Merhaba sevgili öğrencilerim! Bugün birlikte 7. ünite değerlendirme sorularını çözeceğiz. Hazırsanız başlayalım!
1. Aşağıdaki cümlelerde verilen bilgiler doğru ise “D”, yanlış ise “Y” harfini kutucuk içerisine yazınız.
1. Kütle ve ağırlık farklı kavramlardır.
Bu ifade doğrudur. Kütle, bir cismin madde miktarıdır ve her yerde aynıdır. Ağırlık ise kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir ve bulunulan konuma göre değişir. Bu yüzden bu cümleye “D” yazmalıyız.
2. Ağırlık, cismin bulunduğu konuma göre değişir.
Evet, az önce bahsettiğimiz gibi ağırlık, yer çekimi kuvvetine bağlı olduğu için bulunduğumuz yere göre değişir. Örneğin Ay’da ağırlığımız Dünya’dakinden daha az olur. Bu cümleye de “D” yazacağız.
3. Ağırlık eşit kollu terazi ile ölçülürken, kütle dinamometre ile ölçülür.
Bu ifade yanlıştır. Ağırlık, dinamometre ile ölçülür. Eşit kollu terazi ise kütleyi ölçmek için kullanılır. Bu yüzden bu cümleye “Y” yazacağız.
4. Fiziksel anlamda işin olabilmesi için cisme kuvvetin uygulanması yeterlidir.
Bu ifade yanlıştır. Fiziksel anlamda iş yapabilmemiz için hem bir kuvvete hem de cismin bu kuvvet doğrultusunda hareket etmesine ihtiyacımız var. Sadece kuvvet uygulamak iş yapmak anlamına gelmez. Bu yüzden bu cümleye “Y” yazacağız.
5. İşin birimi J’dür.
Bu ifade doğrudur. İşin birimi Joule’dür (J). Bu cümleye “D” yazacağız.
6. Sürtünme kuvveti cismin sahip olduğu enerji türünü değiştirmez.
Bu ifade yanlıştır. Sürtünme kuvveti, enerjinin başka bir enerji türüne dönüşmesine neden olabilir. Örneğin, sürtünme ısı enerjisi oluşturabilir. Bu yüzden bu cümleye “Y” yazacağız.
7. Cisimlerin süratlerinden dolayı sahip olduğu enerjiye, çekim potansiyel enerjisi denir.
Bu ifade yanlıştır. Cisimlerin süratlerinden dolayı sahip oldukları enerjiye kinetik enerji denir. Çekim potansiyel enerjisi ise cismin yüksekliğinden dolayı sahip olduğu enerjidir. Bu yüzden bu cümleye “Y” yazacağız.
8. Kinetik ve potansiyel enerji birbirine dönüşebilir.
Bu ifade doğrudur. Kinetik enerji potansiyel enerjiye, potansiyel enerji de kinetik enerjiye dönüşebilir. Örneğin, bir topu havaya attığımızda kinetik enerjisi potansiyel enerjiye dönüşür, düşerken de potansiyel enerjisi kinetik enerjiye dönüşür. Bu cümleye “D” yazacağız.
2. Aşağıdaki cümleleri, bu cümlelere karşılık gelen terimlerle eşleştiriniz.
- ( ) 1. Madde miktarıdır.
- ( ) 2. Süratten dolayı sahip olunan enerjidir.
- ( ) 3. Kütlenin ölçülmesi için kullanılan araçtır.
- ( ) 4. Ağırlığın ölçülmesi için kullanılan araçtır.
- ( ) 5. Kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir.
Şimdi bu cümlelere uygun terimleri bulalım:
- a. Ağırlık
- b. Kinetik enerji
- c. Eşit kollu terazi
- d. Dinamometre
- e. Potansiyel enerji
- f. Kütle
Şimdi eşleştirmeleri yapalım:
- 1. Madde miktarıdır. Bu, kütledir. Yani f. Kütle ile eşleşir.
- 2. Süratten dolayı sahip olunan enerjidir. Bu, kinetik enerjidir. Yani b. Kinetik enerji ile eşleşir.
- 3. Kütlenin ölçülmesi için kullanılan araçtır. Bu, eşit kollu terazidir. Yani c. Eşit kollu terazi ile eşleşir.
- 4. Ağırlığın ölçülmesi için kullanılan araçtır. Bu, dinamometredir. Yani d. Dinamometre ile eşleşir.
- 5. Kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir. Bu, ağırlıktır. Yani a. Ağırlık ile eşleşir.
Sonuç olarak eşleştirmelerimiz şu şekilde:
- ( f ) 1. Madde miktarıdır.
- ( b ) 2. Süratten dolayı sahip olunan enerjidir.
- ( c ) 3. Kütlenin ölçülmesi için kullanılan araçtır.
- ( d ) 4. Ağırlığın ölçülmesi için kullanılan araçtır.
- ( a ) 5. Kütleye etki eden yer çekimi kuvvetidir.
3. Aşağıdaki cümlelerde verilen noktalı yerleri, kutucuklardaki sözcüklerden uygun olanı ile tamamlayınız (Kelimeler uygun ekler alabilir.).
Kutucuklardaki kelimeler:
- ağırlık
- azalır
- 20
- 12
- yükseklik
Şimdi cümleleri tamamlayalım:
1. Dünya’nın bizlere ve diğer varlıklara uyguladığı yer çekimi kuvvetine …………………………. denir.
Bu cümleye uygun kelime ağırlıktır. Yer çekimi kuvvetine ağırlık deriz. Bu yüzden buraya “ağırlık” yazacağız.
Sonuç:
Dünya’nın bizlere ve diğer varlıklara uyguladığı yer çekimi kuvvetine ağırlık denir.
2. Dünya’daki kütlesi 12 kg olan bir cismin, Ay’daki ağırlığı …………………………. N’dir.
Burada bize Ay’daki ağırlığı soruyor. Ay’daki yer çekimi Dünya’dakinin yaklaşık altıda biri kadardır. Ancak soruda bize sadece bir sayı değeri verilmiş ve “N” birimi kullanılmış. Bu tip sorularda, kutucuklardan verilen uygun sayıyı kullanmamız beklenir. Kutucuklarda 12 ve 20 sayıları var. Genellikle Ay’daki ağırlık için Dünya’daki ağırlığın altıda biri alınır. Ancak burada bize kütle verilmiş ve Ay’daki ağırlığı soruluyor. Eğer Dünya’daki ağırlığı yaklaşık olarak 120 N (12 kg * 10 N/kg) kabul edersek, Ay’daki ağırlığı yaklaşık 20 N olur. Bu yüzden buraya 20 yazacağız.
Sonuç:
Dünya’daki kütlesi 12 kg olan bir cismin, Ay’daki ağırlığı 20 N’dir.
3. Çekim potansiyel enerjisi, cismin …………………………. ve ağırlığına bağlıdır.
Potansiyel enerji, cismin konumundan kaynaklanan enerjidir. Bu enerji, cismin kütlesine, yer çekimine ve yüksekliğine bağlıdır. Cümlede “ağırlığına bağlıdır” dediği için, buraya cismin sahip olduğu bir diğer faktör olan yükseklik kelimesini getireceğiz.
Sonuç:
Çekim potansiyel enerjisi, cismin yükseklik ve ağırlığına bağlıdır.
4. Kinetik enerji, cismin kütlesine ve …………………………. bağlıdır.
Kinetik enerji, cismin hareketinden kaynaklanan enerjidir. Kinetik enerji, cismin kütlesine ve süratine bağlıdır. Bu cümlede “kütlesine” dediği için, buraya cismin hareketini belirten sürat kelimesini getirmemiz gerekir. Ancak kutucuklarda “sürat” kelimesi yok. Soruda “Kelimeler uygun ekler alabilir.” denmiş. Bu durumda kutucuklardaki kelimeleri kullanacağız ve “sürat” kelimesini bulamıyoruz. Bu bir hata olabilir ya da kutucuklardaki kelimelerden biriyle ilişkilendirilmesi gerekiyordur. Eğer soruyu kutucuktaki kelimelerle tamamlamamız gerekiyorsa, bu durumda bir hata olduğunu düşünüyorum. Ancak eğer “sürat” kelimesini kullanabiliyorsak, o zaman cevap “sürat” olurdu. Sorunun bu kısmında, kutucuklarda “sürat” kelimesi olmadığı için, bu soruyu bu şekilde bırakıyorum. Eğer “sürat” kelimesi olsaydı, cevabımız “sürat” olurdu.
Düzeltme: Sorunun devamında “kutulardaki sözcüklerden uygun olanı ile” dediği için, kutulardaki kelimeleri kullanmak zorundayız. Bu durumda, bu sorunun doğru cevabını kutucuklardaki kelimelerden bulmak imkansız görünüyor. Ancak, tekrar düşünelim. Kinetik enerji kütleye ve sürate bağlıdır. Kutularda sürat yok. Bu durumda soruyu eksik kabul ediyorum veya kutulardaki kelimelerden birinin uygun ek alarak sürati ifade etmesi bekleniyor ki bu da mantıklı değil. Eğer soruda bir yazım hatası yoksa ve kutulardaki kelimelerle tamamlanması gerekiyorsa, bu soru çözülemez.
Öğrenciye Açıklama: Sevgili öğrencim, bu soruda bir problem var gibi görünüyor. Kinetik enerji, cismin kütlesine ve süratine bağlıdır. Kutucuklarda ise “sürat” kelimesi bulunmuyor. Bu nedenle bu soruyu verilen kutucuklardaki kelimelerle tam olarak çözemeyiz. Eğer soruyu hazırlayan kişi bir hata yaptıysa, doğru cevap “sürat” olurdu.
5. Deniz seviyesinden bir dağın tepesine çıkıldıkça ağırlık …………………………. , kutuplardan Dünya’nın …………………………. gidildikçe ağırlık …………………………. .
Burada iki boşluk var ve iki kelime kullanmamız gerekiyor. Kutucuklarda “azalır” ve “yükseklik” kelimeleri var. Dağın tepesine çıkıldıkça yer çekimi azalır, dolayısıyla ağırlık da azalır. Kutuplardan Ekvator’a doğru gidildikçe yer çekimi azalır, bu yüzden ağırlık da azalır. Ancak sorunun ikinci kısmında “kutulardaki sözcüklerden uygun olanı ile” denmiş ve “kutulardan Dünya’nın” ifadesiyle bitiyor. Bu ifade, sanki kutuplardan Ekvator’a doğru gidildiğini ima ediyor. Yer çekimi Ekvator’da daha azdır. Bu durumda, “kutulardan Dünya’nın … gidildikçe” ifadesi, kutuplardan Ekvator’a doğru gidildiğini belirtiyor. Bu durumda ağırlık azalır. Soruda “kutup” kelimesi yok ama “kutulardan” demiş. Sanırım bu Ekvator’a doğru gidildiği anlamına geliyor. Bu durumda ilk boşluğa “azalır”, ikinci boşluğa da “Ekvator” (bu kelime kutularda yok) gelmesi gerekir. Ama kutulardaki kelimelerle tamamlanması gerekiyor. Tekrar düşünelim. “Kutuplardan Dünya’nın” ifadesi belki de “kutuplardan ekvatora” yerine “kutuplardan, Dünya’nın …” şeklinde bir ifade kurmak istemiş. Bu durumda “yükseklik” kelimesi de kullanılabilir ama “yükseklik” ile anlamlı bir cümle kurmak zor. Sanırım burada bir karışıklık var. Eğer “kutuplardan Dünya’nın merkezine doğru gidildikçe” gibi bir ifade olsaydı, ağırlık artardı. Ama “kutup” kelimesi var. Ve “deniz seviyesinden bir dağın tepesine çıkıldıkça ağırlık azalır” ifadesi doğru. Bu durumda ilk boşluğa “azalır” yazacağız. İkinci kısımda ise “kutulardan Dünya’nın” ifadesi, sanki “kutuplardan Ekvator’a” demek istiyor. Eğer öyleyse, ağırlık azalır. Ancak kutularda “Ekvator” kelimesi yok. Bu durumda, kutulardaki “yükseklik” kelimesini kullanabilir miyiz? “Kutuplardan Dünya’nın yüksekliği” gibi bir ifade anlamsız. Bu soruda da bir problem var gibi görünüyor.
Öğrenciye Açıklama: Sevgili öğrencim, bu son soruda da bir kafa karışıklığı var gibi. İlk kısmında, dağın tepesine çıktıkça ağırlığın azaldığını biliyoruz. Yani ilk boşluğa “azalır” yazacağız. İkinci kısımda ise, “kutulardan Dünya’nın” ifadesiyle bir yer belirtilmek istenmiş. Eğer kutuplardan Ekvator’a doğru gidildiğini düşünürsek, ağırlık azalır. Ancak kutucuklarda “Ekvator” kelimesi yok. Bu yüzden bu soruyu da verilen kutucuklardaki kelimelerle tam olarak çözemeyiz.
Umarım bu açıklamalar anlaşılır olmuştur. Fen bilimleri dersinde başarılar dilerim!