Harika bir çalışma! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Şimdi hep birlikte kitaptaki bu etkinlikleri analiz edip soruları cevaplayalım. Unutmayın, Fen Bilimleri keşfetmek ve soru sormakla başlar!
Analiz Bölümü (Görsel 1 ile ilgili)
Soru: Sizce odun talaşı ve kum karışımını ayırmak için hangi yöntemi kullandınız?
Çözüm:
Sevgili çocuklar, elimizde iki katı madde var: odun talaşı ve kum. Bu ikisini birbirinden ayırmak için aklımıza ilk gelen şeylerden biri suya atmak olmalı. Neden mi? Çünkü maddelerin suda batma veya yüzme durumları, yani yoğunlukları genellikle birbirinden farklıdır.
- Bu karışımı suya attığımızda, odun talaşının suyun yüzeyinde yüzdüğünü, kumun ise dibe çöktüğünü görürüz.
- İşte bu yönteme yüzdürme yöntemi adını veriyoruz.
- Yani kullandığımız yöntem yüzdürme‘dir. Daha sonra yüzen talaşları bir kaşık veya süzgeçle toplayabilir, dibe çöken kumu da suyu süzerek ayırabiliriz.
Soru: Bu yöntemde maddelerin hangi özelliklerinden yararlandınız?
Çözüm:
Bu sorunun cevabı aslında bir önceki açıklamamızda gizli!
- Bir maddenin birim hacminin kütlesine yoğunluk (veya özkütle) diyoruz.
- Odun talaşının yoğunluğu sudan daha az olduğu için suda yüzer.
- Kumun yoğunluğu ise sudan daha fazla olduğu için suda batar.
- Dolayısıyla, bu karışımı ayırırken maddelerin yoğunluklarının farklı olmasından yararlandık. Bu, karışımları ayırmada kullandığımız çok önemli bir ayırt edici özelliktir.
Fen Atölyesi Etkinliği (Görsel 2 ile ilgili)
Soru: Yandaki görselde bir beherglas içerisinde su, zeytinyağı ve kum karışımını görüyorsunuz. Karışımları ayırma yöntemlerini düşündüğünüzde bu karışım hangi yöntemlerle ayrılabilir? Bunu tahmin edelim. Tahminimizi sebebi ile birlikte “Bence” bölümüne not alalım.
Çözüm (“Bence” kutusuna yazılacaklar):
Harika bir karışım problemi! İçinde katı (kum) ve birbiriyle karışmayan iki farklı sıvı (su ve zeytinyağı) var. Haydi adım adım nasıl ayıracağımızı düşünelim.
“Bence bu karışımı ayırmak için birden fazla yöntem kullanmalıyız. Çünkü karışımın içinde hem katı-sıvı hem de sıvı-sıvı durumu var.”
Adım 1: Kumu Ayıralım
Öncelikle katı olan kumu, sıvılardan (su ve zeytinyağı) ayırmamız gerekiyor. Kum, bu sıvılarda çözünmeyen, tanecikli bir katıdır. Bu tür karışımları ayırmak için en etkili yöntem süzme yöntemidir.
- Bir huni ve süzgeç kâğıdı kullanarak tüm karışımı süzeriz.
- Sıvı olan su ve zeytinyağı süzgeç kâğıdından geçerken, katı olan kum tanecikleri süzgeç kâğıdında kalır.
- Böylece kumu başarıyla ayırmış oluruz! Bu yöntemde tanecik boyutu farkından yararlandık.
Adım 2: Su ve Zeytinyağını Ayıralım
Geriye su ve zeytinyağı karışımımız kaldı. Görselde de fark ettiğiniz gibi zeytinyağı suyun üzerinde duruyor. Bunun sebebi, zeytinyağının yoğunluğunun sudan daha az olmasıdır. Birbiri içinde çözünmeyen ve yoğunlukları farklı olan bu tür sıvıları ayırmak için laboratuvarda kullandığımız çok havalı bir alet var: Ayırma Hunisi.
- Bu karışımı ayırma hunisine koyarız ve bir süre bekleriz.
- Yoğunluğu fazla olan su altta, yoğunluğu az olan zeytinyağı ise üstte toplanır.
- Ayırma hunisinin altındaki musluğu yavaşça açarak alttaki suyu başka bir kaba alırız.
- Tam su bittiği anda musluğu kapatırız. Böylece zeytinyağı ayırma hunisinin içinde kalır.
- İşte bu yöntemde de sıvıların yoğunluk farkından yararlanmış olduk.
Sonuç olarak, bu karışımı ayırmak için sırasıyla Süzme ve Ayırma Hunisi ile Ayırma yöntemlerini kullanabiliriz. Harika iş çıkardınız!