Merhaba sevgili öğrencim! Fen Bilimleri dersimize hoş geldin. Gönderdiğin görseldeki soruları senin için bir öğretmen gözüyle analiz ettim ve şimdi adım adım, kolayca anlayacağın bir dille çözeceğim. Hadi başlayalım!
9. Soru: Aşağıdaki kalın kenarlı merceklere gönderilen paralel ışınların izlediği yollardan hangisi doğrudur?
Bu soruyu çözmek için kalın kenarlı merceklerin en önemli özelliğini hatırlamalıyız. Kalın kenarlı mercekler, üzerine gelen ışığı dağıtma özelliğine sahiptir. Bu yüzden onlara ıraksak mercek de deriz. Kalın kenarlı merceklerde ışığın nasıl kırıldığına dair basit bir kuralımız var:
Merceğin asal eksenine (yani tam ortasındaki yatay çizgiye) paralel olarak gelen ışınlar, mercekten geçtikten sonra uzantısı odak noktasından geçecek şekilde kırılarak dağılır.
Şimdi bu kurala göre şıkları inceleyelim:
- Adım 1: A şıkkına bakalım. Işın merceğe paralel gelmiş ve mercekten geçtikten sonra dışa doğru kırılarak dağılmış. Kırılan ışının kesikli çizgiyle gösterilen uzantısı, merceğin sol tarafındaki odak noktasına gidiyor. Bu çizim, öğrendiğimiz kuralla birebir aynı!
- Adım 2: Diğer şıklara da göz atalım. B ve C şıklarında ışın dağılmak yerine toplanmış. Bu, ince kenarlı merceklerin özelliğidir. D şıkkında ise ışın dağılmış ama uzantısı yanlış taraftaki odak noktasına gitmiş. Bu yüzden B, C ve D şıkları yanlıştır.
Sonuç olarak, kuralımıza uyan tek doğru çizim A şıkkındadır.
Doğru Cevap: A
10. Soru: Aşağıdaki aletlerden hangisinin yapısında kullanılan ana gereç mercek değildir?
Bu soruda bize verilen optik aletlerin ne işe yaradığını ve temel olarak hangi parçalardan oluştuğunu düşünmemiz gerekiyor.
- a) Teleskop: Çok uzaktaki gök cisimlerini yakınımızdaymış gibi görmemizi sağlar. Yapısında, ışığı toplayan ve görüntüyü büyüten mercekler (veya bazen çukur aynalar) bulunur. Yani mercek kullanılır.
- b) Periskop: Özellikle denizaltılarda, suyun altındayken yüzeyi gözetlemek için kullanılır. En basit periskopun çalışma prensibi, ışığın aynalardan yansımasına dayanır. İçinde birbirine paralel yerleştirilmiş iki adet düz ayna bulunur. Işık bu aynalara çarparak yön değiştirir ve gözümüze ulaşır. Ana gereç ayna‘dır.
- c) Mikroskop: Gözle göremediğimiz minicik canlıları ve nesneleri devasa boyutlarda görmemizi sağlayan harika bir alettir. Yapısında, görüntüyü kat kat büyüten objektif ve oküler adı verilen mercek sistemleri bulunur.
- d) Büyüteç: Yakınımızdaki küçük nesneleri veya yazıları daha büyük görmek için kullandığımız basit bir araçtır. Büyüteç, aslında tek bir ince kenarlı mercek‘ten ibarettir.
Gördüğün gibi teleskop, mikroskop ve büyütecin temel yapı taşı mercek iken; periskopun çalışması için aynalar gereklidir.
Doğru Cevap: B
11. Soru: K ortamından L ortamına gelen I ışını 1, 2, 3 ve 4 yollarından hangisini izleyebilir? (K ortamının yoğunluğu, L ortamının yoğunluğundan küçüktür.)
Bu soru, ışığın en ilginç özelliklerinden biri olan “kırılma” ile ilgili. Işık, bir saydam ortamdan başka bir saydam ortama geçerken hızı değiştiği için yönü de değişir. Bu olaya kırılma diyoruz. Kırılmanın nasıl olacağını anlamak için çok önemli bir kuralımız var:
Işık, az yoğun bir ortamdan (örneğin hava) çok yoğun bir ortama (örneğin su) geçerken, yüzeyin normaline yaklaşarak kırılır.
“Normal” dediğimiz şey, iki ortamı ayıran yüzeye tam dik olarak çizilen hayali bir çizgidir. Sorudaki kesikli çizgi işte bu “normal”i temsil ediyor.
- Adım 1: Soruda bize “K ortamının yoğunluğu, L ortamının yoğunluğundan küçüktür” bilgisi verilmiş. Bu demektir ki, ışık az yoğun K ortamından çok yoğun L ortamına geçiyor.
- Adım 2: Kuralımızı hatırlayalım: Az yoğundan çok yoğuna geçerken ışın, normale “yaklaşmalı”. Yani gelen ışının normalle yaptığı açı, kırılan ışının normalle yaptığı açıdan daha büyük olmalı.
- Adım 3: Şekildeki yollara bakalım. Gelen I ışını, eğer kırılmasaydı dümdüz yoluna devam edecekti. 1 numaralı yol, normalden uzaklaşmış. 3 numaralı yol ise normale doğru bükülmüş, yani normale yaklaşmış. Bu, tam da bizim kuralımıza uyan durum!
Bu nedenle, ışık K ortamından L ortamına geçerken 3 numaralı yolu izlemelidir.
Doğru Cevap: C
Umarım çözümler anlaşılır olmuştur. Unutma, Fen Bilimleri konularını kuralları ve mantığıyla anladığında hepsi birer bulmaca gibi keyifli hale gelir! Başarılar dilerim!