unutma, önemli olan dürüst olmak ve kendini geliştirmek için adımlar atmak. Hep birlikte daha iyi olacağız!