Merhaba sevgili öğrencim, ben 7. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gönderdiğin görseldeki ünite değerlendirme sorularını senin için analiz ettim ve adım adım çözeceğim. Bu konuları daha iyi anlaman için her soruyu detaylıca açıklayacağım. Hadi başlayalım!
Aşağıdaki cümleleri bilimsel yönden doğru ve anlamlı hâle getirebilmek için uygun olan kelimeyi işaretleyiniz.
1. Işık bir madde/enerji türüdür.
Çözüm: Sevgili öğrencim, ışık bir madde değildir çünkü kütlesi ve hacmi yoktur. Işık, etrafımızı görmemizi sağlayan ve yayıldığı ortama ısı veren bir enerji türüdür. Güneş’ten gelen ışığın hem dünyamızı aydınlatması hem de ısıtması buna en güzel örnektir.
2. Işık ışınları havadan suya geçerken kırılmaya uğrar/uğramaz.
Çözüm: Işık, farklı yoğunluktaki saydam ortamlardan geçerken yön değiştirir. Bu olaya “kırılma” diyoruz. Hava az yoğun bir ortam, su ise havaya göre daha yoğun bir ortamdır. Bu yüzden ışık havadan suya geçerken hızı yavaşlar ve yön değiştirir, yani kırılmaya uğrar. Su dolu bir bardağa koyduğun kalemin kırık gibi görünmesinin sebebi de budur.
3. Işık ışınının çok yoğun ortamdan az yoğun ortama geçerken hızı artar/azalır.
Çözüm: Işığın hızı, içinde hareket ettiği ortamın yoğunluğuna bağlıdır. Ortam ne kadar yoğunsa, ışık o kadar yavaşlar. Tam tersi, çok yoğun bir ortamdan (mesela sudan) az yoğun bir ortama (mesela havaya) geçerken önü açılır ve hızı artar. Bunu kalabalık bir koridordan boş bir bahçeye çıkmaya benzetebilirsin; bahçede daha hızlı koşarsın!
4. Bulunduğu yüzeye 90° (dik açı) ile gönderilen ışın, diğer ortama geçerken kırılır/kırılmaz.
Çözüm: Bu özel bir durumdur. Işık ışını, iki ortamı ayıran yüzeye tam olarak dik (90 derece) bir açıyla gelirse, yönünü hiç değiştirmez ve dosdoğru yoluna devam eder. Hızı değişir ama yönü değişmediği için kırılma gözlenmez. Yani kırılmaz.
5. Aynalar/Mercekler ışığı kıran optik araçlardır.
Çözüm: Aynalar, ışığı yansıtan araçlardır. Üzerine gelen ışığı geri gönderirler. Mercekler ise (gözlük camları, büyüteçler gibi) saydam oldukları için ışığı içinden geçirirken kırarlar, yani yönünü değiştirirler. Soruda “kıran” dediği için doğru cevap merceklerdir.
6. İnce/Kalın kenarlı mercek, asal eksene paralel gönderilen ışık ışınlarını odak noktasında toplayarak kırar.
Çözüm: Merceklerin iki temel türü vardır. Kenarları ortasına göre ince olan ince kenarlı mercekler, büyüteç gibi davranır. Üzerine paralel gelen ışık ışınlarını bir noktada birleştirir, yani toplar. Bu toplandığı noktaya da “odak noktası” deriz.
7. İnce/Kalın kenarlı mercek, asal eksene paralel gönderilen ışık ışınlarını bir noktadan çıkıyormuş gibi dağıtarak kırar.
Çözüm: Kenarları ortasına göre daha kalın olan kalın kenarlı mercekler ise ışığı dağıtma özelliğine sahiptir. Asal eksene paralel gelen ışınları, sanki tek bir noktadan çevreye yayılıyormuş gibi birbirinden uzaklaştırarak kırar.
E. Ormanlık alanlara bırakılan cam atıklar neden yangın riski oluşturur? Düşüncelerinizi aşağıdaki boşluğa yazınız.
Çözüm: Bu çok önemli bir çevre sorusu ve cevabı az önce öğrendiğimiz mercekler konusunda gizli! Hadi adım adım düşünelim:
Adım 1: Ormanlık alanlara atılan cam şişe kırıkları veya su dolu pet şişeler, özellikle de kavisli, yuvarlak yüzeylere sahiptir.
Adım 2: Bu kavisli cam veya plastik parçalar, tıpkı bir ince kenarlı mercek gibi davranır. Hatırlarsan ince kenarlı mercekler ışığı bir noktada toplama özelliğine sahipti.
Adım 3: Güneşli bir günde, Güneş’ten gelen paralel ışık ışınları bu cam parçasına gelir. Cam parçası da bu ışınları ormandaki kuru otların, yaprakların veya çam iğnelerinin üzerinde küçücük bir noktada toplar.
Adım 4: Bütün güneş enerjisi o küçücük noktaya odaklandığı için orası aşırı derecede ısınır. Tıpkı bir büyüteçle kağıt yakmak gibi! Bu yüksek sıcaklık, kuru otları ve yaprakları tutuşturarak büyük bir orman yangınına sebep olabilir. İşte bu yüzden ormanlarımızı temiz tutmak ve asla cam atık bırakmamak hayati önem taşır.
F. Işığın saydam olan X ortamından Y ortamına geçerken kırılma durumu yanda verilmiştir. Işığın izlediği yolu inceleyerek kırılma olayının neden ve nasıl gerçekleştiğini aşağıdaki noktalı yerlere yazınız.
Çözüm: Gördüğümüz bu güzel çizimi yorumlayalım. Işığın kırılmasını anlamak için harika bir örnek!
Adım 1: Öncelikle çizime bakalım. X ortamından gelen bir ışık ışını, Y ortamına geçerken yön değiştirmiş. Çizimdeki kesikli çizgiye “yüzeyin normali” diyoruz. Bu normal, iki ortamı ayıran yüzeye çizilmiş hayali bir dik çizgidir ve kırılmayı anlamamıza yardım eder.
Adım 2: Işığın nasıl kırıldığına dikkat edelim. X ortamından gelen ışın, normale belirli bir açıyla geliyor. Y ortamına geçtiğinde ise normale daha çok yaklaşarak yoluna devam ediyor.
Adım 3: Kırılma kuralımızı hatırlayalım: Işık, az yoğun bir ortamdan çok yoğun bir ortama geçerken normale yaklaşarak kırılır. Çizimde de ışık normale yaklaştığı için şunu kesin olarak söyleyebiliriz: Y ortamı, X ortamından daha yoğundur. (Örneğin, X ortamı hava ise Y ortamı su olabilir).
Adım 4: Peki bu neden oluyor? Çünkü ışığın hızı, daha yoğun olan Y ortamına girdiğinde yavaşlıyor. Bu hız değişimi, ışığın yönünü de değiştirmesine, yani kırılmasına sebep oluyor.
Sonuç olarak: Işık, az yoğun olan X ortamından çok yoğun olan Y ortamına geçmektedir. Y ortamına giren ışığın hızı azaldığı için yüzeyin normaline yaklaşarak kırılmıştır. Kırılma olayının temel nedeni, ışığın farklı yoğunluktaki ortamlarda farklı hızlarla hareket etmesidir.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Fen Bilimleri dersi, etrafımızdaki dünyayı anlamak için harika bir araçtır. Başarılar dilerim