Merhaba sevgili öğrencilerim! Fen Bilimleri dersimize hoş geldiniz. Bugün mitoz bölünme konusundaki bilgilerimizi pekiştirmek için kitabımızdaki “Öğrendiklerimizi Uygulayalım” bölümünü birlikte çözeceğiz. Kalemleriniz ve defterleriniz hazırsa, haydi başlayalım!
1. Soru: Aşağıda karışık bir şekilde verilmiş mitoz evrelerin görsellerini gerçekleşme sırasına göre yazınız.
Bu soruyu çözmek için mitoz bölünmenin adımlarını hatırlamamız gerekiyor. Hücre bölünmeden önce bir hazırlık evresi geçirir, sonra da bölünme başlar. Haydi görselleri bu sıraya göre dizelim.
- Adım 1: Önce hücrenin bölünmeye hazırlandığı, DNA’sının bir iplik yumağı gibi göründüğü interfaz evresini bulmalıyız. Bu 5 numaralı görseldir.
- Adım 2: Sonra DNA kısalıp kalınlaşarak kromozomları oluşturur ve çekirdek zarı erimeye başlar. Bu profaz evresidir ve 1 numaralı görselde gösterilmiştir.
- Adım 3: Kromozomların hücrenin tam ortasına tek sıra halinde dizildiği evre metafazdır. Bu da 6 numaralı görsel oluyor.
- Adım 4: Kardeş kromatitlerin birbirinden ayrılarak zıt kutuplara çekildiği evre anafazdır. Bu heyecanlı anı 2 numaralı görselde görüyoruz.
- Adım 5: Kutuplara çekilen kromozomların etrafında çekirdek zarları yeniden oluşmaya başlar ve sitoplazma bölünmesi için hazırlık yapılır. Bu telofaz evresidir. Bu aşamayı 3 numaralı ve 4 numaralı görsellerde adım adım görüyoruz. Önce kromozomlar kutuplara ulaşıyor (3), sonra hücre boğumlanmaya başlıyor (4).
- Adım 6: Son olarak sitoplazma bölünmesi (sitokinez) tamamlanır ve birbirinin tıpatıp aynısı iki yeni hücre oluşur. Bu da 7 numaralı görseldir.
Sonuç olarak doğru sıralama şöyledir:
5 – 1 – 6 – 2 – 3 – 4 – 7
2. Soru: 2n = 46 kromozoma sahip olan insanın bir deri hücresinin, art arda 2 kez mitoz geçirdiğini düşünerek aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Bu soruda mitozun en önemli özelliklerini hatırlamalıyız: Hücre sayısı artar ama kromozom sayısı asla değişmez!
a) Kaç tane yeni deri hücresi oluşur?
Adım 1: Birinci mitoz bölünmede, 1 hücreden 2 yeni hücre oluşur.
Adım 2: İkinci mitoz bölünmede ise, elimizdeki 2 hücrenin her biri tekrar bölünür ve 2’şer hücre daha oluşturur. Yani 2 x 2 = 4 hücre olur.
Sonuç olarak, toplam 4 tane yeni deri hücresi oluşur. Bunu 2n formülüyle de bulabiliriz. ‘n’ bölünme sayısıdır. 2 kez bölündüğü için 22 = 4 hücre.
b) Oluşan her bir hücrenin kromozom sayısı kaç olur? Neden?
Oluşan her bir hücrenin kromozom sayısı 46 olur.
Neden mi? Çünkü mitoz bölünmenin amacı, genetik yapıyı koruyarak hücre sayısını artırmaktır. Vücudumuzdaki yaralar iyileşirken veya büyürken oluşan yeni hücrelerin, eski hücrelerle aynı genetik bilgiye ve aynı kromozom sayısına sahip olması gerekir. Bu yüzden mitoz bölünmede kromozom sayısı değişmez, sabit kalır. Başlangıçtaki hücre 46 kromozomluysa, oluşan bütün yeni hücreler de 46 kromozomlu olur.
3. Soru: Yanda mitoz geçiren bir hücreyle ilgili verilen şemaya bakarak aşağıdaki soruları cevaplayınız.
Yandaki şema bize bir hücrenin nasıl çoğaldığını gösteren bir aile ağacı gibi, harika bir görsel!
a) Şekildeki hücre kaç kere mitoz geçirmiştir?
Adım 1: Şemanın en tepesindeki tek bir hücreyle başlıyoruz.
Adım 2: Bu hücre bir kez bölünüyor ve ikinci sırada 2 hücre oluşuyor. Bu birinci bölünme.
Adım 3: İkinci sıradaki 2 hücrenin her biri tekrar bölünüyor ve en altta 4 hücre oluşuyor. Bu da ikinci bölünme.
Yani bu şemada toplamda 2 kez mitoz bölünme olayı gösterilmiştir.
b) Bölünmeler sonucunda kaç tane yeni hücre oluşmuştur?
Bu sorunun cevabı aslında şemanın en alt sırasında gizli! Sadece saymamız yeterli.
Şemanın en alt sırasına baktığımızda 1, 2, 3, 4 tane hücre görüyoruz.
Sonuç olarak, bölünmeler sonunda 4 tane yeni hücre oluşmuştur.
Harika iş çıkardınız çocuklar! Bu sorularla mitoz bölünmeyi ne kadar iyi anladığımızı görmüş olduk. Unutmayın, fen bilimleri merak etmek ve soru sormakla daha da keyifli hale gelir. Bir sonraki dersimizde görüşmek üzere!