Merhaba sevgili öğrencilerim!
Harika bir etkinlik sayfasıyla karşınızdayım. Bu sorular, ampullerin seri ve paralel bağlanması konusunu ne kadar iyi anladığımızı görmek için çok güzel bir fırsat. Gelin şimdi bu soruları birlikte, adım adım çözelim ve konuyu pekiştirelim.
Soru 1:Aşağıdaki devrelerde bulunan özdeş lambaların parlaklıkları arasındaki ilişkiyi, yanlarındaki noktalı alanlara yazınız.
Çözüm:
Bu soruda iki farklı devre tipi var. Birincisi seri bağlama, ikincisi ise paralel bağlama. Lambaların parlaklığı, üzerinden geçen elektrik akımının miktarına bağlıdır. Haydi, bu iki devreyi ayrı ayrı inceleyelim.
a) Birinci Devre (Seri Bağlı Devre):
- Adım 1: Devreye baktığımızda üç ampulün de tek bir kablo üzerinde art arda dizildiğini görüyoruz. Bu tür bağlamaya seri bağlama diyoruz.
- Adım 2: Seri bağlı devrelerde, pilden gelen elektrik enerjisi (gerilim) ampuller arasında paylaşılır. Yani, tek bir pastayı üç arkadaşın paylaşması gibi düşünebilirsiniz. Her birine daha az pay düşer.
- Adım 3: Enerji paylaşıldığı için, her bir ampul daha az enerji alır ve bu yüzden parlaklıkları da az olur. Ancak devredeki bütün ampuller aynı enerjiyi paylaştığı için hepsi aynı parlaklıkta yanar.
Sonuç:Devredeki tüm lambalar aynı parlaklıkta ve sönük yanar.
b) İkinci Devre (Paralel Bağlı Devre):
- Adım 1: Bu devrede ise ampullerin her birinin farklı bir kablo kolu üzerinde olduğunu görüyoruz. Bu bağlama şekline ise paralel bağlama adını veriyoruz.
- Adım 2: Paralel bağlı devrelerde durum farklıdır. Her bir ampul, sanki devrede tek başınaymış gibi pilden gelen enerjinin tamamını alır. Yani her bir arkadaşın kendine ait bir pastası varmış gibi düşünebilirsiniz.
- Adım 3: Her ampul pilin tüm enerjisini aldığı için, hepsi de çok parlak yanar. Ve yine hepsi aynı enerjiyi aldığı için parlaklıkları birbirine eşittir.
Sonuç:Devredeki tüm lambalar aynı parlaklıkta ve parlak yanar.
Soru 2:Aşağıdaki özdeş lambalarla kurulmuş devreleri inceleyiniz. K lambasının I, II ve III devrelerindeki parlaklıklarını, büyükten küçüğe doğru sıralayınız.
Çözüm:
Bu soruda bizden, üç farklı devredeki bir lambanın parlaklığını karşılaştırmamız isteniyor. Unutmayın, bir lamba ne kadar çok enerji alırsa o kadar parlak yanar. Her devreyi tek tek analiz edelim.
- Adım 1: Devre I’i inceleyelim.
Bu devrede sadece bir pil ve bir ampul var. Dolayısıyla ampul, pilin sahip olduğu bütün enerjiyi tek başına kullanır. Bu durum, ampulün en parlak yanacağı durumlardan biridir.
- Adım 2: Devre II’yi inceleyelim.
Bu devrede iki ampul seri bağlanmış. Az önce öğrendiğimiz gibi, seri bağlamada pildeki enerji ampuller arasında paylaşılır. Yani I. devredeki ampulün aldığı enerjinin yaklaşık yarısını alır. Bu da onun daha sönük yanmasına neden olur.
- Adım 3: Devre III’ü inceleyelim.
Bu devrede ise iki ampul paralel bağlanmış. Paralel bağlamanın kuralı neydi? Her bir ampul, pildeki enerjinin tamamını alırdı. Yani bu devredeki her bir ampul, tıpkı I. devredeki tek ampul gibi parlak yanar.
- Adım 4: Sıralamayı yapalım.
Gördüğümüz gibi I. ve III. devrelerdeki ampuller aynı parlaklıkta ve en parlak şekilde yanıyor. II. devredeki ampul ise enerjiyi paylaştığı için en sönük yanıyor. Bizden istenen büyükten küçüğe sıralama olduğuna göre;
Sıralama:
I = III > II
Soru 3:Aşağıdaki boşluklara, verilen bilgilere göre devre şeması çiziniz.
Çözüm:
Harika! Şimdi de kendi devrelerimizi tasarlayacağız. Çizim yapamayacağım için size devreyi nasıl çizeceğinizi adım adım anlatacağım.
a) Ampulleri seri bağlayınız. (2 ampul, 1 pil)
- Adım 1: Önce bir pil sembolü çizin. Pil sembolü, bir uzun ve bir kısa paralel çizgiden oluşur. Uzun çizgi pozitif (+), kısa çizgi negatif (-) kutbu temsil eder.
- Adım 2: Pilin bir ucundan başlayarak düz bir çizgi (bağlantı kablosu) çizin.
- Adım 3: Bu çizginin üzerine, içinde çarpı (X) işareti olan bir daire çizin. Bu bizim birinci ampulümüz.
- Adım 4: Birinci ampulden sonra kabloyu çizmeye devam edin ve üzerine bir tane daha aynı şekilde ampul sembolü çizin. Bu da ikinci ampulümüz.
- Adım 5: İkinci ampulden sonra kabloyu devam ettirerek pilin diğer boş ucuna bağlayın. İşte bu kadar! İki ampulü art arda bağlayarak seri bir devre çizmiş oldunuz.
b) Ampulleri paralel bağlayınız. (3 ampul, 1 pil)
- Adım 1: Yine bir pil sembolü çizerek işe başlayın.
- Adım 2: Pilin pozitif (+) ucundan bir ana kablo, negatif (-) ucundan da başka bir ana kablo çizin. Bu iki kablo birbirine paralel dursun.
- Adım 3: Şimdi bu iki ana kablo arasına, her birinde bir tane ampul (içinde X olan daire) olacak şekilde üç tane ayrı bağlantı kolu çizin.
- Adım 4: Yani, birinci ampul kendi kablolarıyla ana kablolara bağlanacak. İkinci ampul de kendi kablolarıyla ana kablolara bağlanacak. Üçüncü ampul için de aynısını yapacaksınız.
- Adım 5: Böylece her ampulün akım için kendi yolu olmuş olur. Tebrikler, 3 ampulden oluşan paralel bir devre şeması çizdiniz!
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Elektrik devreleri konusu başta biraz karışık gelse de, seri bağlamada enerjinin “paylaşıldığını”, paralel bağlamada ise “paylaşılmadığını” aklınızda tutarsanız soruları çok daha kolay çözersiniz. Başarılar dilerim