Merhaba sevgili öğrencilerim! Ben sizin Türkçe öğretmeniniz. Bugün birlikte çok önemli bir konuya, noktalama işaretlerine bakacağız. Noktalama işaretleri, cümlelerimizi doğru anlamamızı, okurken nerede duracağımızı, hangi duyguyu vermemiz gerektiğini anlamamızı sağlar. Tıpkı trafik işaretleri gibi, yazı dilinde bize yol gösterirler. Şimdi önümüzdeki bu güzel alıştırmayı adım adım çözelim ve cümlelerdeki yanlışları düzeltelim. Hazır mısınız? Başlayalım!
11. Aşağıdaki cümlelerde bazı noktalama yanlışları yapılmıştır. Noktalama işaretlerini doğru kullanarak cümleleri yazınız.
Çözüm:
Cümle 1: Baban ne iş yapıyor.
Adım 1: Bu cümleyi okuduğumuzda, bir soru sorduğumuzu anlıyoruz, değil mi? “Ne iş yapıyor?” derken bir bilgi öğrenmek istiyoruz.
Adım 2: Soru soran cümlelerin sonuna nokta (.) değil, soru işareti (?) koymamız gerekir.
Adım 3: Bu yüzden cümlenin sonundaki noktayı kaldırıp yerine soru işareti koymalıyız. Böylece cümlemiz doğru bir şekilde tamamlanmış olur.
Doğru Cümle: Baban ne iş yapıyor?
Cümle 2: Yaşasın, yarışmayı ben kazandım.
Adım 1: Bu cümlede “Yaşasın!” kelimesiyle büyük bir sevinç, bir coşku ifade ediliyor. Sonra da yarışmayı kazandığımız söyleniyor.
Adım 2: Sevinç, şaşkınlık, korku gibi güçlü duyguları anlatan kelimelerden veya cümlelerden sonra ünlem işareti (!) kullanırız. Cümlenin sonundaki nokta bu duyguyu karşılamıyor.
Adım 3: “Yaşasın” kelimesi çok güçlü bir duygu ifade ettiği için, virgül yerine hemen arkasından ünlem işareti koyup, sonraki kelimeye büyük harfle başlamak daha doğru olur. Ya da virgülü koruyup cümlenin sonuna ünlem koyabiliriz. Ama “Yaşasın!” tek başına bir ünlem olduğu için, en güzeli onu ünlemle bitirmek.
Doğru Cümle: Yaşasın! Yarışmayı ben kazandım.
Cümle 3: Kırtasiyeden silgi! kalem! cetvel ve defter aldım.
Adım 1: Bu cümlede kırtasiyeden aldığımız şeyleri sayıyoruz: silgi, kalem, cetvel ve defter. Bunlar bir liste halinde sıralanmış.
Adım 2: Birbiri ardına sıralanan aynı görevdeki kelimelerin arasına, eğer “ve”, “veya” gibi bağlaçlar yoksa, virgül (,) koyarız. Burada “silgi!” ve “kalem!” arasına ünlem işareti konulmuş, bu yanlış. Ünlem işareti sevinç, şaşkınlık gibi duygular için kullanılır, liste sıralamak için değil.
Adım 3: Bu yüzden “silgi” ve “kalem” kelimelerinden sonra ünlem işareti yerine virgül koymalıyız. “Cetvel ve defter” kısmı zaten doğru, çünkü “ve” bağlacı kullanılmış.
Doğru Cümle: Kırtasiyeden silgi, kalem, cetvel ve defter aldım.
Cümle 4: Büyüyünce öğretmen olmak istiyorum!
Adım 1: Bu cümlede bir isteğimizi, bir hayalimizi anlatıyoruz. “Öğretmen olmak istiyorum” derken bir bilgi veriyoruz.
Adım 2: Bu bir sevinç çığlığı ya da bir emir cümlesi değil. Sadece bir dileği, bir düşünceyi anlatan cümlelerin sonuna ünlem işareti (!) değil, nokta (.) koyarız.
Adım 3: Bu yüzden cümlenin sonundaki ünlem işaretini kaldırıp yerine nokta koymalıyız. Böylece cümlemiz doğru bir şekilde tamamlanmış olur.
Doğru Cümle: Büyüyünce öğretmen olmak istiyorum.
Cümle 5: Dayım İstanbul, da okuyor?
Adım 1: Bu cümlede dayımızın nerede okuduğunu soruyoruz. Cümlenin sonunda soru işareti olduğu için bunun bir soru cümlesi olduğunu anlıyoruz.
Adım 2: Asıl hatayı “İstanbul, da” kısmında görüyoruz. “İstanbul” özel bir isimdir ve ona gelen “-da” eki, “İstanbul’da” şeklinde ayrı yazılmalıdır. Yani virgül (,) yerine kesme işareti (‘) kullanmalıyız.
Adım 3: Bu yüzden “İstanbul” kelimesinden sonra virgülü kaldırıp yerine kesme işareti koymalıyız. Soru işareti zaten doğru yerde, çünkü bu bir soru cümlesi.
Doğru Cümle: Dayım İstanbul’da okuyor?