Harika bir çalışma kağıdı! Merhaba sevgili öğrencim, ben Fen Bilimleri öğretmenin. Bu 5. Ünite Değerlendirme sorularını senin için adım adım, kolayca anlayacağın bir dille çözeceğim. Takıldığın bir yer olursa hiç çekinme, açıklamaları dikkatlice oku. Hazırsan, başlayalım!
***
1. Soru:
I. Tümsek aynalarda odak noktası aynanın arka kısmındadır.
II. Işık tüm yüzeylerden aynı oranda yansır.
III. Kaşığın iç yüzeyi tümsek ayna, arka yüzeyi çukur ayna gibidir.
Yukarıda verilen bilgilerden hangisi ya da hangileri doğrudur?
Çözüm:
Bu soruda ayna türleri ve ışığın yansımasıyla ilgili bilgilerimizi tazeleyeceğiz. Haydi öncülleri tek tek inceleyelim.
Adım 1:I. öncülü inceleyelim.
Tümsek aynalar, üzerine gelen ışığı dağıtarak yansıtır. Bu dağılan ışınların uzantıları, sanki aynanın arkasındaki bir noktadan çıkıyormuş gibi olur. İşte bu sanal noktaya odak noktası deriz. Yani “Tümsek aynalarda odak noktası aynanın arka kısmındadır.” ifadesi doğrudur.Adım 2:II. öncülü inceleyelim.
“Işık tüm yüzeylerden aynı oranda yansır.” diyor. Sence bu doğru olabilir mi? Mesela bir ayna ile bir odun parçası ışığı aynı şekilde mi yansıtır? Tabii ki hayır! Ayna gibi parlak ve pürüzsüz yüzeyler ışığı çok iyi yansıtırken, odun gibi mat ve pürüzlü yüzeyler ışığın bir kısmını soğurur (yutar) ve kalanını da dağınık yansıtır. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır.Adım 3:III. öncülü inceleyelim.
Elime bir yemek kaşığı alıp düşünelim. Çorba içtiğimiz, içine doğru olan çukur kısım, ışığı bir noktada toplama eğilimindedir. Bu yüzden kaşığın iç yüzeyi bir çukur ayna gibidir. Kaşığın arkasındaki parlak, dışa doğru bombeli olan kısım ise ışığı dağıtır. Bu yüzden kaşığın arka yüzeyi bir tümsek ayna gibidir. Öncülde ise tam tersi söylenmiş. Bu nedenle bu ifade de yanlıştır.Adım 4:Sonuca varalım.
İncelediğimizde sadece I. öncülün doğru olduğunu gördük.
Sonuç:
Bu yüzden doğru cevap A) Yalnız I seçeneğidir.
***
2. Soru:
Bir berberde saçını kestiren çocuk, önündeki aynada arkasındaki duvarda asılı olan bir saati şekildeki gibi görüyor. Buna göre, o anda saat kaçtır?
Çözüm:
Bu tam bir mantık sorusu! Düz aynalardaki görüntünün, cisme göre simetrik olduğunu unutmamalıyız. Yani aynada sağ taraf sol, sol taraf ise sağ görünür.
Adım 1:Aynadaki saate bakalım.
Görseldeki saate baktığımızda, akrebin (kısa kol) 5’in üzerinde, yelkovanın (uzun kol) ise 12’nin üzerinde olduğunu görüyoruz. Yani aynadaki görüntüye göre saat 05:00.Adım 2:Gerçek saati bulalım.
Şimdi bu görüntünün simetriğini alarak gerçek saati bulacağız. Saati tam ortadan dikey bir çizgiyle (12 ve 6’dan geçen) ikiye böldüğümüzü hayal et.
- Yelkovan tam 12’nin üzerinde, yani simetri ekseninin üzerinde. Bu yüzden yeri değişmez, gerçekte de 12‘yi gösterir.
- Akrep ise 5’in üzerinde. 5 rakamının dikey eksene göre simetriği 7‘dir. (Aynada 1, 11 olur; 2, 10 olur; 3, 9 olur; 4, 8 olur ve 5 de 7 olur). Demek ki gerçekte akrep 7‘nin üzerindeymiş.
Adım 3:Saati okuyalım.
Akrep 7’de, yelkovan 12’de olduğuna göre, gerçek saat tam 07:00‘dir.Adım 4:Şıkları kontrol edelim.
Şıklarda saatler 24 saatlik dilime göre verilmiş. 07:00, öğleden sonraki karşılığı 19:00‘dur.
Sonuç:
Doğru cevap D) 19.00‘dur.
***
3. Soru:
- Makyaj aynası
- Araba farları
- Taşıtlardaki dikiz aynası
- Teleskop
Yukarıda verilenlerden kaç tanesi çukur aynanın kullanım alanlarındandır?
Çözüm:
Çukur aynaların en önemli iki özelliğini hatırlayalım: Görüntüyü büyütmek ve ışığı belirli bir noktada toplamak (veya bir noktadan gelen ışığı paralel olarak yansıtmak). Şimdi listedekileri bu özelliklere göre değerlendirelim.
Adım 1:Verilen kullanım alanlarını tek tek inceleyelim.
- Makyaj aynası: Yüzümüzü daha büyük ve detaylı görmek için kullanılır. Görüntüyü büyütme özelliği çukur aynaya aittir. (✓ Doğru)
- Araba farları: İçindeki ampulden çıkan ışığı toplayıp güçlü bir ışık demeti olarak ileriye, yola yansıtmak için kullanılır. Işığı toplama ve yansıtma görevi çukur aynanındır. (✓ Doğru)
- Taşıtlardaki dikiz aynası: Bu aynalar, arabanın yanlarında bulunur ve sürücünün arkayı daha geniş bir açıyla görmesini sağlar. Geniş bir alanı küçük bir görüntüye sığdıran ayna türü tümsek aynadır. Hatta üzerinde “Aynadaki cisimler göründüğünden daha yakındır” yazar. (✗ Yanlış)
- Teleskop: Özellikle aynalı teleskoplar, uzaydaki gök cisimlerinden gelen zayıf ışığı dev bir aynada toplayarak daha parlak ve net bir görüntü oluşturur. Bu dev ayna çukur aynadır. (✓ Doğru)
Adım 2:Doğru olanları sayalım.
Listede çukur ayna kullanılan 3 tane örnek bulduk: Makyaj aynası, araba farları ve teleskop.
Sonuç:
Toplamda 3 tanesi çukur ayna kullanım alanına girer. Bu nedenle doğru cevap C) 3‘tür.
***
4. Soru:
Yeşil renkli bir kâğıda beyaz ışık altında bakılırsa kâğıt hangi renk görülür?
Çözüm:
Renklerin nasıl oluştuğunu hatırlayalım. Çok basit bir kuralı var!
Adım 1:Cisimlerin rengini nasıl gördüğümüzü hatırlayalım.
Bir cisim, üzerine düşen ışığın içinden kendi rengindeki ışığı yansıtır, diğer renkleri ise soğurur (yani emer, yutar). Bizim gözümüze hangi renk ışık yansırsa, cismi o renkte görürüz.Adım 2:Beyaz ışığın özelliklerini düşünelim.
Beyaz ışık, aslında gökkuşağındaki tüm renklerin (kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, mor) birleşimidir. Yani içinde yeşil renk de vardır.Adım 3:Olayı birleştirelim.
Yeşil renkli kâğıdın üzerine, içinde tüm renkleri barındıran beyaz ışığı gönderirsek, kâğıt kendi rengi olan yeşil ışığı güçlü bir şekilde yansıtacak, diğer renkleri ise soğuracaktır. Gözümüze yansıyan ışık yeşil olduğu için kâğıdı yeşil renkte görürüz.
Sonuç:
Cevap B) Yeşil.
***
5. Soru:
Yukarıdaki beyaz ve renkli kitaplar, verilen ışıklar altında bakıldığında hangi renklerde görülür?
Çözüm:
Bu soruda 4. sorudaki bilgimizi kullanarak her bir durumu ayrı ayrı çözeceğiz. Temel kuralımızı tekrar edelim: Bir cisim, üzerine düşen ışıktaki kendi rengini yansıtır. Eğer üzerine düşen ışıkta kendi rengi yoksa, ışığı soğurur ve siyah görünür. Beyaz cisimler ise üzerine gelen ışık ne renkse o rengi yansıtır.
Adım 1:Her bir durumu ayrı ayrı değerlendirelim.
I. Durum (Yeşil kitaba kırmızı ışık):
Kitap yeşil, yani sadece yeşil ışığı yansıtabilir. Ama biz ona kırmızı ışık gönderiyoruz. Kırmızı ışığın içinde yansıtacak yeşil renk olmadığı için, kitap gelen kırmızı ışığı soğurur. Gözümüze yansıyan bir ışık olmaz. Bu yüzden kitap Siyah görünür.II. Durum (Mavi kitaba beyaz ışık):
Kitap mavi. Üzerine gelen ışık ise beyaz. Beyaz ışığın içinde mavi renk vardır. Kitap, beyaz ışığın içindeki maviyi yansıtır, diğer renkleri soğurur. Gözümüze mavi ışık geldiği için kitabı Mavi görürüz.III. Durum (Kırmızı kitaba kırmızı ışık):
Kitap kırmızı ve üzerine gelen ışık da kırmızı. Kitap kendi rengindeki ışığı çok güzel yansıtır. Bu yüzden kitabı capcanlı bir Kırmızı olarak görürüz.IV. Durum (Beyaz kitaba yeşil ışık):
Kitap beyaz. Beyaz cisimlerin özelliği, üzerine hangi renk ışık gelirse onu yansıtmalarıdır. Yeşil ışık altında beyaz kitap, yeşil ışığı yansıtacağı için Yeşil görünür.Adım 2:Bulduğumuz sonuçları sıralayalım.
Sırasıyla kitapların görüneceği renkler: Siyah, Mavi, Kırmızı, Yeşil.Adım 3:Şıkları kontrol edelim.
Şimdi bu sıralamayı şıklarda arayalım. B şıkkındaki sıralama (boşlukları doldurduğumuzda) bizim bulduğumuzla birebir aynıdır.
Sonuç:
Bu sıralamaya uyan seçenek B şıkkıdır.
***
Umarım tüm çözümler anlaşılır olmuştur. Harika iş çıkardın! Anlamadığın bir nokta olursa tekrar sormaktan çekinme. Başarılar dilerim!