Merhaba sevgili öğrencilerim!
Ben 7. Sınıf Fen Bilimleri öğretmeniniz. Bugün kitabımızdaki çok keyifli bir konuyu, karışımları ayırma yöntemlerini birlikte inceleyeceğiz. Bana gönderdiğiniz görseldeki metinleri ve soruları analiz ettim. Gelin, bu konuyu hep birlikte adım adım, kolayca anlayacağımız bir dille öğrenelim.
***
Soru 1: Yukarıda gördüğünüz görsellerdeki saman ile buğday ve odun talaşı ile mercimek karışımlarını nasıl ayırabilirsiniz? Bu konuda tahminler yapınız ve tahminlerinizi arkadaşlarınızla paylaşınız.
Çözüm:
Harika bir soru! Bu tür karışımları ayırmak için maddelerin birbirinden farklı özelliklerini kullanırız. Tıpkı bir dedektif gibi, maddelerin ipucu veren özelliklerini bulup onları ayırırız. Gelin bu iki karışımı nasıl ayıracağımıza bakalım.
Saman – Buğday Karışımı İçin:
Adım 1: Bu karışımda saman taneleri çok hafifken, buğday taneleri daha ağır ve yoğundur. Eskiden çiftçiler buğdayı samandan ayırmak için çok akıllıca bir yöntem kullanırlardı.
Adım 2: Karışımı havaya doğru savururlardı. Rüzgâr, hafif olan saman çöplerini uzağa taşırken; daha ağır olan buğday taneleri ise rüzgardan pek etkilenmez ve hemen yere, önlerine düşerdi. Bu yönteme savurma yöntemi denir. Yani burada maddelerin yoğunluk (ağırlık-hafiflik) farkından yararlanmış oluruz.
Odun Talaşı – Mercimek Karışımı İçin:
Adım 1: Bu karışımda da yine maddelerin yoğunluk farkını kullanabiliriz ama bu sefer yardımcımız su olacak! Odun talaşı, sudan daha az yoğundur, yani hafiftir. Mercimek ise sudan daha yoğundur, yani ağırdır.
Adım 2: Karışımı su dolu bir kaba attığımızda ne olur? Tabii ki odun talaşları suyun yüzeyinde yüzerken, mercimek taneleri kabın dibine batar.
Adım 3: Bir kaşık veya süzgeç yardımıyla suyun yüzeyindeki odun talaşlarını kolayca toplayabiliriz. Geriye kalan suyu da süzdüğümüzde kabın dibindeki mercimeklere ulaşırız. Bu yönteme de yüzdürme yöntemi adını veriyoruz.
***
Soru 2: 4.11 Fen Atölyesi: Deney Yapalım – Katı-Katı Karışımlar Nasıl Ayrıştırılır? (Odun talaşı ve kum karışımının ayrılması)
Çözüm:
Bu deney, az önce öğrendiğimiz yüzdürme yöntemini pekiştirmek için harika bir örnek. Haydi bu deneyi adım adım nasıl yapacağımızı ve neden böyle olduğunu anlayalım.
Deneyimizin amacı: Odun talaşı ve ince kum karışımını birbirinden ayırmak.
Adım 1: Karışımı Suya Eklemek
Deneyde bize söylendiği gibi, odun talaşı ve kum karışımını bir beherglasa (deney bardağına) koyup üzerine su ekliyoruz. Peki neden su ekliyoruz? Çünkü bu iki katı maddenin suya karşı davranışları tamamen farklı! Tıpkı odun talaşı-mercimek karışımında olduğu gibi burada da yoğunluk farkını kullanacağız.
Adım 2: Yüzdürme Yöntemini Uygulamak
Karışımı kaşıkla karıştırdığımızda, odun talaşının yoğunluğu sudan az olduğu için suyun yüzeyine çıkar ve yüzer. İnce kum tanelerinin yoğunluğu ise sudan fazla olduğu için kabın dibine çöker. İşte bu kadar basit! Artık yüzeyde yüzen odun talaşlarını bir kaşık yardımıyla toplayıp ayrı bir yere (örneğin bir süzgeç kâğıdının üzerine) alabiliriz.
Adım 3: Süzme Yöntemini Uygulamak
Odun talaşını ayırdık, harika! Peki geriye ne kaldı? Beherglasın içinde su ve dibe çökmüş kum… Şimdi de bu ikisini ayırmamız gerekiyor. Bunun için de süzme yöntemini kullanırız. Deney malzemelerimizdeki süzgeç kâğıdını kullanarak, kumlu suyu yavaşça dökeriz. Su, süzgeç kâğıdından akıp giderken; kum taneleri katı olduğu için kâğıdın üzerinde kalır.
Sonuç:
Böylece başlangıçta iç içe geçmiş olan kum ve odun talaşını; önce yüzdürme, sonra da süzme yöntemlerini kullanarak başarıyla ayırmış olduk. Gördüğünüz gibi, maddelerin farklı özelliklerini bilmek, onları birbirinden ayırmamızı ne kadar da kolaylaştırıyor!