Harika bir çalışma kağıdı! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Bu ünite değerlendirme sorularını birlikte, adım adım ve anlayarak çözelim. Elektrik devreleri konusu ilk başta biraz karışık gelebilir ama mantığını kavradığımızda ne kadar kolay olduğunu göreceksin. Haydi başlayalım!
A. Aşağıdaki cümlelerde verilen bilgiler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” harfini kutucuk içerisine yazınız.
1. Ampullerin uç uca eklenmesi ile oluşan bağlanma şekli seri bağlamadır.
Çözüm: [ D ] DOĞRU
Açıklama: Sevgili öğrencim, seri bağlamayı bir sıra halinde el ele tutuşan çocuklar gibi düşünebilirsin. Ampuller de bu şekilde art arda, yani uç uca tek bir kablo üzerinde sıralandığında buna seri bağlama diyoruz. Bu yüzden bu ifade doğrudur.
2. Paralel bağlı özdeş ampuller aynı parlaklıkta yanar.
Çözüm: [ D ] DOĞRU
Açıklama: Paralel bağlamada her ampul, sanki pile tek başına bağlanmış gibi davranır. Çünkü elektrik akımı kollara ayrılır ve her ampul pilden gelen enerjiyi (gerilimi) doğrudan alır. Eğer ampullerimiz özdeşse, yani aynı özelliklere sahipse, hepsi aynı enerjiyi alacağı için parlaklıkları da aynı olur. Bu ifade de doğrudur.
3. Bir devrede gerilim / akım şiddeti oranı sabittir.
Çözüm: [ D ] DOĞRU
Açıklama: Bu, Ohm Yasası olarak bildiğimiz çok önemli bir kuraldır. Bir devredeki gerilimi (pilin gücü gibi düşünebilirsin) akım şiddetine böldüğümüzde, o devrenin direncini buluruz. Devrenin yapısı değişmediği sürece bu oran, yani direnç, sabit kalır. Bu nedenle ifade doğrudur.
4. Pil sayısı arttıkça devrenin gerilimi azalır.
Çözüm: [ Y ] YANLIŞ
Açıklama: Pilleri bir el fenerine takarken nasıl art arda koyduğunu hatırla. Pilleri seri bağladığımızda, her birinin gerilimi toplanır. Yani pil sayısı arttıkça devrenin toplam gerilimi de artar, azalmaz. Daha çok pil, daha çok güç demektir! Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
5. Seri bağlı özdeş ampullerin sayısı arttıkça parlaklıkları artar.
Çözüm: [ Y ] YANLIŞ
Açıklama: Seri bağlı devrede ampuller, pilden gelen enerjiyi paylaşmak zorundadır. Devreye ne kadar çok ampul eklersen, her bir ampulün payına o kadar az enerji düşer. Bu da ampullerin daha sönük yanmasına neden olur. Yani ampul sayısı arttıkça parlaklıkları azalır. Bu ifade yanlıştır.
6. Paralel bağlı devrelerde, ampullerden biri patlarsa, diğer ampuller söner.
Çözüm: [ Y ] YANLIŞ
Açıklama: Paralel bağlamayı çok şeritli bir otoyol gibi düşün. Her araba (akım) kendi şeridinden (koldan) gider. Eğer bir şeritte kaza olursa (ampul patlarsa), diğer şeritler bundan etkilenmez, trafik akmaya devam eder. Yani paralel devrede bir ampul patlasa bile diğer ampuller kendi yollarından akım geçtiği için yanmaya devam eder. Bu ifade yanlıştır.
7. Seri bağlı devrelerde, ampullerden geçen akımlar aynıdır.
Çözüm: [ D ] DOĞRU
Açıklama: Seri bağlama tek şeritli bir yol gibidir. Bu yoldaki bütün arabalar aynı hızda ve aynı sırada gitmek zorundadır. Elektrik akımı da seri bağlı devrede tek bir yol izlediği için devrenin her noktasından ve her ampulden aynı miktarda geçer. Bu ifade doğrudur.
8. Seri bağlı ampullerde, ampullerden biri duydan çıkarılırsa diğer ampuller yanmaya devam eder.
Çözüm: [ Y ] YANLIŞ
Açıklama: Yine el ele tutuşan çocukları düşünelim. Eğer aradaki bir çocuk elini bırakırsa, zincir kopar. Seri bağlı devrede de bir ampulü çıkarırsan veya ampul patlarsa, elektrik akımının geçeceği tek yol kopmuş olur. Bu yüzden devreden akım geçemez ve diğer bütün ampuller de söner. Bu ifade yanlıştır.
B. Terimlerin başındaki harfleri, ilgili cümlelerin başlarına yazınız.
(Not: Görselde tüm terimler ve harfleri net görünmüyor, bu yüzden mantıksal olarak en uygun eşleştirmeyi yapacağım.)
( ) 1. Ampullerin farklı kollarda olduğu bağlanma şeklidir.
Çözüm: Paralel Bağlama
Açıklama: Akımın birden fazla yola, yani farklı kollara ayrıldığı bağlama şekline paralel bağlama diyoruz.
( ) 2. Negatif yüklere enerji veren devre elemanıdır.
Çözüm: Pil (veya Üreteç)
Açıklama: Devredeki elektronlara (negatif yüklere) hareket etmeleri için gerekli enerjiyi sağlayan kaynak pil veya genel adıyla üreteçtir.
( ) 3. Elektrik akımının oluşmasını sağlar.
Çözüm: Gerilim (Potansiyel Fark)
Açıklama: Elektronların bir noktadan başka bir noktaya akmasını sağlayan itici güce gerilim denir. Gerilim olmadan akım oluşmaz.
( b ) 4. Devreyi açarak ampule akım gitmesini engelleyen devre elemanıdır.
Çözüm: Anahtar
Açıklama: Elektrik devresini bir köprü gibi düşünebilirsin. Anahtar, bu köprüyü açıp kapatarak akımın geçişini kontrol etmemizi sağlar. Anahtar açıkken devre tamamlanmaz ve akım geçmez.
( a ) 5. Ampullerin birbiri ardınca bağlandığı bağlanma şeklidir.
Çözüm: Seri Bağlama
Açıklama: Ampullerin tek bir kablo üzerinde peş peşe, art arda dizilmesine seri bağlama denir.
C. Aşağıdaki cümlelerde verilen noktalı yerleri, kutucuklardaki sözcüklerden uygun olanı ile tamamlayınız.
1. Bir elektrik devresinde gerilim / akım oranı devrenin direncini verir.
Açıklama: Bu kural Ohm Yasası’dır. Gerilimi (V) akıma (I) böldüğümüzde, o devrenin elektrik akımına karşı gösterdiği zorluk olan direnci (R) buluruz. Formülü şöyledir: R = V / I.
2. Bir devrede gerilim ile akım doğru orantılıdır.
Açıklama: Direnç sabitken, bir devredeki gerilimi (pilin gücünü) ne kadar artırırsan, devreden geçen akım da o kadar artar. Biri artarken diğeri de arttığı için aralarında doğru orantı vardır.
3. Bir devrede pil sayısı arttıkça devreden geçen akım artar.
Açıklama: Daha fazla pil, daha fazla gerilim demektir. Gerilim artınca da, az önce söylediğimiz gibi, devreden geçen akım da artar. Bu da ampulün daha parlak yanmasını sağlar.
4. Elektronların titreşim hareketi sonucunda oluşan ve birbiri üzerinden aktarabildiği enerjiye elektrik akımı denir.
Açıklama: Bu, elektrik akımının tanımıdır. İletken bir teldeki elektronların (negatif yüklerin) belirli bir yönde akmasıyla oluşur.
5. Ampulleri, birer uçları bir noktada, diğer uçları başka bir noktada birleştirilerek devreye bağlamaya paralel bağlama denir.
Açıklama: Bu da paralel bağlamanın teknik tanımıdır. Tüm ampullerin “giriş” uçları bir noktada, “çıkış” uçları da başka bir noktada birleşir. Bu sayede her ampul için ayrı bir akım yolu oluşur.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Bu konuları tekrar etmeyi ve farklı devre şemaları çizmeyi unutma. Başarılar dilerim