Harika bir soru! Merhaba sevgili öğrencilerim, ben Fen Bilimleri öğretmeniniz. Gelin hep birlikte bu deneyi analiz edelim ve tohumların gizemli dünyasına bir yolculuk yapalım. Unutmayın, bilim merak etmekle ve soru sormakla başlar!
Önce etkinliğin başındaki genel soruları cevaplayarak başlayalım.
Soru: 10 – 15 gün sonra fasulye tohumlarında nasıl bir değişiklik olmuştur?
Uygun şartlar sağlandığında, yani fasulye tohumlarımız yeterince su, oksijen ve uygun sıcaklık bulduğunda, 10-15 gün içinde harika bir değişim geçirirler. Tohum kabuğu çatlar ve içinden önce kök, sonra da genç bir gövde ve yaprakçıklar çıkar. Bu olaya biz çimlenme diyoruz. Yani kısacası, minik bir fasulye bitkisi hayata gözlerini açmış olur!
Soru: Çimlenme olayında gerekli olan şartları sıralayınız.
Bir tohumun uykusundan uyanıp çimlenebilmesi için üç temel şeye ihtiyacı vardır. Bunu aklınızda kolayca tutabilmeniz için size sihirli bir kelime vereceğim: SOS!
- S – Su (Nem)
- O – Oksijen (Hava)
- S – Sıcaklık (Uygun Değerde)
Bu üç şarttan biri bile eksik olursa, tohumumuz maalesef çimlenemez ve uykusuna devam eder. Unutmayın, çimlenme için ışık bir şart değildir! Hatta bazı bitkiler karanlıkta daha iyi çimlenir.
Şimdi de deneydeki şartları değiştirirsek neler olacağını adım adım inceleyelim.
1. Deney Düzeneği ve Soru
Soru: Tercih edilen sıcaklık 25 °C yerine, 0 °C olsaydı deneyimizde nasıl değişiklikler olurdu?
Bu deneyde, her şeyi aynı tutup sadece sıcaklığı değiştiriyoruz. Gelin değişkenlerimizi bulalım.
Adım 1: Değişkenleri Belirleyelim
Bir deneyde bizim bilerek değiştirdiğimiz şeye bağımsız değişken denir. Bu değişiklikten etkilenen sonuca ise bağımlı değişken deriz. Deneyin adil olması için değiştirmediğimiz, her iki kapta da aynı tuttuğumuz şeylere ise sabit tutulan (kontrol edilen) değişken adı verilir.
- Bağımsız Değişken: Sıcaklık (Çünkü birini 25 °C’de, diğerini 0 °C’de tutuyoruz.)
- Bağımlı Değişken: Çimlenmenin gerçekleşip gerçekleşmemesi (Sıcaklığın çimlenmeyi nasıl etkilediğini gözlemliyoruz.)
- Sabit Tutulan Değişken: Su miktarı, oksijen (hava), tohum cinsi, tohum sayısı, kullanılan kap, pamuk miktarı.
Adım 2: Sonucu Yorumlayalım
Fasulye tohumları çimlenmek için ılık bir ortam, yani uygun sıcaklık ister. 25 °C bunun için harika bir sıcaklıktır. Ancak 0 °C, suyun donma noktasıdır ve tohumun içindeki enzimlerin çalışması için çok soğuktur. Bu yüzden 0 °C’deki fasulye tohumları, diğer şartlar tam olsa bile maalesef çimlenemez. Uygun sıcaklık olmadan “SOS” şartlarından birini sağlamamış oluruz.
2. Deney Düzeneği ve Soru
Soru: Tercih edilen pamuk ıslak değil de kuru olsaydı deneyimizde nasıl değişiklikler olurdu?
Bu sefer de sıcaklık ve hava aynı ama bir kaptaki pamuğu ıslak, diğerini kuru bırakıyoruz. Bakalım şimdi değişkenlerimiz neler?
Adım 1: Değişkenleri Belirleyelim
- Bağımsız Değişken: Su (Nem) (Çünkü bir pamuk ıslak, diğeri kuru.)
- Bağımlı Değişken: Çimlenmenin gerçekleşip gerçekleşmemesi (Su olmadan çimlenme olup olmayacağını test ediyoruz.)
- Sabit Tutulan Değişken: Sıcaklık, oksijen (hava), tohum cinsi, tohum sayısı, kullanılan kap.
Adım 2: Sonucu Yorumlayalım
Tohumun içindeki uyuyan canlının (embriyo) uyanabilmesi için suya ihtiyacı vardır. Su, hem tohum kabuğunu yumuşatır hem de besinin çözünüp embriyo tarafından kullanılmasını sağlayan enzimleri harekete geçirir. Kuru pamukta bekleyen tohum su alamayacağı için çimlenme başlayamaz. Yani bu deneyde de “SOS” kuralının “S” harfi eksik kaldığı için kuru pamuktaki tohumlar çimlenemez.
3. Deney Düzeneği ve Soru
Soru: Tercih edilen kabın kapağı açık değil de kapalı olsaydı deneyimizde nasıl değişiklikler olurdu?
Bu son deneyimizde ise kaplardan birinin kapağını açık bırakıp bolca hava almasını sağlarken, diğerinin kapağını sıkıca kapatıyoruz.
Adım 1: Değişkenleri Belirleyelim
- Bağımsız Değişken: Oksijen (Hava) (Çünkü bir kabın kapağı açık, diğeri kapalı.)
- Bağımlı Değişken: Çimlenmenin gerçekleşip gerçekleşmemesi (Havanın çimlenme üzerindeki etkisini araştırıyoruz.)
- Sabit Tutulan Değişken: Sıcaklık, su miktarı, tohum cinsi, tohum sayısı, kullanılan kap.
Adım 2: Sonucu Yorumlayalım
Tohumlar da aynı bizler gibi canlıdır ve enerji üretmek için solunum yaparlar. Solunum için de oksijene ihtiyaç duyarlar. Kapağı açık olan kaptaki tohumlar rahatça oksijen alıp solunum yapabilir ve çimlenmek için gerekli enerjiyi üretebilir. Ancak kapağı kapalı olan kaptaki oksijen bir süre sonra bitecektir. Oksijen bittiğinde tohum solunum yapamaz, enerji üretemez ve dolayısıyla çimlenme durur ya da hiç başlamaz. “SOS” kuralının “O” harfi eksik kalmış olur.
Umarım bu açıklamalarla deneyleri ve değişkenler konusunu daha iyi anlamışsınızdır. Aklınıza takılan bir şey olursa çekinmeden sorun!