Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle kitabımızdaki “Öğrendiklerimizi Uygulayalım” bölümündeki soruları birlikte çözeceğiz. Bu sorular, hücre ve organelleri ne kadar iyi anladığımızı görmek için harika bir fırsat. Hazırsanız, haydi başlayalım!
1. Aşağıda verilen bitki ve hayvan hücrelerinin yapıları ile ilgili cümleleri, bu cümlelere karşılık gelen terimlerle eşleştiriniz.
Şimdi her bir cümlenin hangi organele veya yapıya ait olduğunu adım adım bulalım.
a) Hücre bölünmesinde görevli olup bitki hücresinde bulunmayan organeldir.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümlenin anahtar kelimeleri “hücre bölünmesi” ve “bitki hücresinde bulunmayan”.
Adım 2: Hatırlayalım, sentrozom organeli sadece hayvan hücrelerinde bulunur ve hücre bölünmesi sırasında iğ ipliklerini oluşturarak çok önemli bir rol oynar. Gelişmiş bitki hücrelerinde bu organel yoktur.
Sonuç: (5) Sentrozom
b) Protein üretir.
Çözüm:
Adım 1: Görevi “protein üretmek” olan organeli bulmamız isteniyor.
Adım 2: Hücrenin en küçük organeli olan ribozomlar, hücrenin protein fabrikaları gibidir. Bütün canlı hücrelerde bulunurlar.
Sonuç: (4) Ribozom
c) Bitki hücrelerinde büyük ve az sayıda, hayvan hücrelerinde ise küçük ve çok sayıda olup atık maddeleri depolamada görevli olan organeldir.
Çözüm:
Adım 1: Bu organelin bitkilerde büyük ve az, hayvanlarda ise küçük ve çok sayıda olduğunu ve atık depoladığını öğreniyoruz.
Adım 2: Bu özellikler bize kofulu hatırlatıyor. Genç bitki hücrelerinde küçük ve çok sayıda iken, bitki yaşlandıkça bu kofullar birleşerek büyük merkezi bir koful oluşturur.
Sonuç: (13) Koful
d) Hücrede besinleri parçalayarak enerji üreten organeldir.
Çözüm:
Adım 1: Hücrenin “enerji” santralini bulmamız gerekiyor.
Adım 2: Mitokondri, oksijenli solunum yaparak besinleri parçalar ve hücrenin ihtiyaç duyduğu enerjiyi (ATP) üretir. Bu yüzden ona hücrenin enerji santrali deriz.
Sonuç: (6) Mitokondri
e) Besinlerin ve büyük moleküllerin parçalanmasından sorumlu olan organeldir.
Çözüm:
Adım 1: Görevi “parçalama” ve “sindirim” olan bir organel arıyoruz.
Adım 2: Lizozom, hücre içi sindirimden sorumludur. Hücrenin midesi gibi düşünebilirsiniz. Yaşlanmış organelleri ve büyük besin moleküllerini parçalar.
Sonuç: (9) Lizozom
f) Hücrenin etrafını çevreleyen, canlı olan yapıdır.
Çözüm:
Adım 1: Hücreyi çevreleyen ve “canlı” olan yapıyı bulmalıyız.
Adım 2: Hücre zarı, hücreyi dış ortamdan ayırır, esnek ve canlıdır. Madde alışverişini kontrol eder.
Sonuç: (1) Hücre zarı
g) Sadece bitki hücresinde bulunup hücreye dayanıklılık sağlayan yapıdır.
Çözüm:
Adım 1: Anahtar kelimelerimiz “sadece bitki hücresinde” ve “dayanıklılık”.
Adım 2: Hücre duvarı, hücre zarının dışında bulunur, cansızdır ve selülozdan yapılmıştır. Bitki hücresine şekil ve dayanıklılık verir.
Sonuç: (10) Hücre duvarı
h) Salgı maddelerinin üretiminde, paketlenmesinde ve salgılanmasında görevli olan organeldir.
Çözüm:
Adım 1: Görevi “salgı üretmek” ve “paketlemek” olan organeli arıyoruz.
Adım 2: Golgi cisimciği, hücrenin kargo şirketi gibidir. Salgı maddelerini üretir, paketler ve hücre dışına gönderilmesini sağlar.
Sonuç: (7) Golgi cisimciği
ı) Hücrenin yönetim merkezidir.
Çözüm:
Adım 1: Hücrenin “yönetim merkezi” yani beyni soruluyor.
Adım 2: Çekirdek, içerdiği DNA ile hücrenin tüm yaşamsal faaliyetlerini yönetir. Tıpkı bir okul müdürü gibi!
Sonuç: (8) Çekirdek
i) Yumurta akına benzeyen ve organellerin bulunduğu sıvıdır.
Çözüm:
Adım 1: Hücreyi dolduran, yarı akışkan, “yumurta akı” kıvamındaki sıvıyı bulmalıyız.
Adım 2: Bu sıvı, çekirdek ile hücre zarı arasını dolduran sitoplazmadır. Organeller bu sıvı içinde yüzer.
Sonuç: (2) Sitoplazma
j) Bitki hücrelerine sarı, kırmızı ve turuncu renkleri veren yapıdır.
Çözüm:
Adım 1: Yeşil dışındaki renkleri (sarı, kırmızı, turuncu) veren yapıyı arıyoruz.
Adım 2: Kromoplast, bitkilere bu canlı renkleri veren plastit çeşididir. Sonbaharda yaprakların sararması veya domatesin kızarması kromoplastlar sayesindedir.
Sonuç: (12) Kromoplast
k) Bitkilere yeşil renk verir.
Çözüm:
Adım 1: Bitkilerin “yeşil renkli” olmasını sağlayan yapıyı bulacağız.
Adım 2: Kloroplast, içerdiği klorofil pigmenti sayesinde bitkilere yeşil rengini verir ve aynı zamanda fotosentez yaparak besin üretir.
Sonuç: (3) Kloroplast
l) Madde taşınmasında görevli olan organeldir.
Çözüm:
Adım 1: Hücre içinde “madde taşınmasından” sorumlu organeli bulmalıyız.
Adım 2: Endoplazmik retikulum, hücre içinde kanallar ve borucuklardan oluşan bir ağ sistemidir. Hücrenin yolları gibidir ve madde iletimini sağlar.
Sonuç: (11) Endoplazmik retikulum
2. Aşağıdaki görselleri uygun olan kavramlara göre sıralayınız.
Çözüm:
Bu soruda, canlıların yapı birimlerinin basitten karmaşığa doğru sıralanışı ile (Hücre → Doku → Organ → Sistem → Organizma) bize verilen coğrafi ve sosyal birimlerin basitten karmaşığa sıralanışını eşleştirmemiz isteniyor. Buna analoji, yani benzetme diyoruz.
Adım 1: Önce bize verilen coğrafi birimleri en küçükten en büyüğe doğru bir sıralayalım.
- En küçük birim: Sokak
- Sokakların birleşmesiyle oluşan: Şehir
- Şehirlerin birleşmesiyle oluşan: Bölge
- Bölgelerin birleşmesiyle oluşan: Ülke
- Ülkelerin hepsini içinde barındıran en büyük yapı: Dünya
Adım 2: Şimdi bu sıralamayı, canlıların organizasyon şemasıyla eşleştirelim.
- Hücre, en temel yapı birimidir. Tıpkı bir Sokak gibi.
- Benzer hücreler bir araya gelerek Doku‘yu oluşturur. Tıpkı sokakların bir araya gelerek bir Şehir‘i oluşturması gibi.
- Farklı dokular bir araya gelerek belirli bir görevi yapan Organ‘ı oluşturur. Tıpkı farklı şehirlerin bir araya gelerek bir Bölge‘yi (Marmara Bölgesi gibi) oluşturması gibi.
- Organlar bir araya gelerek Sistem‘i (sindirim sistemi gibi) oluşturur. Tıpkı bölgelerin bir araya gelerek bir Ülke‘yi oluşturması gibi.
- Tüm sistemlerin uyum içinde çalışmasıyla Organizma, yani canlı meydana gelir. Tıpkı tüm ülkelerin bir araya gelerek Dünya‘yı oluşturması gibi.
Sonuç:
Boş kutulara sırasıyla şu kavramlar gelmelidir:
Sokak → Şehir → Bölge → Ülke → Dünya
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Unutmayın, Fen Bilimleri tekrar yaparak ve bol bol soru çözerek öğrenilir. Anlamadığınız bir yer olursa sormaktan çekinmeyin. Hepinize iyi çalışmalar dilerim