Merhaba canım öğrencilerim! Bugün sizlerle çok önemli bir konuyu, yazılarımızı daha anlaşılır ve güzel yapan noktalama işaretlerini tekrar edeceğiz. Noktalama işaretleri, tıpkı trafik işaretleri gibi, okurken nerede durmamız, nerede biraz beklememiz gerektiğini bize söyler. Hazırsanız, bu heyecanlı yolculuğa başlayalım!
4. Etkinlik
Aşağıdaki cümlelerde ( ) içine konulması gereken noktalama işaretlerini yazınız.
Şimdi bu cümleleri tek tek inceleyelim ve doğru noktalama işaretlerini yerleştirelim:
Cümle 1: Ülkemiz, Atatürk sayesinde modern bir dev( ) let olmuştur( )
Çözüm:
- Birinci parantezin olduğu yerde, “devlet” kelimesi satır sonuna sığmadığı için ikiye ayrılmış. Satır sonuna sığmayan kelimeleri ayırırken araya kısa çizgi (-) koyarız.
- İkinci parantez ise cümlenin sonu. Bu cümle bize bir bilgi veriyor, bir yargıyı tamamlıyor. Cümle bitince ne koyuyorduk? Evet, nokta (.).
Sonuç: Ülkemiz, Atatürk sayesinde modern bir dev– let olmuştur.
Cümle 2: Gemi( ) uçak( ) tren ve otobüs ulaşım araçla( ) rındandır.
Çözüm:
- İlk iki parantezin olduğu yerlerde, “gemi”, “uçak”, “tren” ve “otobüs” gibi aynı görevdeki kelimeler art arda sıralanmış. Böyle sıralanan kelimelerin arasına virgül (,) koyarız. Ancak “ve” bağlacı, zaten kelimeleri birbirine bağladığı için ondan önce virgül kullanmayız.
- Üçüncü parantezin olduğu yerde, “araçlarındandır” kelimesi yine satır sonuna sığmadığı için ayrılmış. Burada da kısa çizgi (-) kullanırız.
Sonuç: Gemi, uçak, tren ve otobüs ulaşım araçla– rındandır.
Cümle 3: Sen bilimin ne kadar önemli olduğunu biliyor musun( )
Çözüm:
- Bu cümlenin sonunda “biliyor musun” ifadesiyle bir soru soruluyor. Bir şeyi sorarken cümlenin sonuna hangi işareti koyuyorduk? Tabi ki soru işareti (?).
Sonuç: Sen bilimin ne kadar önemli olduğunu biliyor musun?
Cümle 4: Bursa( )da birçok araç üretiliyor( )
Çözüm:
- İlk parantezin olduğu yerde “Bursa” özel bir isimdir. Özel isimlere gelen “-da” gibi çekim eklerini ayırmak için kesme işareti (‘) kullanırız.
- İkinci parantez cümlenin sonu. Bu cümle de bize bir bilgi veriyor. O zaman sonuna nokta (.) koyarız.
Sonuç: Bursa‘da birçok araç üretiliyor.
Cümle 5: Dikkat et( ) Bu makas çok keskindir( )
Çözüm:
- İlk parantezde “Dikkat et” bir uyarı, bir sesleniş ifadesidir. Böyle şaşırma, sevinme, korkma, uyarma gibi duyguları anlatan kelime veya cümlelerin sonuna ünlem işareti (!) koyarız.
- İkinci parantezde ise “Bu makas çok keskindir” cümlesi, ünlemden sonra başlayan yeni bir cümledir ve bir bilgi veriyor. Bu yüzden sonuna nokta (.) koyarız.
Sonuç: Dikkat et! Bu makas çok keskindir.
Aferin size! İlk etkinliği çok güzel tamamladık. Şimdi de 5. etkinliğe geçelim. Burada bizden istenen, verilen noktalama işaretlerini kullanarak örnek cümleler yazmamız. Haydi bakalım, siz de benimle birlikte düşünün ve kendi cümlelerinizi oluşturun!
5. Etkinlik
Aşağıdaki noktalama işaretlerinin kullanıldığı cümleler yazınız.
1. Nokta (.)
Çözüm: Nokta, tamamlanmış cümlelerin sonuna konur. Ayrıca bazı kısaltmaların sonuna da gelir.
Örnek Cümle: Bugün hava çok güzeldi.
2. Virgül (,)
Çözüm: Virgül, aynı görevdeki kelimeleri veya kelime gruplarını ayırmak için kullanılır. Bazen de uzun cümlelerde anlam karışıklığını önlemek için kullanılır.
Örnek Cümle: Pazardan elma, armut, çilek ve muz aldık.
3. Soru İşareti (?)
Çözüm: Soru işareti, soru anlamı taşıyan cümlelerin sonuna konur.
Örnek Cümle: Okula bugün kim geldi?
4. Konuşma çizgisi (—)
Çözüm: Konuşma çizgisi, birinin sözünü, konuşmasını belirtmek için kullanılır. Genellikle tiyatro metinlerinde veya karşılıklı konuşmalarda görürüz.
Örnek Cümle:
Öğretmen sordu:
— Nasılsın Elif?
Elif cevap verdi:
— İyiyim öğretmenim, teşekkür ederim.
5. Ünlem işareti (!)
Çözüm: Ünlem işareti, sevinç, korku, şaşırma, acı, coşku gibi güçlü duyguları anlatan cümlelerin sonuna veya seslenmelerden sonra konur.
Örnek Cümle: Yaşasın! Maçı biz kazandık!
6. Kesme işareti (‘)
Çözüm: Kesme işareti, özel isimlere gelen çekim eklerini ayırmak için kullanılır. Bazen de sayılara gelen ekleri ayırır.
Örnek Cümle: Türkiye‘miz çok güzel bir ülkedir.
7. Kısa çizgi (-)
Çözüm: Kısa çizgi, satır sonuna sığmayan kelimeleri ayırmanın yanı sıra, kelimelerin köklerini, eklerini göstermek veya matematik işlemlerinde çıkarma işareti olarak da kullanılır.
Örnek Cümle: Kalem–lik kelimesinin kökü “kalem”dir.
Veya:
Satır sonuna sığmayan kelimeyi şöyle ayırırız:
Öğren–
ci.
Aferin çocuklar! Bugün noktalama işaretlerini çok güzel tekrar ettik ve doğru yerlerde kullanmayı öğrendik. Unutmayın, doğru noktalama işaretleri, yazılarımızı daha okunaklı ve anlaşılır yapar, böylece herkes birbirini daha iyi anlar. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere, hepinize iyi dersler!