Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle birlikte çok güzel deyimler ve metin özellikleri üzerine çalışacağız. Hazır mısın? Hadi o zaman, soruları tek tek inceleyelim ve birlikte çözelim!
c. Aşağıdaki deyimleri verilen anlama uygun olarak birer cümlede kullanınız.
gönül kırmak: Birini çok üzecek bir davranışta bulunmak, gücendirmek.
Cümlem:
Arkadaşına kötü sözler söyleyerek onun gönlünü kırdın, şimdi çok üzgün.
gönlünde kalmak: Çok istediği hâlde ulaşamamak, elde edememek.
Cümlem:
Yaz tatilinde dedesinin yanına gitmek çok istiyordu ama gidemedi, bu durum gönlünde kaldı.
gönlünden geçirmek: Bir şeyin olmasını veya bir şey yapmayı istemek.
Cümlem:
Sınavdan yüksek not almayı gönlünden geçiriyordu, çok çalışmıştı.
gönül almak: Kırılan bir kimseyi güzel bir davranışla hoşnut etmek.
Cümlem:
Kardeşinin oyuncağını kırdığı için çok üzülmüştü, ona yeni bir oyuncak alarak gönlünü aldı.
ç. Bu deyimlerden hangileri insan ilişkilerinde olumlu ve olumsuz davranışları ifade etmektedir? Söyleyiniz.
Sevgili öğrencim, şimdi de bu deyimlerin insan ilişkilerinde hangi tür davranışları gösterdiğine bakalım:
- Olumsuz davranışları ifade edenler:
- gönül kırmak: Bu deyim, birini üzecek, kıracak bir davranışta bulunmak anlamına gelir. Yani başkasına zarar veren, onu inciten bir davranıştır.
- gönlünde kalmak: Bu deyim, bir isteğin gerçekleşmemesi ve bunun içimizde bir ukde olarak kalması demektir. İlişkilerde bazen söz verilen bir şeyin yapılmaması da bu duruma yol açabilir ve olumsuz bir his bırakabilir.
- Olumlu davranışları ifade edenler:
- gönül almak: Bu deyim, birini üzdüğümüzde veya kırdığımızda, onu mutlu etmek, barışmak için yapılan güzel davranışları anlatır. İnsan ilişkilerini güzelleştiren, onaran bir davranıştır.
- gönlünden geçirmek: Bu deyim, bir şeyi istemek, dilemek anlamına gelir. Bazen başkası için iyi şeyler dilemek de olabilir. Bu, doğrudan bir davranış değil ama olumlu bir düşünceyi ifade eder.
d. Arkadaşınızın gönlünü aldığınız bir olayı kısaca anlatınız.
Şimdi de sana, benim başımdan geçen veya hayal ettiğim bir olayı anlatayım. Sen de kendi yaşadığın benzer bir olayı düşünerek yazabilirsin.
Bir gün okulda teneffüste arkadaşım Ayşe ile oyun oynuyorduk. Yanlışlıkla topu Ayşe’nin elinden düşürdüm ve top çamura battı. Ayşe çok sevdiği topu kirlendiği için bana biraz darıldı ve surat astı. Ben de çok üzüldüm, hemen gidip topu güzelce yıkadım ve Ayşe’ye geri verdim. Ona “Çok özür dilerim, istemeden oldu.” dedim. Ayşe gülümsedi ve “Önemli değil, top temizlendi.” dedi. Böylece Ayşe’nin gönlünü almış oldum ve oyunumuza neşeyle devam ettik.
3. ETKİNLİK
a. Aşağıdakilerden hangileri okuduğunuz metnin özelliklerindendir? İşaretleyiniz.
Sevgili öğrencim, bu tür sorularda öncelikle okuduğumuz metni düşünmemiz gerekir. Genellikle 5. sınıfta okuduğumuz metinler bir hikaye, bir deneme veya bilgilendirici bir yazı olabilir. Bu metinler şiir gibi dizelerden değil, düz yazıdan oluşur ve belli bir düzeni vardır. Şimdi şıklara bakalım:
- Giriş, gelişme ve sonuç bölümleri vardır.
Evet, hikayeler, bilgilendirici metinler veya denemeler gibi düz yazılar genellikle bir girişle başlar, konunun işlendiği gelişme bölümüyle devam eder ve bir sonuca bağlanır. Bu, metnin anlaşılır olmasını sağlar.
- Dört dizelik bölümlerden oluşmuştur.
Hayır, dört dizelik bölümler genellikle şiirlerde (kıta) bulunur. Bizim okuduğumuz metinler genellikle düz yazıdır, bu yüzden bu şık doğru değildir.
- Anlamsal bütünlüğe sahip paragraflardan oluşmuştur.
Evet, her paragraf kendi içinde bir konuyu işler ve tüm paragraflar bir araya gelerek metnin ana fikrini oluşturur. Yani hepsi birbiriyle bağlantılıdır ve anlamlı bir bütün oluşturur.
- Düzyazı biçiminde yazılmıştır.
Evet, hikayeler, romanlar, makaleler gibi metinler şiir gibi alt alta dizeler halinde değil, cümlelerin yan yana gelmesiyle oluşan paragraflar şeklinde yazılır. Buna “düzyazı” deriz.
- Dizelerle yazılmıştır.
Hayır, dizelerle yazılan metinler şiirlerdir. Bizim okuduğumuz metinler genellikle düzyazı olduğu için bu şık da doğru değildir.
b. Belirlediğiniz özelliklerden yola çıkarak metnin türünü yazınız.
Yukarıda seçtiğimiz özelliklere baktığımızda, metnimizin giriş, gelişme, sonuç bölümlerinin olduğunu, anlamsal bütünlüğe sahip paragraflardan oluştuğunu ve düzyazı biçiminde yazıldığını görüyoruz. Bu özellikler, bize metnin bir hikaye, deneme, anı, gezi yazısı veya bilgilendirici bir metin olabileceğini düşündürüyor. Genellikle 5. sınıfta okuduğumuz metinler bu türlerden biridir.
Sonuç olarak, bu metin bir düzyazı metin türüdür. Daha spesifik bir örnek vermek gerekirse, bir hikaye veya bilgilendirici bir yazı olabilir.