Harika bir çalışma! Fen Bilimleri dersimizin 4. Ünitesini ne kadar öğrendiğimizi görmek için bu değerlendirme soruları çok güzel bir fırsat. Gel şimdi bu soruları birlikte, adım adım çözelim ve konuları tekrar edelim.
Aşağıdaki cümlelerde verilen bilgiler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” harfini kutucuk içerisine yazınız.
Soru 1: Atomun çekirdeğinde proton ve elektron bulunur.
Cevap:Y (Yanlış)
Açıklama: Sevgili öğrencim, hatırlayalım; atomun bir merkezi, yani çekirdeği vardı, bir de bu çekirdeğin etrafında dönen tanecikler. Atomun çekirdeğinde pozitif yüklü protonlar ve yüksüz nötronlar bulunur. Negatif yüklü elektronlar ise çekirdeğin etrafındaki katmanlarda dolanırlar. Bu yüzden bu ifade yanlıştır.
Soru 2: Üzümlü kek modelini bulan bilim insanı John Dalton’dur.
Cevap:Y (Yanlış)
Açıklama: Bu da sıkça karıştırılan bir bilgi. Atomu üzümlü keke benzeten bilim insanı J.J. Thomson‘dır. Kekin kendisini pozitif yüklere, üzümleri ise negatif yüklere (elektronlara) benzetmiştir. John Dalton ise atomu, içi dolu berk bir küreye (bilardo topuna) benzeten ilk bilim insanıdır. Dolayısıyla bu bilgi de yanlıştır.
Soru 3: Bileşikler formülle gösterilir.
Cevap:D (Doğru)
Açıklama: Kesinlikle doğru! Elementler sembollerle (H, O, Fe gibi), en az iki farklı elementin belirli oranlarda birleşmesiyle oluşan bileşikler ise formüllerle gösterilir. Örneğin suyun formülü H₂O, sofra tuzunun formülü NaCl’dir.
Soru 4: Ev yapımı limonata heterojen karışımdır.
Cevap:D (Doğru)
Açıklama: Evet, bu doğru bir ifadedir. Bir karışımın her yerine baktığımızda aynı özelliği görmüyorsak ona heterojen karışım deriz. Ev yapımı limonatanın içinde limon parçacıkları, çekirdekleri olabilir ve bir süre bekleyince posası dibe çökebilir. Bu yüzden her yeri aynı özellikte değildir ve heterojendir.
Soru 5: Karışımlar formülle gösterilir.
Cevap:Y (Yanlış)
Açıklama: Unutmayalım, formüller sadece bileşikler içindir. Çünkü bileşiklerde elementler her zaman sabit bir oranda birleşir. Karışımlarda ise maddeler istediğimiz oranda bir araya gelebilir. Bu yüzden karışımların belirli bir formülü yoktur. Mesela tuzlu su bir karışımdır ama bir formülle gösteremeyiz.
Soru 6: Çözeltiyi karıştırmak, çözünen maddenin çözünme hızını artırır.
Cevap:D (Doğru)
Açıklama: Bu da çok doğru bir bilgi. Çayına attığın şekeri kaşıkla karıştırdığında daha hızlı eridiğini fark etmişsindir. Karıştırma işlemi, çözünen maddenin (şeker) taneciklerinin, çözücünün (su) her yerine daha hızlı dağılmasını sağlar. Bu da çözünme hızını artırır.
Soru 7: Ayran ve süt heterojen karışımdır.
Cevap:D (Doğru)
Açıklama: Evet, ikisi de heterojen karışımdır. Ayranı bir süre beklettiğinde yoğurt kısmının dibe çöktüğünü görürsün. Süt ise ilk bakışta homojen gibi görünse de aslında içinde küçük yağ damlacıkları asılı halde bulunur. Bu tür karışımlara kolloid diyoruz ve bunlar da heterojen karışım sınıfına girer.
Soru 8: Bileşikler istenilen oranda bir araya gelirken karışımlar belli oranda bir araya gelirler.
Cevap:Y (Yanlış)
Açıklama: Bu ifade tam tersini söylüyor, dikkatli olalım! Doğrusu şöyledir: Bileşikler her zaman belli oranlarda bir araya gelir (Su her zaman 2 hidrojen ve 1 oksijenden oluşur, H₂O). Karışımlar ise istenilen oranda bir araya gelebilir (Bir bardak suya bir kaşık tuz da atabilirsin, beş kaşık tuz da).
Aşağıdaki cümleleri, bu cümlelere karşılık gelen terimlerle eşleştiriniz.
- ( c ) 1. Çözünme hızına etki eden faktörlerden biridir. → Sıcaklık
- ( ) 2. Geri dönüştürülemeyen maddelerden biridir. → Yemek artıkları
- ( ) 3. Çözeltiyi oluşturan elemanlardan madde miktarı az olandır. → Çözünen(Listede olmasa da doğru cevap budur)
- ( ) 4. Bileşiklerin gösterilme şeklidir. → Formül
- ( ) 5. Elementlerin gösterilme şeklidir. → Sembol
Açıklamalar:
Adım 1: Çözünme hızını etkileyen faktörleri düşünelim: sıcaklık, karıştırma ve tanecik boyutu. Listede bunlardan sıcaklık var. O zaman 1. cümle ‘c’ ile eşleşir.
Adım 2: Geri dönüştürülebilen maddeler cam, plastik, kağıt, metal gibi maddelerdir. Ancak yemek artıkları gibi organik atıklar geri dönüştürülemez, çürürler. Bu yüzden 2. cümle ‘Yemek artıkları’ ile eşleşir.
Adım 3: Bir çözeltide (örneğin tuzlu suda) miktarı çok olan maddeye çözücü (su), miktarı az olan ve çözünen maddeye ise çözünen (tuz) denir. Bu yüzden 3. cümle ‘Çözünen’ ile eşleşir.
Adım 4: Yukarıda da konuştuğumuz gibi, H₂O, CO₂, NaCl gibi gösterimler birer formüldür ve bileşikleri ifade eder. O halde 4. cümle ‘Formül’ ile eşleşir.
Adım 5: Periyodik tablodaki her bir elementin kendine özgü bir kısaltması vardır. Mesela Hidrojen için ‘H’, Demir için ‘Fe’ kullanırız. Bunlara sembol denir. Bu yüzden 5. cümle ‘Sembol’ ile eşleşir.
Aşağıdaki cümlelerde verilen noktalı yerleri, kutucuklardaki sözcüklerden uygun olanı ile tamamlayınız.
1. Elementler molekül yapılı olabilir.
2. Atomun kimliğini belirleyen temel tanecik protondur.
3. Tuzlu suyu ayırmak için kullanılan yöntem damıtma veya buharlaştırmadır. (Kutucukta her ikisi de varsa, damıtma hem tuzu hem suyu ayırdığı için daha kapsamlı bir yöntemdir.)
4. Kullanım dışı kalan maddelerin, tekrar ham madde olarak imalat sürecine kazandırılmasına geri dönüşüm adı verilir.
5. Gazlı içeceklerde, yangın söndürme tüplerinde bulunan ve formülü CO₂ olan bileşiğin adı karbondioksittir.
Açıklamalar:
Adım 1: Elementler tek tek atomlardan (atomik yapılı) oluşabildiği gibi, Oksijen (O₂) veya İyot (I₂) gibi birden fazla aynı atomun birleşmesiyle oluşmuş molekül yapıda da olabilirler.
Adım 2: Bir atomun hangi element olduğunu belirleyen şey çekirdeğindeki proton sayısıdır. Proton sayısı atomun kimlik numarası gibidir, asla değişmez.
Adım 3: Tuzlu sudan sadece tuzu elde etmek istiyorsak suyu buharlaştırma yaparız. Eğer suyu da geri kazanmak istiyorsak, suyu buharlaştırıp sonra tekrar yoğunlaştırarak saf su elde ettiğimiz damıtma yöntemini kullanırız.
Adım 4: Bu tanım, atıkların yeniden işlenerek ekonomiye kazandırılması anlamına gelen geri dönüşüm kavramının tanımıdır.
Adım 5: Formülü CO₂ olan bileşiğin adı karbondioksit‘tir. ‘Di’ eki, formüldeki 2 oksijen atomunu ifade eder.
Umarım tüm açıklamalar anlaşılır olmuştur. Harika iş çıkardın! Konuları tekrar etmeye devam edelim. Anlamadığın bir yer olursa çekinmeden sorabilirsin.