Harika bir istek! Merhaba sevgili 7. sınıf öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün, canlılığın en temel ve en mucizevi olaylarından biri olan “Mitoz” konusuna bir giriş yapacağız. Kitabımızdaki “Derse Hazırlık” bölümünde yer alan ve aslında günlük hayatta sıkça karşılaştığımız durumları sorgulayan bu güzel soruları gelin hep birlikte analiz edelim ve cevaplayalım.
Unutmayın, bilim merakla başlar! Bu sorular, konumuzun temelini anlamamız için harika birer başlangıç noktası.
Soru 1: Düşüp yaralandığımızda yaralarımız bir süre sonra nasıl iyileşiyor?
Ah, bu soruyu hepimiz yaşamışızdır! Dizimiz kanar, sonra bir kabuk bağlar ve bir de bakarız ki eskisi gibi olmuş. Peki bu sihir nasıl gerçekleşiyor? Gelin adım adım inceleyelim.
Çözüm:
Adım 1: Düştüğümüzde veya bir yerimiz kesildiğinde, oradaki deri hücrelerimiz hasar görür veya ölür. Vücudumuzda bir boşluk, bir hasar oluşur.
Adım 2: Vücudumuz hemen tamir moduna geçer! Yaranın etrafındaki sağlıklı deri hücreleri, bu boşluğu doldurmak için bir emir alırlar. Bu emir, “Haydi bölün ve çoğalın!” emridir.
Adım 3: Sağlıklı hücreler, kendilerinin birebir aynısı olan yeni hücreler oluşturmak için bölünmeye başlarlar. Bir hücreden iki, iki hücreden dört, dört hücreden sekiz… şeklinde hızla çoğalırlar. Bu bölünme şekline biz Mitoz Bölünme diyoruz.
Adım 4: Oluşan bu yeni ve taze hücreler, hasarlı bölgeyi bir inşaat ustası gibi onarır, boşlukları doldurur ve dokuyu yeniler. Sonunda yaramız tamamen iyileşir ve cildimiz eski hâline döner.
Sonuç: Kısacası, yaralarımızın iyileşmesi, vücut hücrelerimizin mitoz bölünme geçirerek hasarlı bölgeyi onarması sayesinde olur.
Soru 2: Minicik bir fidandan koca man ağaçlar, ağaçların bu dallarından yeni dallar nasıl oluşuyor?
Görsel 2’deki o minicik fidanın, Görsel 3’teki o devasa ağaca nasıl dönüştüğünü hiç düşündünüz mü? Ya da baharda ağaçların yeni yapraklar ve dallar çıkarması nasıl oluyor? Cevap yine aynı kapıya çıkıyor!
Çözüm:
Adım 1: Tıpkı bizim gibi, bitkiler de hücrelerden oluşur. O minicik fidan, az sayıda hücreden meydana gelir.
Adım 2: Fidanın büyüyüp gelişebilmesi, yani boyunun uzaması, gövdesinin kalınlaşması ve yeni dallar oluşturabilmesi için hücre sayısını artırması gerekir.
Adım 3: Bitkinin kök, gövde ve dal uçlarındaki hücreler sürekli olarak mitoz bölünme geçirir. Bu bölünmeler sayesinde sürekli yeni hücreler üretilir.
Adım 4: Milyarlarca hücrenin bir araya gelmesiyle o minicik fidan, yıllar içinde heybetli bir ağaca dönüşür. Yeni dalların oluşumu da yine aynı şekilde, dal ucundaki hücrelerin mitozla çoğalmasıyla sağlanır.
Sonuç: Bitkilerin büyümesi, gelişmesi ve yeni kısımlar (dal, yaprak vb.) oluşturması, hücrelerinin geçirdiği mitoz bölünme sayesindedir.
Soru 3: Anne karnına sığabilecek kadar küçükken nasıl oluyor da böyle hızlı bir şekilde büyüyebiliyoruz?
Bu gerçekten de hayatın en büyük mucizelerinden biri! Hepimiz bir zamanlar tek bir hücreydik. Evet, yanlış duymadınız, sadece tek bir hücre! Peki o tek hücreden bugünkü halimize nasıl geldik?
Çözüm:
Adım 1: Hayatımız, anne ve babamızdan gelen hücrelerin birleşmesiyle oluşan tek bir hücreyle (zigot) başlar.
Adım 2: Bu tek hücre, inanılmaz bir hızla bölünmeye başlar. Önce ikiye, sonra o iki hücre dörde, dört hücre sekize… Bu şekilde katlanarak çoğalır. Bu bölünme olayının adı tabii ki Mitoz Bölünme‘dir.
Adım 3: Anne karnında başlayan bu hızlı bölünme süreci, doğumdan sonra da devam eder. Bebeklikten çocukluğa, çocukluktan ergenliğe geçerken boyumuzun uzaması, kilo almamız, organlarımızın büyümesi hep hücrelerimizin mitozla sayısını artırması sayesinde gerçekleşir.
Sonuç: Canlıların büyüyüp gelişmesi, tek bir hücreden milyarlarca hücreden oluşan karmaşık bir organizmaya dönüşmesi, temelinde yatan mitoz bölünme ile mümkündür.
Gördüğünüz gibi arkadaşlar, birbirinden farklı görünen üç sorunun da cevabı aynı temel biyolojik olaya dayanıyor: HÜCRE BÖLÜNMESİ, yani bizim konumuz olan MİTOZ! Mitoz, çok hücreli canlılarda büyümeyi, gelişmeyi ve onarımı (yenilenmeyi) sağlar.