Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün sizlerle Türkçe dersimizdeki çok önemli bir konuya, adıl (zamir) konusuna ve iletişim becerilerine odaklanacağız. Görseldeki etkinlikleri adım adım, güzelce açıklayarak çözeceğiz. Hazır mısınız? Başlayalım!
12. ETKİNLİK
a. Dinlediğiniz metinden alınan aşağıdaki cümleyi inceleyiniz. Cümledeki altı çizili kelime hangi ismin yerine kullanılmıştır? Söyleyiniz.
“İnsanların duygularını anlamak ve onlara destek olmak, dünyayı daha iyi bir yer hâline getirir.”
Adım 1: Cümleyi dikkatlice okuyalım ve altı çizili kelimeyi bulalım: “onlara”.
Adım 2: “Onlara” kelimesinin yerine hangi ismi koyarsak cümlenin anlamı bozulmaz diye düşünelim.
Adım 3: Cümlede “insanların duygularını anlamak” diyor. Demek ki, destek olunacak kişiler “insanlar”.
Çözüm:
Altı çizili onlara kelimesi, cümlede daha önce bahsedilen “insanlar” isminin yerine kullanılmıştır. Yani, “insanlara” demek yerine “onlara” diyerek tekrardan kaçınılmış ve cümle daha akıcı hale getirilmiştir. Bu tür kelimelere adıl (zamir) deriz.
b. Aşağıda verilen cümlelerde bir ismin yerine tercih edilen kelimelerin altını çiziniz.
Adım 1: İlk cümleyi okuyalım: “Bugün sizinle üzerinde düşünmeye değer bir konuyu paylaşmak istiyorum: empati.”
Adım 2: Bu cümlede kimin yerine kullanılmış bir kelime var mı diye bakalım. “Sizinle” kelimesi, “siz” adılının “ile” edatıyla birleşmiş hali. Burada “siz” kelimesi, konuşulan kişilerin (yani öğrencilerin) isimlerinin yerine kullanılmış.
Adım 3: İkinci cümleyi okuyalım: “Örneğin okulda bir arkadaşınız üzgün olduğunda ona sarılıp “Sorun ne? Sana nasıl yardımcı olabilirim?” demek onun için çok önemlidir.”
Adım 4: Bu cümlede kimin yerine kullanılmış kelimeler var mı diye bakalım.
- “Ona” kelimesi, “bir arkadaşınız” isminin yerine kullanılmış. “Arkadaşınıza” demek yerine “ona” denmiş.
- “Sana” kelimesi, yine “bir arkadaşınız” isminin yerine kullanılmış. “Arkadaşına” demek yerine “sana” denmiş.
- “Onun” kelimesi de yine “bir arkadaşınız” isminin yerine kullanılmış. “Arkadaşının” demek yerine “onun” denmiş.
Çözüm:
Aşağıda altı çizili kelimeleri görebilirsiniz:
- Bugün sizinle üzerinde düşünmeye değer bir konuyu paylaşmak istiyorum: empati.
- Örneğin okulda bir arkadaşınız üzgün olduğunda ona sarılıp “Sorun ne? Sana nasıl yardımcı olabilirim?” demek onun için çok önemlidir.
c. Aşağıdaki cümlede altı çizili isimlerin yerine tercih edilen bir kelime belirleyiniz. Bu kelimeyle cümleyi yeniden yazınız.
Aslı ile Ceren yeni tanışmalarına rağmen sıkı dost oldular.
Adım 1: Altı çizili isimleri bulalım: “Aslı ile Ceren”.
Adım 2: Bu iki ismin yerine kullanabileceğimiz tek bir adıl (zamir) düşünelim. İki kişi oldukları için çoğul bir adıl kullanmalıyız.
Adım 3: İki kişiyi anlatan adıl, “onlar” kelimesidir.
Adım 4: Cümleyi “onlar” adılıyla yeniden yazalım.
Çözüm:
Altı çizili “Aslı ile Ceren” isimlerinin yerine “onlar” kelimesini kullanabiliriz. Bu durumda cümle şöyle olur:
Onlar yeni tanışmalarına rağmen sıkı dost oldular.
—
13. ETKİNLİK
a. Aşağıdaki paragrafı okuyunuz.
“Deniz, yaz tatilinden sonra okula döndüğünde sınıfına yeni gelen Kerem’i fark etti. Kerem çok sessizdi ve kimseyle konuşmuyordu. Öğretmen, Kerem’in başka bir şehirden taşındığını ve henüz kimseyi tanımadığını söyledi. Deniz, Kerem’in yalnız olduğunu hissetti ve onunla arkadaş olmak istedi. Birkaç kez onunla iletişim kurmayı denedi ama Kerem’in çekingen tavrı nedeniyle başarılı olamadı.”
Adım 1: Paragrafı dikkatlice okuduk. Şimdi paragrafta neler olduğunu anladık. Deniz, yeni gelen Kerem’in yalnız olduğunu fark etmiş ve onunla arkadaş olmak istemiş ama Kerem’in çekingenliği yüzünden başarılı olamamış.
b. Paragraftaki sorunun çözümüne yönelik aşağıdaki yönergeler doğrultusunda bir konuşma yapınız.
Sevgili öğrencilerim, bu kısımda paragrafta anlatılan sorunu (Kerem’in yalnızlığı ve Deniz’in iletişim kurma güçlüğü) çözmek için bir konuşma yapmamız isteniyor. Şimdi adımları takip ederek bu konuşmayı nasıl yapabileceğimizi, neler söyleyebileceğimizi düşünelim:
Adım 1: Sorunu tanımlayıp kendi cümlelerinizle özetleyiniz.
“Merhaba arkadaşlar! Bugün sizlerle Deniz ve Kerem’in hikayesi üzerine konuşmak istiyorum. Gördüğümüz gibi, Deniz, yeni arkadaşı Kerem’in okula uyum sağlamakta zorlandığını, biraz yalnız ve çekingen olduğunu fark etmiş. Deniz onunla arkadaş olmak istese de Kerem’in sessizliği yüzünden pek yaklaşamamış. Bu durum, yeni bir ortama giren herkesin yaşayabileceği bir sorun aslında. Kerem yalnız hissediyor olabilir, Deniz de onunla iletişim kurmakta zorlanıyor.”
Adım 2: Deneyimlerinizi de kullanarak sorunun çözümüne yönelik önerilere konuşmanızda yer veriniz.
“Ben de benzer durumlar yaşadım. Mesela, ben de yeni bir şehre taşındığımda ilk başta biraz çekinmiştim, kimseyi tanımıyordum. O zaman bir arkadaşım yanıma gelip benimle sohbet etmişti, bu beni çok rahatlatmıştı. Bence Kerem’in durumunda da biz ona ilk adımı atabiliriz. Mesela:
- Kerem’in yanına gidip ona gülümseyebiliriz. Bu, ‘Seninle arkadaş olmak istiyorum’ demenin sessiz bir yoludur.
- Derslerle ilgili bir soru sorabilir, ona yardımcı olabileceğimizi söyleyebiliriz. Örneğin, ‘Kerem, bu matematik sorusunu anladın mı? İstersen beraber bakalım’ diyebiliriz.
- Teneffüste top oynarken ya da bir oyun oynarken onu da davet edebiliriz. ‘Kerem, gel sen de bizimle oyna!’ demek onu çok mutlu edebilir.
- En önemlisi, ona karşı nazik ve anlayışlı olmalıyız. Belki de o da bizimle arkadaş olmak istiyordur ama nasıl başlayacağını bilemiyordur. Ona zaman tanımalıyız.
Bu küçük adımlar, Kerem’in kendini daha iyi ve güvende hissetmesini sağlayabilir.”
Adım 3: Önerilerinizden en uygun olanı değerlendirip konuşmanızı sonlandırınız.
“Tüm bu öneriler arasında, bence en uygunu Kerem’e güler yüzle yaklaşmak ve ona yardımcı olabileceğimizi hissettirmek. Belki de bir ders sırasında ona ‘Yardımcı olabileceğim bir şey var mı?’ diye sormak, ilk ve en sıcak adım olabilir. Unutmayalım ki, yeni bir arkadaş edinmek, hem Kerem için hem de bizim için çok güzel ve değerli bir deneyim olur. Hepimiz birbirimize destek olmalıyız.”
Adım 4: Konuşma sürecinde uygun selam ve hitap ifadelerini kullanınız.
Yukarıdaki örnek konuşmada “Merhaba arkadaşlar!” veya “Arkadaşlar,” gibi ifadelerle başlanabilir, konuşma sonunda “Teşekkür ederim,” gibi ifadelerle bitirilebilir. Ben de konuşmamı “Merhaba sevgili öğrencilerim!” diye başlattım, sizin için de uygun hitaplar kullandım.
Adım 5: Size sorulan soruları uygun biçimde cevaplayınız.
Eğer bir arkadaşınız size “Peki Kerem yine de konuşmazsa ne yapacağız?” diye sorsaydı şöyle cevaplayabilirdiniz:
“Bu çok güzel bir soru! Eğer Kerem hemen konuşmak istemezse üzülmemeliyiz. Belki biraz zamana ihtiyacı vardır. Hepimiz farklıyız ve bazı insanlar yeni ortamlara daha yavaş alışır. Biz yine de ona karşı iyi davranmaya devam etmeliyiz. Belki zamanla bize güvenir ve açılır. Önemli olan onun yalnız olmadığını hissettirmek ve onu anlamaya çalışmak. Sabırlı olmak çok önemli!”
Sevgili öğrencilerim, bu etkinlik sayesinde hem adılları daha iyi anladık hem de yeni arkadaşlarımızla nasıl daha iyi iletişim kurabileceğimizi düşündük. Unutmayın, iyi bir iletişim ve empati, her zaman hayatımızı güzelleştirir ve sınıfımızı daha sıcak bir yer yapar!