Merhaba sevgili öğrencim, ben senin Türkçe öğretmeninim. Bugün seninle sesli okuma becerilerimizi daha iyi anlamak ve kendimizi değerlendirmek için harika bir etkinliği beraber inceleyeceğiz. Bu etkinlik sayesinde okurken nelere dikkat etmemiz gerektiğini daha iyi fark edeceğiz. Hazır mısın? Hadi başlayalım!
8. Aşağıdaki sesli okuma ölçütlerini okuyunuz. Uyduğunuz kuralların yanlarındaki yıldızı boyayınız. Boyadığınız yıldız sayısı fazlaysa gülen yüzü, azsa üzgün yüzü boyayınız.
Sevgili öğrencim, bu soruda bizden sesli okuma yaparken dikkat etmemiz gereken bazı önemli noktaları okumamızı istiyor. Her bir maddeyi dikkatlice okuyacağız ve eğer o maddeyi sen de okurken uyguluyorsan, yani o kurala uyduğunu düşünüyorsan, hemen yanındaki yıldızı boyayacaksın. Tüm maddeleri bitirdikten sonra kaç tane yıldız boyadığına bakacağız. Eğer çoğu yıldıza uyduğunu düşünüyorsan gülen yüzü, azına uyduğunu düşünüyorsan da üzgün yüzü boyayacağız. Bu, hem kendini tanımana hem de neleri daha iyi yapabileceğini görmene yardımcı olacak. Hadi şimdi her bir maddeye tek tek bakalım ve ne anlama geldiklerini konuşalım:
Adım 1: Her bir sesli okuma ölçütünü oku ve kendini değerlendirerek yıldızları boya.
1. Okumamda kelimeleri doğru telaffuz ederim.
Çözüm: Sevgili öğrencim, bu madde bize okurken kelimeleri doğru bir şekilde söylememiz gerektiğini anlatıyor. Yani, ağzımızdan çıkan seslerin, kelimenin aslında olduğu gibi olması demek. Mesela, “kitap” derken “kitap” demeliyiz, “kıtap” değil. Her bir harfi, her bir heceyi doğru çıkarmaya özen göstermeliyiz. Eğer sen de okurken kelimeleri hep doğru söylüyorsan, bu yıldızı gönül rahatlığıyla boyayabilirsin. Ama bazen zorlandığın kelimeler oluyorsa, o zaman bu madde üzerinde biraz daha çalışman gerektiğini düşünebiliriz.
2. Okumamda yazım kurallarına ve noktalama işaretlerine dikkat ederim.
Çözüm: Bu madde çok önemli! Yazım kuralları, kelimeleri nasıl yazacağımızı belirleyen kurallar. Noktalama işaretleri ise (virgül, nokta, soru işareti, ünlem işareti gibi) okuduğumuz metne duygu ve anlam katan küçük ama çok güçlü işaretlerdir. Örneğin, bir nokta gördüğümüzde durup nefes alırız, bir soru işareti gördüğümüzde sesimizi sorar gibi yükseltiriz, bir ünlem işareti gördüğümüzde şaşkınlık, sevinç veya korku gibi duyguları sesimize yansıtırız. Eğer okurken bu işaretlere dikkat ediyor, durman gereken yerde duruyor, sesini yükseltmen gereken yerde yükseltiyorsan bu yıldızı boyayabilirsin.
3. İşitilebilir bir ses tonuyla okurum.
Çözüm: Bu madde, sesimizin herkes tarafından rahatça duyulabilmesi anlamına gelir. Ne çok fısıltı gibi kısık, ne de bağıra bağıra çok yüksek sesle okumalıyız. Sınıfta veya evde birine bir şey okurken, o kişinin seni rahatça duyabileceği, ama kimseyi rahatsız etmeyecek bir ses tonu kullanmalısın. Eğer ses tonun yeterince duyulur ama rahatsız edici değilse, bu yıldızı boyayabilirsin.
4. Okurken vurgu ve tonlamalara dikkat ederim.
Çözüm: Vurgu ve tonlama, bir metni sadece kelimeleri söylemekten öteye taşır. Vurgu, bir kelimenin veya cümlenin önemli bir bölümünü diğerlerinden daha güçlü veya belirgin söylemektir. Tonlama ise sesimizin inişleri ve çıkışlarıdır. Örneğin, “Geliyor!” derken heyecanlı bir tonlama yapabiliriz. “Geliyor?” derken ise soru sorar gibi bir tonlama yaparız. Eğer okuduğun metnin anlamını ve duygusunu sesine yansıtabiliyorsan, yani nerede sesini yükseltip nerede alçaltacağını biliyorsan, bu yıldızı boyayabilirsin.
5. Parmakla takip etmeden okurum.
Çözüm: Bu madde, gözlerimizin metin üzerinde rahatça kayabilmesi anlamına gelir. Başlangıçta okumayı öğrenirken parmakla takip etmek bize yardımcı olur, ama artık ortaokul öğrencisisin ve gözlerin kelimeler arasında hızla gezinebiliyor olmalı. Parmakla takip etmek, okuma hızımızı yavaşlatabilir ve gözlerimizin metni bütün olarak görmesini engelleyebilir. Eğer parmağını kullanmadan, sadece gözlerinle okuyabiliyorsan, bu yıldızı boyayabilirsin.
6. Sınıf düzeyine uygun bir hızda okurum.
Çözüm: Her sınıf düzeyinin kendine göre bir okuma hızı beklentisi vardır. Ne çok hızlı okuyup kelimeleri yutmalısın ne de çok yavaş okuyup sıkıcı olmalısın. Okuduğun metni anlamanı sağlayacak ve dinleyenlerin de seni rahatça takip edebileceği akıcı bir hızda okumalısın. Kendi sınıfındaki arkadaşlarının okuma hızına yakın, anlaşılır bir şekilde okuyorsan, bu yıldızı boyayabilirsin.
7. Türün özelliklerine uygun hızda okuma yaparım.
Çözüm: Bu madde, okuduğumuz metnin türüne göre okuma hızımızı ve tarzımızı ayarlamamız gerektiğini söyler. Örneğin, bir masal okurken daha yavaş ve canlandırarak okuyabiliriz. Ama bir haber metni okurken daha düz, bilgilendirici ve biraz daha hızlı olabiliriz. Bir şiir okurken ise duraklamalara, duygulara ve ritme çok dikkat ederiz. Eğer okuduğun metnin bir şiir mi, bir hikaye mi yoksa bir bilgilendirici metin mi olduğunu anlayıp ona göre okuma tarzını değiştirebiliyorsan, bu yıldızı boyayabilirsin.
8. Bir diyaloğu kahramanları canlandırarak okurum.
Çözüm: Diyalog, iki veya daha fazla kişinin karşılıklı konuşması demektir. Hikayelerde, tiyatro oyunlarında çok sık görürüz. Kahramanları canlandırarak okumak demek, her bir karaktere farklı bir ses tonu, farklı bir duygu vermek demektir. Mesela, yaşlı bir dedeyi daha yavaş ve titrek bir sesle, küçük bir çocuğu daha ince ve neşeli bir sesle okuyabiliriz. Böylece dinleyenler metni daha iyi anlar ve daha çok zevk alır. Eğer bir metindeki konuşmaları, o karakteri sanki sen oynuyormuş gibi okuyabiliyorsan, bu yıldızı boyayabilirsin.
9. Şiiri düzyazıdan ayırt ederim.
Çözüm: Şiir ve düzyazı (yani hikaye, deneme, makale gibi metinler) birbirinden farklıdır. Şiirlerde genellikle dizeler, kafiye, ritim ve daha çok duygu vardır. Düzyazıda ise olaylar, bilgiler daha düz bir anlatımla aktarılır. Bu madde, bir metnin şiir mi yoksa düzyazı mı olduğunu anlayıp, ona göre okuma tarzını belirleyebilmek demektir. Şiirleri şiir gibi, düzyazıları düzyazı gibi okuyabiliyorsan, bu yıldızı boyayabilirsin.
Adım 2: Boyadığın yıldızları say.
Şimdi sıra geldi boyadığın yıldızları saymaya. Kaç tane yıldız boyadın? Bir kenara not alabilirsin. Toplamda 9 tane madde vardı. Kaçına uyduğunu buldun mu?
Adım 3: Boyadığın yıldız sayısına göre gülen veya üzgün yüzü boya.
Eğer çoğu yıldızı boyadıysan (yani 5 veya daha fazla yıldıza uyduğunu düşünüyorsan), bu harika bir şey! Demek ki sesli okuma konusunda çok başarılısın. O zaman sayfanın altındaki gülen yüzü boyamalısın.
Ama eğer az sayıda yıldız boyadıysan (yani 4 veya daha az yıldıza uyduğunu düşünüyorsan), hiç üzülme! Bu da senin için bir başlangıç noktası. Hangi konularda kendini geliştirmen gerektiğini şimdi daha iyi biliyorsun. Bu durumda üzgün yüzü boyayabilirsin. Unutma, önemli olan eksiklerini fark edip onları düzeltmeye çalışmaktır.
Unutma sevgili öğrencim, bu bir kendini değerlendirme etkinliği. En dürüst cevapları sen vereceksin. Her zaman daha iyiye gitmek için çabalayabiliriz. Sesli okuma, hem seni hem de dinleyenleri mutlu eden harika bir beceridir!