Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün 7. Ünite Değerlendirme sorularını birlikte çözeceğiz. Fen Bilimleri dersinde öğrendiğimiz elektrik devreleri ve gerilim-akım ilişkisi konularını pekiştireceğiz. Lütfen dikkatle takip edin ve anlamadığınız bir yer olursa tekrar okumaktan çekinmeyin. Haydi başlayalım!
F. Aşağıdaki tabloda verilen değerlere göre gerilim – akım grafiğini çiziniz.
Bu sorularda bizden, tablolarda verilen akım ve gerilim değerlerini kullanarak grafik çizmemiz isteniyor. Unutmayın, bir iletkenin uçları arasındaki gerilim arttıkça üzerinden geçen akım da doğru orantılı olarak artar. Bu yüzden grafiklerimiz hep düz bir çizgi şeklinde olacaktır.
1 Numaralı Soru ve Çözümü
Tablodaki değerler:
- Akım 1 iken Gerilim 10
- Akım 2 iken Gerilim 20
- Akım 3 iken Gerilim 30
Şimdi bu değerleri grafiğe yerleştirelim. Grafiğimizin yatay ekseni “Akım”, dikey ekseni ise “Gerilim” olarak isimlendirilmiş.
Adım 1: İlk noktamızı bulalım. Yatay (Akım) ekseninde 1’i buluyoruz. Dikey (Gerilim) ekseninde 10’u buluyoruz. Bu ikisinin kesiştiği noktayı işaretliyoruz. Bu bizim (1, 10) noktamız.
Adım 2: İkinci noktamız için yatay eksende 2’yi, dikey eksende 20’yi bulup kesiştikleri yeri işaretliyoruz. Bu da bizim (2, 20) noktamız.
Adım 3: Üçüncü noktamız için yatay eksende 3’ü, dikey eksende 30’u bulup kesiştikleri yeri işaretliyoruz. Bu da (3, 30) noktamız oldu.
Sonuç: İşaretlediğimiz bu üç noktayı, grafiğin başlangıç noktası olan (0,0) noktasından başlayarak düz bir çizgi ile birleştirdiğimizde gerilim-akım grafiğini çizmiş oluyoruz. Çizgimiz düz ve yukarı doğru eğimli olmalı.
2 Numaralı Soru ve Çözümü
Tablodaki değerler:
- Akım 3 iken Gerilim 15
- Akım 6 iken Gerilim 30
- Akım 9 iken Gerilim 45
Aynı ilk sorudaki gibi adımları takip edeceğiz.
Adım 1: Yatay eksende 3 ile dikey eksende 15’in kesiştiği noktayı işaretliyoruz: (3, 15).
Adım 2: Yatay eksende 6 ile dikey eksende 30’un kesiştiği noktayı işaretliyoruz: (6, 30).
Adım 3: Yatay eksende 9 ile dikey eksende 45’in kesiştiği noktayı işaretliyoruz: (9, 45).
Sonuç: Yine bu noktaları başlangıç noktasından (0,0) itibaren düz bir çizgiyle birleştirdiğimizde grafiğimiz tamamlanmış olur.
3 Numaralı Soru ve Çözümü
Bu tabloda bazı değerler eksik verilmiş. Ama korkmayın, aralarındaki ilişkiyi bularak eksikleri tamamlayabiliriz. Tabloya göre Gerilim 12 iken Akım değerini bilmiyoruz. Ama Akım 2 ve Akım 6 ikenki Gerilim değerleri de eksik. Bu soruda bir yazım hatası olabilir. Ancak biz, gerilim ve akımın doğru orantılı olduğunu biliyoruz. Eğer ortadaki sütunu (Akım 4, Gerilim 12) olarak varsayarsak, Gerilim/Akım oranının her zaman sabit olduğunu görürüz. 12/4 = 3’tür. Bu durumda:
- Akım 2 iken Gerilim = 2 x 3 = 6 olmalı.
- Akım 6 iken Gerilim = 6 x 3 = 18 olmalı.
Yani noktalarımız: (2, 6), (4, 12) ve (6, 18) olmalı.
Şimdi bu tamamladığımız tabloya göre grafiğimizi çizelim.
Adım 1: Yatay eksende 2 ile dikey eksende 6’nın kesiştiği noktayı işaretle: (2, 6).
Adım 2: Yatay eksende 4 ile dikey eksende 12’nin kesiştiği noktayı işaretle: (4, 12).
Adım 3: Yatay eksende 6 ile dikey eksende 18’in kesiştiği noktayı işaretle: (6, 18).
Sonuç: Bu noktaları birleştiren düz çizgiyi çizdiğimizde grafiği elde ederiz.
4 Numaralı Soru ve Çözümü
Bu tabloda da eksikler var. Ama bu sefer işimiz daha kolay çünkü tam bir çiftimiz var: Akım 6 iken Gerilim 18. Hemen aralarındaki oranı, yani devrenin direncini bulalım.
Oran = Gerilim / Akım = 18 / 6 = 3. Demek ki bu devrede gerilim, akımın hep 3 katı olacak!
- Gerilim 12 iken Akım = 12 / 3 = 4 olmalı.
- Gerilim 24 iken Akım = 24 / 3 = 8 olmalı.
Harika! Tabloyu tamamladık. Noktalarımız: (4, 12), (6, 18) ve (8, 24).
Hadi çizime geçelim!
Adım 1: Yatay eksende 4, dikey eksende 12’yi bul ve kesiştikleri yeri işaretle: (4, 12).
Adım 2: Yatay eksende 6, dikey eksende 18’i bul ve kesiştikleri yeri işaretle: (6, 18).
Adım 3: Yatay eksende 8, dikey eksende 24’ü bul ve kesiştikleri yeri işaretle: (8, 24).
Sonuç: Bu üç noktayı da (0,0) noktasından başlayan düz bir çizgi ile birleştirerek grafiği tamamlıyoruz.
G. Aşağıda verilen çoktan seçmeli soruları cevaplayınız.
1. Aşağıdaki devrelerden hangisinde birbirine seri bağlı ampuller vardır?
Bu soruyu çözmeden önce seri bağlama neydi bir hatırlayalım. Seri bağlama, ampullerin veya diğer devre elemanlarının birbiri ardına, tek bir kablo üzerine, sanki bir trenin vagonları gibi bağlanmasıdır. Elektrik akımının geçebileceği tek bir yol vardır. Eğer ampullerden biri patlarsa, devre tamamlanamaz ve diğer ampuller de söner.
Şimdi şıkları inceleyelim:
- A) Bu devrede sadece bir tane ampul var. Ampullerin seri bağlanabilmesi için en az iki tane olması gerekir. Bu yüzden bu şık olamaz.
- B) Bu devrede akım pilden çıktıktan sonra bir yol ayrımına geliyor ve iki farklı kola ayrılıyor. Her kolda bir ampul var. Akım kollara ayrıldığı için bu bir paralel bağlamadır.
- C) Bu devrede akım pilden çıkıyor, birinci ampulden geçiyor ve hiç kola ayrılmadan yoluna devam edip ikinci ampulden de geçerek devreyi tamamlıyor. İşte bu, aradığımız seri bağlama! Akımın gidebileceği tek bir yol var.
- D) Bu devrede akım B şıkkındaki gibi yine kollara ayrılıyor, ama bu sefer üç kola ayrılıyor. Bu da bir paralel bağlamadır.
Sonuç:
Açıklamalardan da anladığımız gibi, ampullerin art arda tek bir yol üzerinde bağlandığı devre C şıkkındadır.
Doğru Cevap: C
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Elektrik konusu çok zevklidir, bol bol pratik yaparak daha da iyi öğrenebilirsiniz. Başarılar dilerim!