Harika bir soru! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Şimdi birlikte bu görseldeki maddeleri ve onların yapılarını inceleyeceğiz. Unutma, fen bilimleri etrafımızdaki dünyayı anlamak için harika bir araçtır. Bu sayfadaki modelleri inceleyerek maddelerin en küçük yapı taşlarının nasıl bir arada durduğunu keşfedeceğiz.
Görselin en üstünde bizden istenen şey şu: “Bu modellemelere bakarak bu maddelerin atomik veya moleküler yapılı olup olmadıklarını sınıf taki arkadaşlarınızla tartışınız.”
Haydi o zaman, biz de bu maddeleri tek tek analiz edelim ve atomik mi yoksa moleküler yapıda mı olduklarını bulalım.
Önce küçük bir hatırlatma yapalım:
- Eğer bir maddeyi oluşturan en küçük tanecikler tek tek atomlardan oluşuyorsa, yani atomlar bir yığın halinde bir araya gelmişse buna atomik yapı deriz. Tıpkı bir misket kutusundaki tek tek misketler gibi.
- Eğer atomlar iki veya daha fazlası birleşerek gruplar oluşturmuşsa ve madde bu grupların bir araya gelmesiyle oluşmuşsa, buna da moleküler yapı deriz. Bu atom gruplarına molekül adını veririz. Tıpkı el ele tutuşmuş arkadaş grupları gibi düşünebilirsin.
Şimdi bu bilgilerle görselleri inceleyelim.
Soru 1: Görsel 1’de gösterilen gümüş elementinin yapısı atomik midir, moleküler midir?
Çözüm:
Adım 1: Görsel 1’deki gümüş yüzüğün iç yapısını gösteren turuncu renkli modellemeye bakalım. Bu modellemede gördüğümüz tüm tanecikler tek tip ve birbirinin aynısı. Ayrıca bu tanecikler tek tek duruyorlar, herhangi bir grup oluşturmamışlar. Sadece düzenli bir şekilde bir araya yığılmışlar.
Adım 2: Taneciklerin tek tek atomlardan oluştuğu yapılara atomik yapı diyorduk. Gümüş modelinde de gümüş atomları tek tek durduğu için bu yapı atomik yapıdır.
Sonuç:
Gümüş elementi atomik yapılıdır.
Soru 2: Görsel 2’de gösterilen cıva elementinin yapısı atomik midir, moleküler midir?
Çözüm:
Adım 1: Görsel 2’deki termometrenin içindeki cıvanın modellemesine bakalım. Sarı renkli taneciklerin hepsi birbirinin aynısı. Tıpkı gümüşte olduğu gibi, bu tanecikler de tek tek duruyorlar ve düzenli bir şekilde bir araya gelmişler. Herhangi bir grup oluşturma durumu yok.
Adım 2: Cıvayı oluşturan en küçük parçacıklar tek tek cıva atomlarıdır. Bu yüzden cıvanın yapısı da atomiktir.
Sonuç:
Cıva elementi atomik yapılıdır.
Soru 3: Görsel 3’te gösterilen nikel elementinin yapısı atomik midir, moleküler midir?
Çözüm:
Adım 1: Görsel 3’teki musluğun yapısındaki nikelin modellemesine bakalım. Kırmızı renkli tanecikler de yine tek tip ve tek başlarına duruyorlar. Birbirlerine bağlı gruplar halinde değiller.
Adım 2: Bu modelleme de bize nikelin tek tek nikel atomlarından oluştuğunu gösteriyor. Bu da onun atomik yapıda olduğunu kanıtlar.
Sonuç:
Nikel elementi atomik yapılıdır.
Soru 4: Görsel 4’te gösterilen iyot elementinin yapısı atomik midir, moleküler midir?
Çözüm:
Adım 1: Görsel 4’teki tuzluk içindeki iyotun modellemesine dikkatlice bakalım. Bu model diğerlerinden farklı! Sarı renkli tanecikler tek tek durmuyor. Bunun yerine ikişerli gruplar halinde bulunuyorlar. Gördüğün gibi, her bir grup iki tane sarı atomun birbirine bağlanmasıyla oluşmuş.
Adım 2: İşte atomların bu şekilde gruplar oluşturduğu yapılara moleküler yapı diyorduk. Her bir ikili gruba ise iyot molekülü deriz. Madde, bu moleküllerin bir araya gelmesiyle oluşmuştur.
Sonuç:
İyot elementi moleküler yapılıdır.
Soru 5: Görsel 5’te gösterilen çinko elementinin yapısı atomik midir, moleküler midir?
Çözüm:
Adım 1: Görsel 5’teki pilin yapısında bulunan çinkonun modellemesine bakalım. Mor renkli tanecikler görüyoruz. Bu tanecikler de tıpkı gümüş, cıva ve nikelde olduğu gibi tek tek duruyor ve düzenli bir şekilde istiflenmişler. İkili, üçlü gruplar yok.
Adım 2: Bu durum, çinkonun da tek tek çinko atomlarından oluştuğunu gösterir. Yani yapısı atomiktir.
Sonuç:
Çinko elementi atomik yapılıdır.
Harika iş çıkardın! Gördüğün gibi, bir maddenin modeline bakarak onun atomik mi yoksa moleküler yapıda mı olduğunu kolayca anlayabiliriz. Eğer tanecikler tek tek ise atomik, gruplar halinde ise moleküler yapılıdır. Aklına takılan başka bir soru olursa hiç çekinmeden sorabilirsin!