Merhaba sevgili öğrencim! Ben senin Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle çok güzel ve düşündürücü bir etkinliği birlikte yapacağız. Görseldeki soruları tek tek inceleyip, anlamlarını ve cevaplarını öğrenci dostu bir dille açıklayacağım. Hazır mısın? Başlayalım!
1. ETKİNLİK
Aşağıdaki kelimelerin şiirde hangi anlamda kullanıldığını tahmin ederek işaretleyiniz. Tahmininizi öğretmeninizle doğrulayınız.
Sevgili öğrencim, burada bize dört tane kelime vermişler ve her kelimenin altında üç farklı anlamı bulunuyor. Şiirde hangi anlamda kullanılabileceğini bulmamız isteniyor. Şiir olmasa da biz bu kelimelerin genel ve en uygun anlamlarını seçmeye çalışacağız. Hadi başlayalım!
Kelime: geçinmek
- a) Yaşamak için gerekeni sağlamak.
- b) Uzlaşmak, anlaşmak.
- c) Kendi gereksinimlerini başkalarından sağlamak.
Çözüm:
geçinmek kelimesi günlük hayatta birden fazla anlamda kullanılır. “Yaşamak için para kazanmak, evini geçindirmek” gibi anlamları olduğu gibi, “arkadaşlarınla iyi geçinmek” gibi anlaşmak anlamı da vardır. Özellikle “İletişim ve Sosyal İlişkiler” başlıklı bir sayfada bu kelimeyi görüyorsak, insanların birbiriyle iyi ilişkiler kurması, yani uzlaşması ve anlaşması anlamı daha uygun olacaktır. Bu yüzden b seçeneğini işaretliyoruz.
Sonuç: b) Uzlaşmak, anlaşmak.
Kelime: mahsus
- a) Bilerek, isteyerek, kasten.
- b) Birine, bir şeye ait olan; öze, has.
- c) Biri veya bir şey için ayrılmış.
Çözüm:
mahsus kelimesi biraz özel bir kelimedir. Genellikle “Bu hareket bana mahsus yapıldı.” derken, birine veya bir şeye özel, ona ait anlamında kullanırız. Mesela, “Misafirlerimize mahsus bir oda hazırladık.” dediğimizde, o odanın misafirler için ayrıldığını, yani onlara özgü olduğunu anlatırız. Bu durumda b seçeneği, kelimenin en uygun ve yaygın anlamını karşılıyor.
Sonuç: b) Birine, bir şeye ait olan; öze, has.
Kelime: hayır
- a) “Yok, öyle değil, olmaz” anlamlarında onamama, inkâr bildiren bir söz.
- b) İyilik, karşılık beklenmeden yapılan yardım.
- c) İyi, hayırlı, yararlı olan.
Çözüm:
hayır kelimesi Türkçede iki farklı ana anlama sahiptir. Birincisi, bir şeyi reddetmek, kabul etmemek anlamına gelen “Hayır, gelmiyorum.” cümlesindeki gibi kullanımdır. İkincisi ise, “Hayır işlemek” derkenki gibi iyilik, fayda anlamıdır. Seçeneklere baktığımızda, a seçeneği kelimenin olumsuzluk bildiren, reddetme anlamını; b ve c seçenekleri ise iyilik ve fayda anlamını temsil ediyor. Genellikle şiirlerde veya edebi metinlerde her iki anlamda da kullanılabilse de, en temel ve yaygın kullanımını düşündüğümüzde, bir şeyi reddetme, onaylamama anlamı ilk akla gelendir.
Sonuç: a) “Yok, öyle değil, olmaz” anlamlarında onamama, inkâr bildiren bir söz.
Kelime: engin
- a) Ucu bucağı görünmeyecek kadar geniş, çok geniş.
- b) Yüksekte olmayan, alçak yer.
- c) Değer ve fiyatı düşük olan.
Çözüm:
engin kelimesini genellikle “engin denizler”, “engin ovalar” gibi ifadelerde kullanırız. Bu ifadeler bize çok geniş, göz alabildiğine uzanan bir alanı anlatır. Bu kelime, bir yerin yüksekliğini veya alçaklığını değil, daha çok genişliğini vurgular. Bu yüzden a seçeneği, kelimenin anlamını en doğru şekilde ifade ediyor.
Sonuç: a) Ucu bucağı görünmeyecek kadar geniş, çok geniş.
***
2. ETKİNLİK
a. “Gönül” kelimesi şiirin anahtar kelimelerinden biri olabilir mi? Neden? Söyleyiniz.
Çözüm:
Sevgili öğrencim, bir şiirin anahtar kelimesi o şiirin en önemli, en can alıcı kelimelerinden biridir. Şiirin konusunu, duygusunu veya vermek istediği mesajı bize en iyi anlatan kelimelerdir. Şimdi gelelim “gönül” kelimesine. “Gönül” kelimesi Türkçede sevgi, özlem, arzu, pişmanlık, sabır gibi birçok derin duyguyu ifade etmek için kullanılır. İnsanların iç dünyasını, kalbini, hislerini anlatır. Şiirler de genellikle duyguları ve iç dünyayı anlattığı için, “gönül” kelimesi bir şiirin anahtar kelimelerinden kesinlikle biri olabilir!
Çünkü “gönül”, hem çok zengin anlamlara sahip hem de Türk kültüründe ve edebiyatında çok sık kullanılan, duygusal derinliği olan bir kelimedir. Bir şair, “gönül” kelimesini kullanarak şiirine bambaşka bir hava katabilir, okuyucunun kalbine dokunabilir.
***
b. “Gönül” kelimesinin aşağıdaki atasözlerinde hangi anlamda kullanıldığını ⭐️ ve △ şekillerini kullanarak belirtiniz.
Burada bize “gönül” kelimesinin iki farklı anlamını vermişler:
- ⭐️: Sevgi, istek, düşünüş, anma, hatır vb. duyguların kaynağı; içeri, yürek, dil, kalp.
- △: Bir şeye karşı içten gelen yönelme duygusu, arzu, istek.
Şimdi atasözlerini tek tek inceleyelim ve “gönül” kelimesinin hangi anlama geldiğini bulalım:
Atasözü: Gözden ırak olan gönülden de ırak olur.
Çözüm:
Bu atasözü, birini görmediğimizde, onunla olan bağımızın, sevgimizin veya onu anmamızın azaldığını anlatır. Buradaki “gönül”, duyguların, sevginin ve anıların saklandığı yer anlamına gelir. Yani, birini görmeyince onu daha az hatırlar, ona olan sevgimiz biraz azalabilir demektir. Bu durum, ⭐️ anlamıyla çok güzel örtüşüyor.
Sonuç: ⭐️
Atasözü: Gönülsüz yenen aş ya karın ağrıtır ya baş.
Çözüm:
“Gönülsüz” kelimesi, bir şeyi isteksizce, zorla yapmak anlamına gelir. Bu atasözü de, istemeyerek yapılan bir işin veya yenilen bir yemeğin insana fayda yerine zarar vereceğini, rahatsızlık vereceğini anlatır. Buradaki “gönülsüz”, istek ve arzu duymamak demektir. Bu da △ anlamıyla birebir uyumlu.
Sonuç: △
Atasözü: Çobanın gönlü olursa tekeden yağ çıkarır.
Çözüm:
Bu atasözü, bir insan eğer bir şeyi yapmayı gerçekten isterse, arzu ederse, imkânsız gibi görünen şeyleri bile başarabileceğini anlatır. Tekeden yağ çıkarmak çok zor bir iştir, ama çoban bunu gönülden isterse, yani çok arzu ederse, başarabilir. Buradaki “gönlü olursa” ifadesi, istekli ve arzulu olmak anlamındadır. Bu da △ anlamına karşılık geliyor.
Sonuç: △
Atasözü: Göz görmeyince gönül katlanır.
Çözüm:
Bu atasözü, görmediğimiz bir şeye veya birine karşı duyduğumuz özlemin, acının zamanla azaldığını, duygusal olarak buna alıştığımızı ve katlandığımızı ifade eder. Buradaki “gönül”, duyguları hisseden, sabreden ve zamanla alışan iç dünyamız anlamına gelir. Bu da ⭐️ anlamıyla örtüşmektedir.
Sonuç: ⭐️
Aferin sana! Bütün soruları başarıyla çözdük. Umarım bu açıklamalar “gönül” kelimesinin ve diğer kelimelerin anlamlarını daha iyi anlamana yardımcı olmuştur. Türkçe çok zengin bir dil ve kelimelerin farklı anlamlarını öğrenmek, ufkunu genişletecektir!