Merhaba sevgili öğrencim! Ben Fen Bilimleri öğretmenin. Bana gönderdiğin bu 2. Ünite Değerlendirme sayfasındaki soruları senin için adım adım, tane tane çözeceğim. Takıldığın bir yer olursa hiç çekinme, tekrar sorabilirsin. Hadi başlayalım!
A. Aşağıdaki cümlelerde verilen bilgiler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” harfini kutucuk içerisine yazınız.
1. Canlıların en küçük yapı birimi hücredir.
Çözüm:
Adım 1: Bu cümleyi hatırlayalım. Canlıları oluşturan, tıpkı bir binanın tuğlaları gibi olan en küçük parçalara ne isim verdiğimizi düşünüyoruz.
Adım 2: Evet, doğru hatırladın! Tüm canlıların canlılık özelliği gösteren en küçük yapı taşına hücre diyoruz. Bu yüzden bu ifade kesinlikle doğru.
Sonuç: [ D ]
2. Organlardan dokular, dokulardan sistemler oluşur.
Çözüm:
Adım 1: Canlıların yapısındaki organizasyon basamaklarını küçükten büyüğe doğru bir sıralayalım. Neydi o sıralama? Hücreler bir araya gelip dokuları, dokular birleşip organları, organlar birleşip sistemleri, sistemler de birleşip organizmayı yani canlının kendisini oluşturuyordu.
Adım 2: Cümleye tekrar bakalım. “Organlardan dokular oluşur” diyor. Hayır, tam tersi olmalıydı! Dokulardan organlar oluşur. Bu yüzden bu cümledeki sıralama hatalı.
Sonuç: [ Y ]
3. Bitki hücresinde bitkiye dayanıklılık sağlayan hücre çeperi, seçici geçirgen bir özelliğe sahiptir.
Çözüm:
Adım 1: Hücre çeperinin görevi bitkiye dayanıklılık ve şekil vermektir. Bu kısım doğru. Peki ya özelliği? Seçici geçirgen miydi?
Adım 2: Unutma, hücreye kimin girip kimin çıkacağına karar veren, yani seçici geçirgen olan yapı hücre zarıdır. Hücre çeperi ise tam geçirgendir, yani gelen her şeyi içeri alır. Bu yüzden cümlenin ikinci kısmı yanlış.
Sonuç: [ Y ]
4. Mitoz ile sperm ve yumurta hücreleri oluşur.
Çözüm:
Adım 1: Sperm ve yumurta ne hücreleriydi? Bunlar üreme hücreleridir.
Adım 2: Vücut hücrelerimizin onarımı, büyümemiz ve tek hücrelilerin üremesi için mitoz bölünme gerçekleşir. Ama üreme hücrelerinin (sperm, yumurta, polen) oluşumunu sağlayan özel bölünme şekli mayoz bölünmedir. Bu yüzden bu ifade hatalıdır.
Sonuç: [ Y ]
5. Tek hücreli canlılar mitoz geçirdiğinde çoğalmış olur.
Çözüm:
Adım 1: Tek hücreli bir canlı düşünelim, mesela bir amip. Zaten kendisi tek bir hücreden oluşuyor.
Adım 2: Bu tek hücre, mitoz bölünme ile kendini kopyalayarak iki yeni hücre oluşturduğunda ne olmuş olur? Aslında bir canlıdan iki canlı oluşmuş olur. Yani bu olay, onlar için bir üreme (çoğalma) şeklidir. Dolayısıyla bu ifade doğrudur.
Sonuç: [ D ]
6. Mayoz ile genetik çeşitlilik sağlanır.
Çözüm:
Adım 1: Mayoz bölünmenin en önemli özelliklerinden birini hatırlayalım. Mayoz sırasında “parça değişimi” (krossing over) adını verdiğimiz bir olay yaşanırdı.
Adım 2: İşte bu parça değişimi sayesinde anne ve babadan gelen genler arasında bir karışım olur. Bu da oluşan yavruların birbirinden ve anne-babasından farklı olmasını, yani genetik çeşitliliği sağlar. Bu ifade doğrudur.
Sonuç: [ D ]
7. Mayoz sonucunda dört hücre oluşur.
Çözüm:
Adım 1: Bölünme sonuçlarını karşılaştıralım. Mitoz bölünmede bir hücreden, genetik olarak aynı olan iki yeni hücre oluşurdu.
Adım 2: Mayoz bölünmede ise bir hücre art arda iki kez bölünme geçirir (Mayoz I ve Mayoz II). Bu sürecin sonunda genetik olarak farklı dört yeni hücre oluşur. Bu ifade de doğrudur.
Sonuç: [ D ]
8. Mayozda kromozom sayısı değişmez.
Çözüm:
Adım 1: Mayoz bölünmenin temel amacını düşünelim. Üreme hücreleri oluşturmaktı.
Adım 2: Yavru canlıda kromozom sayısının tür içinde sabit kalabilmesi için sperm ve yumurtanın kromozom sayısının, vücut hücrelerinin yarısı kadar olması gerekir. İşte mayoz bölünme, kromozom sayısını yarıya indirir. “Değişmez” dediği için bu ifade yanlıştır. Kromozom sayısının değişmediği bölünme mitozdur.
Sonuç: [ Y ]
B. Terimlerin başındaki harfleri, ilgili cümlelerin başlarına yazınız.
Çözüm: Hadi şimdi de doğru eşleştirmeleri yapalım!
- ( c ) 1. Enerji üretiminde görevli organeldir.
Hücrenin enerji santrali mitokondridir. Oksijenli solunum yaparak hücre için gerekli enerjiyi (ATP) üretir.
- ( a ) 2. Protein üretiminde görevli organeldir.
Hücrenin en küçük organelidir ve en önemli görevlerinden biri protein sentezlemektir. Bu organelimiz ribozomdur.
- ( b ) 3. Bir hücrenin arka arkaya iki defa mitoz geçirdiğinde oluşan hücre sayısıdır.
Mitozda hücre sayısı her seferinde ikiye katlanır. Birinci mitozda 1 hücreden 2 hücre oluşur. İkinci mitozda ise o 2 hücrenin her biri bölüneceği için 2×2 = 4 hücre oluşur.
- ( f ) 4. Çeşitliliğin olmadığı bölünme şeklidir.
Oluşan hücrelerin ana hücreyle tıpatıp aynı olduğu, yani genetik çeşitliliğin görülmediği bölünme şekli mitozdur.
- ( e ) 5. Sadece üreme ana hücrelerinde görülen bölünme şeklidir.
Vücudumuzdaki diğer hücrelerde değil, sadece eşey (üreme) ana hücrelerinde (yumurtalık ve testislerde) gerçekleşen ve üreme hücrelerini oluşturan bölünme mayozdur.
C. Aşağıdaki cümlelerde verilen noktalı yerleri, kutucuklardaki sözcüklerden uygun olanı ile tamamlayınız.
Çözüm: Şimdi de boşlukları en uygun kelimelerle doldurma zamanı!
1. Bitki hücresinin kofulları, hayvan hücresine göre daha az sayıdadır.
Bitki hücrelerinde genellikle büyük ve tek bir merkezi koful bulunur. Hayvan hücrelerinde ise küçük ve çok sayıda koful vardır. Bu yüzden sayı olarak bitkide daha azdır.
2. Hayvan hücresinin şekli yuvarlak iken, bitki hücresinin şekli köşelidir.
Hayvan hücrelerinde hücre duvarı olmadığı için daha esnek ve yuvarlak bir yapıya sahiptir. Bitki hücrelerinde ise sert selülozdan yapılmış bir hücre duvarı (çeperi) olduğu için onlara köşeli bir şekil verir.
3. Tek hücreli canlılarda üreme mitoz ile gerçekleşirken, çok hücreli canlılarda üreme mayoz ile gerçekleşir.
Tek hücreliler için bölünmek, çoğalmaktır ve bunu mitozla yaparlar. Çok hücreli canlıların eşeyli üremesi için ise önce mayoz ile üreme hücrelerinin (gametlerin) oluşması gerekir.
4. Mayozun birinci aşamasında kromozom sayısı yarıya iner, ikinci aşamasında sabit kalır.
Mayoz I’in sonunda homolog kromozomlar ayrıldığı için kromozom sayısı yarıya iner (2n’den n’e düşer). Mayoz II ise mitoza benzer, bu aşamada kardeş kromatitler ayrılır ve kromozom sayısı (n) sabit kalır.
5. 2n = 48 kromozomlu bir hücre art arda 3 mitoz geçirirse, 8 hücre oluşur.
Oluşan hücre sayısını 2n formülüyle bulabiliriz. Buradaki ‘n’ bölünme sayısıdır.
Adım 1: 1. mitoz sonunda 21 = 2 hücre oluşur.
Adım 2: 2. mitoz sonunda 22 = 4 hücre oluşur.
Adım 3: 3. mitoz sonunda 23 = 2 x 2 x 2 = 8 hücre oluşur. (Burada verilen 48 kromozom sayısı, oluşan hücre sayısını etkilemez, sadece oluşan her bir hücrenin de 48 kromozomlu olacağını belirtir.)
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Harika bir iş çıkardın! Fen Bilimleri dersinde başarılar dilerim